د امریکا بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو په تازه څرګندونو کې ویلي چې متحده ایالات د ایران د خلکو په زړورتیا باور لري او د هغوی ملاتړ کوي. مارکو روبیو پر خپل اېکس حساب لیکلي: «متحده ایالات د ایران د زړورو خلکو ملاتړ کوي.»
د ایران د پخواني پاچا زوی، شهزاده رضا پهلوي، د هېواد له خلکو وغوښتل چې د اسلامي جمهوریت پر ضد په لاریونونو کې خپل شتون لا منظم او هدفمند کړي او د اقتصاد د مهمو برخو کارکوونکي دې سراسري اعتصاب ته داخل شي، څو د حکومت د مالي سرچینو ملا ماته شي.
شهزاده رضا پهلوي د جمعې ماښام په یوه پیغام کې، چې پر خپل اېکس حساب یې خپور کړی، ویلي چې د ایران په بېلابېلو ښارونو کې د خلکو بیا ځل او پراخ لاریونونه د اسلامي جمهوریت د مشر «ګواښونو ته غاښماتوونکی ځواب» و.
هغه ویلي: «ستاسو زړورتیا او ټینګ دریځ د نړۍ د خلکو درناوی راپارولی دی»، او زیاته کړې یې ده چې د خلکو وروستیو لاریونونو د اسلامي جمهوریت مشر سخت وارخطا کړی دی.
رضا پهلوي ټینګار کړی چې که ولس خپل لاریونونه لا هدفمند کړي او په ورته وخت کې د حکومت مالي شریانونه پرې کړي، نو «اسلامي جمهوریت او د هغه زړې او کمزورې د ځپنې دستګاه به بشپړه ختمه شي».
نوموړي د اقتصاد د مهمو برخو، په ځانګړي ډول د ترانسپورت، نفت، ګاز او انرژۍ له کارکوونکو وغوښتل چې د سراسري اعتصاب لړۍ پيل کړي.
هغه همداراز له خلکو وغوښتل چې د شنبې او یکشنبې په ورځو (د دی میاشتې ۲۰ او ۲۱مه)، هره ورځ د ماښام له شپږو بجو وروسته، له ملي بیرغونو او نښانو سره سړکونو ته ووځي او عامه فضاوې تر خپل کنټرول لاندې راولي.
د هغه په وینا: «زموږ هدف نور یوازې سړک ته راوتل نه دي، بلکې د ښارونو د مرکزي سیمو نیول او ساتل دي».
رضا پهلوي خلکو ته سپارښتنه کړې چې له بېلابېلو لارو د ښارونو مرکزي سیمو ته حرکت وکړي، جلا جلا ډلې سره ونښلوي او له همدې اوس څخه په سړکونو کې د پاتې کېدو لپاره لازم چمتووالی ونیسي.
نوموړي امنیتي او پوځي ځواکونو ته هم پیغام ورکړی او ویلي یې دي چې هغه ځواکونه چې د «ملي همکارۍ پلاټفورم» سره یو ځای شوي، باید د حکومت د ځپنې ماشین لا ورو او فلج کړي، څو په ټاکلې ورځ دا سیستم په بشپړ ډول له کاره وغورځول شي.
رضا پهلوي په پای کې ویلي چې دی هم هېواد ته د ستنېدو په چمتووالي بوخت دی، څو د «ملي انقلاب د بریا» پر مهال د ایران د خلکو ترڅنګ واوسي. د هغه په خبره، «د بریا ورځ ډېره نږدې ده».
د امریکایي ټایم مجلې د راپور له مخې، د ایران په لاریونونو کې تر اوسه لږ تر لږه ۲۱۷ کسان وژل شوي، ګڼ شمېر ودانۍ، بانکونه، جوماتونه او موټرې زیانمنې شوې، او شاوخوا ۲۵۰۰ تنه نیول شوي دي.
په ایران کې له تېرو څو ورځو لاریونونه دوام لري، چې د حکومت ضد لاریونکوونکو او امنیتي ځواکونو ترمنځ سختې نښتې رامنځته شوې دي.
