د ماشومانو د ژغورنې نړۍواله اداره وايي، چې په کونړ کې ماشومان بېړنیو خوړو، اوبو او سرپناه ته جدي اړتیا لري. دغې ادارې ویلي، چې په سیمه کې د زلزلې له امله د مړو شمېر زيات شوی دی.
د ماشومانو د ژغورنې نړۍوالې ادارې د سې شنبه په ورځ (د وږي ۱۱مه) پر اېکس پاڼې لیکلي: «په کونړ کې زرګونه ماشومان خوړو، اوبو او سرپناه ته بېړنۍ اړتیا لري، ځکه چې د زلزلې له امله د مړو شمېر زیات شوی دی.»
دغه ادارې ویلي، چې د دوی ټيمونه د ماشومانو د ملاتړ لپاره چمتو دي.
په کونړ ولایت کې د ۶ ریښتره زلزلې له رامنځته کېدو وروسته لا هم ځمکښورېدنې احساس کېږي، چې د ژغورنې ډلې یې له جدي ستونزو سره مخ کړي او د پاتې ژوندیو کسانو د موندلو هیلې ورځ تر بلې کمزورې شوې دي.
د «کنسرن ورلډ وایډ» سازمان استازی شاهد جمیل چې له کابل څخه زلزله ځپلې سیمې ته رسېدلی، وضعیت د «بشپړې ورانۍ» په توګه یادوي او وایي، چې د کونړ د څوکۍ ولسوالۍ ټول کورونه زیانمن شوي او یا هم په بشپړ ډول نړېدلي دي.
د ده په وینا، د لارې د بندېدو او د ځمکې ښویېدو له امله ژغورونکې ډلې اړ دي، چې ساعتونه په پښو مزل وکړي.
هغه وایي، لا هم ځمکښورېدنه دوام لري او په غرونو کې ډبرې په پرله پسې ډول راښوييږي، چې د عملیاتو بهیر یې لا ستونزمن کړی دی.
د طالبانو د شمېرو له مخې، د دې زلزلې له امله د مړه شویو شمېر له ۱۴۰۰کسانو اوښتي او زرګونه ټپیان د ننګرهار مرکز جلال اباد روغتونونو ته لېږدول شوي دي.
روغتیایي چارواکي وایي، چې د ټپیانو زیاتوالي د درملنې بهیر له جدي ننګونو سره مخ کړی دی.
بلخوا، ژغورونکې ډلې وایي، سلګونه ښځې او ماشومان د غرونو په لمنو کې تر شنه اسمان لاندې دي او ځينې نور یې په وړو خیمو کې ځای پر ځای شوي دي، چې هېڅ ډول روغتیایي خدماتو ته لاسرسی نه لري.
په کونړ ولایت کې عیني شاهدانو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي، هغه بشري مرستې چې د ایران او هند له لوري زلزلهځپلو سیمو ته لېږل شوې، طالبانو په ګودامونو کې زېرمه کړې دي او تر اوسه یې اړمنو خلکو ته نه دي وېشلي.
دا په داسې حال کې ده، چې سلګونه کورنۍ د خپلو کورونو له ورانېدو وروسته بېسرپناه پاتې شوې او د شنه اسمان لاندې شپې او ورځې سبا کوي.
ځايي اوسېدونکي وایي، چې د طالبانو اړوند چارواکو د بهرنیو هېوادونو مرستې په ګودامونو کې ځای پر ځای کړې دي او د وېش بهیر یې په بشپړ ډول ځنډولی دی.
د ځايي اوسېدونکو په وینا، د ژغورنې او بېړنیو خدماتو لپاره هېڅ ډول لازم امکانات نشته، ان تر دې چې داسې وسایل هم نشته چې دوی پرې د خاورو له لاندې د خپلو بند پاتې شویو خپلوانو جسدونه راوباسي.
هغوی وايي، چې لا هم په ځینو کلیو کې د خاورو لاندې کسان بند پاتې دي، خو تر دې دمه د ژغورنې ډلې نه دي ورسېدلي.