د راپورونو له مخې، لاریونکوونکو په بېلابېلو ښارونو کې ۲۶ بانکونه، ۲۵جوماتونه، ۲ روغتونونه او ۴۸ موټرې زیانمنې کړې او د حکومتي ودانیو او پولیسو پر مرکزونو هم بریدونه شوي چې په پایله کې ګڼ شمېر امنیتي ځواکونه ټپیان شوي دي.
د رسنیو د راپورونو له مخې، لاریونکوونکو، امبولانسونو، بسونو او د عامو خلکو موټرو ته هم اور اچولی دی. امنیتي ځواکونه شاوخوا ۲۵۰۰ کسان نیولي، او انټرنیټ لا هم بند دی.
د تهران یو ډاکټر، چې د نوم د نه څرګندولو په شرط ټایم مجلې ته ویلي چې یوازې په ۶ روغتونونو کې د ۲۱۷لاریونکوونکو د وژل کېدو راپور ثبت شوی، چې زیاتره یې د ډزو له امله وژل شوي، خو د ایران حکومت لا هم د مرګونو رسمي شمېره نهده تایید کړې.
امریکایي مجلې په وینا، د واشنګټن ډي سي د بشري حقونو خبریالانو راپور ښيي چې لږ تر لږه ۶۳ کسان وژل شوي، چې ۴۹یې عام خلک دي.
وال سټریټ ژورنال ورځپاڼې د جمعې ورځې په سرمقاله کې لیکلي چې د رضا پهلوي د ټولاړخیزې راټولېدنې بلنه د تیرو کلونو تر ټولو پراخو لاریونونو سبب شوه او د ایران لوی ښارونه، په ځانګړي ډول تهران او مشهد، د لاریونوالو له ګڼې ګوڼې ډک شول.
سرمقاله یادونه کوي چې رضا پهلوي له تبعید څخه د دې بلنې په ورکولو سره لوی ګواښ ومانه، ځکه که پراخه ملاتړ یې نه و ترلاسه کړی، د هغه سیاسي اعتبار به تر پوښتنې لاندې راغلی وای.
ورځپاڼه لیکي چې «د ایران خلکو دې بلنې ته غبرګون وښود» او د اعتراضونو څپه تېزه شوه.
وال سټریټ ژورنال په دې باور دی چې که تبعید شوی ولیعهد وکولی شي د ۱۹۷۹ کال وړاندې وخت او د راتلونکي یو ښه لید سره وصل کړي، نو د اسلامي جمهوریت حکومت به «تر هغه زیات چې تمه کېږي، له کړکېچ سره مخ شي».
په سرمقاله کې راغلي چې علي خامنهيي، د اسلامي جمهوریت مشر، هڅه کوي د واشنګټن له خوا د نسکورېدو مخنیوی وکړي. دغه ورځپاڼه یادونه کړې چې ډونالډ ټرمپ هم خبرداری ورکړی چې که معترضان «قتلعام» شي، سخت غبرګون به وښيي.
سرمقاله ټینګار کوي چې د پنجشنبې او جمعې، د مرغومي ۱۸ او ۱۹، اعتراضونه د پام وړ تیزوالی او ټولنیز ملاتړ ښودلی، او هر څومره چې دوام وکړي، هغه وېرې چې حکومت پرې تکیه لري، کمزورې کېږي.
ورځپاڼې همداراز ویلي چې بېوسلې لاریونوال د بریالیتوب لپاره اړتیا لري چې د حکومت دننه او د نظامي جوړښت له ځینو ځواکونو ملاتړ ترلاسه کړي.
په پای کې والسټریت ژورنال د اوسنیو اعتراضونو یادونه د «نادرې شېبې» په توګه کړې، چې د بنسټیزو بدلونونو امکان برابرولی شي، او لیکلي یې دي چې د هغه حکومت نسکورېدل چې څو لسیزې یې په سیمه کې بېثباتي او تاوتریخوالی رامنځته کړی، د ایران او نړۍ لپاره یو ستره اغېزناکه پېښه به وي.
د امریکا د استازو مجلس غړی ټیم بورچټ د «دولت د موثریت ادارې» په نوم د فرعي کمېټې مشر وټاکل شو. دغه فرعي کمېټه چې د استازو مجلس د څار د کمېټې تر چتر لاندې کار کوي، د حکومت په جوړښت کې د دولتي ادارو د فعالیتونو ارزونه او د عامه لګښتونو څارنه کوي.
د کمیټې اصلي دندې د غونډو جوړول او د اسنادو ارزونه دي.
دا څوکۍ یوه پارلماني او د څار دنده لري او د امریکا د حکومت په جوړښت کې کومه اجرایي څانګه نهده. د «دولت د موثریت» فرعي کمېټه هیڅ خپلواک اجراییوي یا د قانون جوړونې صلاحیت نهلري او خپلې موندنې د ارزونې لپاره اصلي کمېټې ته سپاري.
ټیم بورچت تر دې مخکې هم د فدرالي حکومت د لګښتونو له منتقدینو څخه ګڼل کېده او څو ځله یې د عامه لګښتونو د کمولو او د مالي روڼتیا د زیاتېدو پر اړتیا ټینګار کړی و.
دا ټاکنه په داسې حال کې شوې، چې د حکومت د موثریت او د دولتي لګښتونو د کنټرول موضوع په امریکا کې د سیاسي ناندریو یو مهم محور ګرځېدلی دی.
«هندو» ورځپاڼې د خپلو سرچینو له قوله ویلي، چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت یو چارواکی نور احمد نور نوي ډيلي ته رسېدلی او ټاکل شوې، چې په هند کې د افغانستان سفارت کې د سرپرست په توګه خپله دنده پیل کړي. د ډیلي او طالبانو ترمنځ اړیکې په وروستیو میاشتو کې په پام وړ ښې شوې دي.
د راپور لهمخې، نور احمد نور د ۲۰۲۵ کال په اکتوبر کې د طالبانو د بهرنیو چارو له وزیر امیر خان متقي سره نوي ډیلي ته په رسمي سفر کې مل و.
دغه سفر د هند د بهرنيو چارو وزير سوبراهامانیام جی شنکر په بلنه ترسره شوی وو او دواړو لورو په دې اړه تفاهم ته رسېدلي وو، چې په نوي ډیلي کې به د افغانستان په سفارت کې د طالبانو استازی حضور ولري.
هندو ورځپاڼې لیکلي، چې نور احمد نور لا هم خپل رسمي ماموریتي اسناد د هند حکومت ته نهدي سپارلي او د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت هم تر اوسه د هغه ټاکنه په رسمي توګه نهده اعلان کړې، خو د ورځپاڼې د راپور لهمخې، تمه کېږي چې هغه به په راتلونکو ورځو کې د سفارت د سرپرست په توګه خپلې چارې پیل کړي.
په راپور کې راغلي، چې د طالبانو له لوري د ۲۰۲۳ کال په ترڅ کې په نوي ډیلي کې د افغانستان د سفارت د سرپرست د معرفي کولو پخوانۍ هڅه ناکامه شوې وه او هغه کس چې طالبانو معرفي کړی و، د سفارت د کارکوونکو لهخوا نه وو منل شوی. له دې سره سره، طالبان بیا په ممبۍ کې د افغانستان کونسلګرۍ ته د خپل استازي پر معرفي کولو بریالي شوي وو.
هند د ډېرو هېوادونو په څېر د طالبانو حکومت په رسمیت نهدی پېژندلی، خو په ۲۰۲۲ کال کې کله چې په کابل کې یې خپل تخنیکي دفتر بیا فعال کړ له طالبانو سره یې کاري اړیکې پراخې شوې.
د هند بهرنیو چارو وزارت د ۲۰۲۵ په اکتوبر کې اعلان وکړ، چې په کابل کې د دې هېواد ماموریت د سفارت کچې ته لوړېږي او دا پرېکړه د طالبانو د ډيپلوماتانو د معرفي کېدو لپاره په هند کې زمینه برابروي.
یادې ورځپاڼې د هندي چارواکو له قوله لیکلي، چې دا مهال د افغانستان د سفارت پخواني کارکوونکي لا هم پر خپلو دندو بوخت دي او د جمهوریت درې رنګه ملي بیرغ لا هم د سفارت پر ودانۍ رپېږي، خو دا امکان شته چې له دې وروسته، کله چې د طالبانو استازی په رسمي ډول خپل کار پیل کړي دا وضعیت بدل شي.