د خلکو شکایت دا دی، چې د واکمنو د ناسم مدیریت له امله د مرستو او ژغورنې بهیر نه یوازې ځنډېدلی، بلکې د ځینو کلیو اوسېدونکي د طالبانو له بشپړ غفلت سره مخ دي.
یوه ویډیو چې په خواله رسنیو کې لاس په لاس کېږي، په کې ښودل کېږي چې یو تن د خپلې کورنۍ د څو غړو جسدونو سر ته ولاړ دی او وایي: «مونږ ته ډوډۍ او اوبه مه راوړئ، یوازې له طالبانو دا غواړم چې په چورلکه کې مې د کورنۍ غړو جسدونه ولېږدوي، ترڅو یې خښ کړو.»
په سیمه کې د خلکو تر ټولو ستره ستونزه د ژغورنې د وسایلو، طبي مرستو او سرپناه نشتوالی دی، ډېرې کورنۍ اوس مهال د خپلو ټپيانو د درملنې لپاره ابتدایي درملو ته هم لاسرسی نه لري.
په عین حال کې، سیمهییزې سرچینې وایي چې د طالبانو اړوند چارواکي د مرستو د وېش پر ځای د هغو د راټولولو او ذخیره کولو هڅه کوي، څو وروسته یې د خپلو خوښې کسانو ترمنځ ووېشي.
د خلکو په وینا، د مرستو په دې ډول چلند کې د فساد او بېعدالتۍ وېره ډېره ده.
سره له دې چې ګڼو هېوادونو د افغانستان له زلزلهځپلو سره د مرستې ژمنې کړې او لسګونه ټنه خوراکي او غیرخوراکي توکي افغانستان ته رسېدلي، خو د وېش شفافیت او د مرستو پر وخت رسېدل لا هم د پوښتنې وړ دي.
د سیمې یو بل اوسېدونکي افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي: «موږ د دې وطن خلک یو، په دې ناورین کې مو کورونه، خپلوان او ژوند له لاسه ورکړی، خو طالبان یوازې مرستې په ګودامونو کې زېرمه کوي. موږ د دوی د ژمنو پر ځای عملي مرستې غواړو.»
د یادونې وړ ده، چې په کونړ کې وروستۍ زلزلې سلګونه کسان مړه او ټپیان کړي او زرګونه کورنۍ یې بېکوره کړې دي. د نړۍوالو مرستو د شفاف نه وېش او د طالبانو د بې پروايۍ په صورت کې وېره شته چې دغه بشري ناورین لا پسې ژور شي.
له زلزلهځپلو سیمو یو شمېر سرچینو افغانستان انټرنشنل-پښتو ته ویلي، طالبان ځینو ګرځنده روغتیايي ډلو ته اجازه نه ورکوي، چې زیانمنو سیمو ته ولاړ شي. د سرچینو په خبره، په سیمه کې قربانیان لومړنیو روغتيايي مرستو ته اړتیا لري؛ خو طالبان یوازې د خوراکي توکو لېږدولو ته لومړیتوب ورکوي.
د زلزلهځپلو سیمو ځینو سرچینو د سې شنبې په ورځ (د وږي ۱۱مه) افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي، چې طالبان زلزلهځپلو سیمو ته د یو شمېر ګرځنده روغتیايي ډلو د تګ مخه نیسي.
سرچینې وایي، یوه ۲۰ کسیزه روغتیايي ډله چې غوښتل یې له امبولانسونو او لومړنیو روغتیايي توکو سره سیمې ته ولاړه شي، طالبانو یې مخه نیولې ده.
سرچینو زياته کړه: «یوه ۲۰ کسیزه روغتیايي ډله چې په امبولانسونو کې یې لومړني روغتیايي توکي هم ورسره وو، طالبانو سیمې ته پرې نه ښودل. طالبانو ته ویلي، چې که خوراکي توکي وي نو دوی ته دې یې د وړلو لپاره وسپاري که نه په سیمه کې ډاکټرانو ته اړتیا نشته، بېرته ولاړ شئ.»
سرچینو زیاته کړه، چې په سیمو کې تلفات ډېر دي او خلک تر ډېره لومړنیو درملنیو او روغتیایي خدماتو ته اړتیا لري، خو طالبان یوازې د خوراکي توکو رسولو ته لومړیتوب ورکوي.
دوی همداراز زیاته کړه: «هلته ډېره اړتیا ده، داسې کسان شته چې نه شي لېږدول کېدای، یو څوک چې پښه یې ماته شوې وي، لومړنۍ درملنې ته اړتیا لري چې هلته یې درملنه وشي، خو بیا هم ډاکټرانو ته اجازه نه ورکول کېږي.»
سرچینې زیاتوي، چې طالبان د دې لپاره زلزلهځپلو سیمو ته د روغتیايي ډلو د تګ اجازه نه ورکوي، چې په وینا یې دوی هلته ویډیوګانې او انځورونه اخلي.
په ننګرهار ولایت کې د هندوانو او سکهانو شورا د کونړ ولایت زلزلهځپلو کورنیو لپاره د بشرپاله مرستو کڅوړې د وېش کمېټې مسولینوته وسپارلې. د دغه شورا مشر منجیت سنګهـ وایي: «په دې ستره غمیزه کې د خپلو هېوادوالو ترڅنګ یو او د هر ډول مرستو لپاره چمتوالی لرو.»
نوموړي د مرستو د سپارلو پر مهال له زلزلهځپلو کورنیو سره خپله ژوره خواخوږي او غمشريکي هم څرګنده کړه.
هغه د پېښې قربانیانو ته تسلیت او د ټپیانو لپاره د ژر رغېدو هیله ښودلې ده.
د مرستو دا کڅوړې چې خوراکي توکي په کې شامل دي، د ۲۰۰ کورنیو لپاره چمتو شوي او ژمنه شوې چې د اړونده مسوولینو له لوري به په بشپړ شفاف ډول زیانمنو شویو کورنیو ته ووېشل شي.
د هندو باوره او سکهـ وګړو له لوري دغه مرستې په داسې حال کې ترسره کېږي، چې د کونړ وروستۍ زلزله د ګڼو کورنیو د بېسرپناه کېدو، مالي او ځاني زیانونو لامل شوې ده او د کورنیو مرستو ترڅنګ نړۍوالې ټولنې هم د مرستو د رسولو بهیر پیل کړی دی.
د خېبرپښتونخوا صوبایي حکومت د افغانستان زلزلهځپلو ته د مرستو د لېږلو په موخه غونډه کړې او ۳۵ لارۍ مرستې یې د طالبانو قونسلګرۍ ته سپارلې دي. په دې مرستو کې درمل، خیمې، ترپالونه، توشکې او کمپلې شاملې دي.
د خېبرپښتونخوا حکومت د سې شنبې په ورځ (د وږي ۱۱مه) په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې د افغانستان د زلزلهځپلو کورنیو لپاره یې دوې لارۍ درمل، ۱۰۰۰ ژمنۍ او د اوسېدو خیمې، ۱۰۰۰ ترپالونه، ۱۵۰۰ توشکونه، ۳۰۰۰ بالښتونه، ۲۰۰۰ کمپلې شاملې دي.
په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې دا مرستې د زلزلهځپلو کورنیو د بېړنیو اړتیاوو د پوره کولو په موخه ورکړل شوې دي.
په غونډه کې د خېبرپښتونخوا صوبایي حکومت د قربانیانو له کورنیو سره خواخوږي او تسلیت هم څرګند کړی دی.
د صوبايي حکومت چارواکو ویلي، چې مرسته به تر هغو دوام ولري ترڅو چې د ځپل شویو کورنیو لومړنۍ اړتیاوې پوره کېږي.
طالبانو د خېبرپښتونخوا حکومت له هڅو ستانه کړې او دا یې د دواړو هېوادونو د ورورۍ او ښو اړیکو نښه ګڼلې.