د جمهوري نظام پر مهال د افغانستان د دفاع سرپرست وزیر شاه محمود میاخېل د ایران لاریونونو ته په غبرګون کې ویلي، د ګاونډیانو ښه او بد حالت په افغانستان او سیمه مستقیم مثبت او منفي اغېز لري.
شاه محمود میاخېل په ایکس لیکلي، چې که په ایران کې د اخوندانو د رژیم د سقوط له لارې مثبت بدلون یا ولسواکي رامنځته شي، نو دا به د افغانستان او سیمې په ګټه وي. خو که د اخوندانو د رژیم په سقوط یا د دوی د موجودیت پر مهال داخلي جګړې رامنځته شي، نو دا به نه یوازې د ایران، بلکې د ټولې سیمې او افغانستان لپاره منفي پایلې ولري.
وال سټریټ ژورنال ورځپاڼې د جمعې ورځې په سرمقاله کې لیکلي چې د رضا پهلوي د ټولاړخیزې راټولېدنې بلنه د تیرو کلونو تر ټولو پراخو لاریونونو سبب شوه او د ایران لوی ښارونه، په ځانګړي ډول تهران او مشهد، د لاریونوالو له ګڼې ګوڼې ډک شول.
سرمقاله یادونه کوي چې رضا پهلوي له تبعید څخه د دې بلنې په ورکولو سره لوی ګواښ ومانه، ځکه که پراخه ملاتړ یې نه و ترلاسه کړی، د هغه سیاسي اعتبار به تر پوښتنې لاندې راغلی وای.
ورځپاڼه لیکي چې «د ایران خلکو دې بلنې ته غبرګون وښود» او د اعتراضونو څپه تېزه شوه.
وال سټریټ ژورنال په دې باور دی چې که تبعید شوی ولیعهد وکولی شي د ۱۹۷۹ کال وړاندې وخت او د راتلونکي یو ښه لید سره وصل کړي، نو د اسلامي جمهوریت حکومت به «تر هغه زیات چې تمه کېږي، له کړکېچ سره مخ شي».
په سرمقاله کې راغلي چې علي خامنهيي، د اسلامي جمهوریت مشر، هڅه کوي د واشنګټن له خوا د نسکورېدو مخنیوی وکړي. دغه ورځپاڼه یادونه کړې چې ډونالډ ټرمپ هم خبرداری ورکړی چې که معترضان «قتلعام» شي، سخت غبرګون به وښيي.
سرمقاله ټینګار کوي چې د پنجشنبې او جمعې، د مرغومي ۱۸ او ۱۹، اعتراضونه د پام وړ تیزوالی او ټولنیز ملاتړ ښودلی، او هر څومره چې دوام وکړي، هغه وېرې چې حکومت پرې تکیه لري، کمزورې کېږي.
ورځپاڼې همداراز ویلي چې بېوسلې لاریونوال د بریالیتوب لپاره اړتیا لري چې د حکومت دننه او د نظامي جوړښت له ځینو ځواکونو ملاتړ ترلاسه کړي.
په پای کې والسټریت ژورنال د اوسنیو اعتراضونو یادونه د «نادرې شېبې» په توګه کړې، چې د بنسټیزو بدلونونو امکان برابرولی شي، او لیکلي یې دي چې د هغه حکومت نسکورېدل چې څو لسیزې یې په سیمه کې بېثباتي او تاوتریخوالی رامنځته کړی، د ایران او نړۍ لپاره یو ستره اغېزناکه پېښه به وي.
د امریکا د استازو مجلس غړی ټیم بورچټ د «دولت د موثریت ادارې» په نوم د فرعي کمېټې مشر وټاکل شو. دغه فرعي کمېټه چې د استازو مجلس د څار د کمېټې تر چتر لاندې کار کوي، د حکومت په جوړښت کې د دولتي ادارو د فعالیتونو ارزونه او د عامه لګښتونو څارنه کوي.
د کمیټې اصلي دندې د غونډو جوړول او د اسنادو ارزونه دي.
دا څوکۍ یوه پارلماني او د څار دنده لري او د امریکا د حکومت په جوړښت کې کومه اجرایي څانګه نهده. د «دولت د موثریت» فرعي کمېټه هیڅ خپلواک اجراییوي یا د قانون جوړونې صلاحیت نهلري او خپلې موندنې د ارزونې لپاره اصلي کمېټې ته سپاري.
ټیم بورچت تر دې مخکې هم د فدرالي حکومت د لګښتونو له منتقدینو څخه ګڼل کېده او څو ځله یې د عامه لګښتونو د کمولو او د مالي روڼتیا د زیاتېدو پر اړتیا ټینګار کړی و.
دا ټاکنه په داسې حال کې شوې، چې د حکومت د موثریت او د دولتي لګښتونو د کنټرول موضوع په امریکا کې د سیاسي ناندریو یو مهم محور ګرځېدلی دی.
«هندو» ورځپاڼې د خپلو سرچینو له قوله ویلي، چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت یو چارواکی نور احمد نور نوي ډيلي ته رسېدلی او ټاکل شوې، چې په هند کې د افغانستان سفارت کې د سرپرست په توګه خپله دنده پیل کړي. د ډیلي او طالبانو ترمنځ اړیکې په وروستیو میاشتو کې په پام وړ ښې شوې دي.
د راپور لهمخې، نور احمد نور د ۲۰۲۵ کال په اکتوبر کې د طالبانو د بهرنیو چارو له وزیر امیر خان متقي سره نوي ډیلي ته په رسمي سفر کې مل و.
دغه سفر د هند د بهرنيو چارو وزير سوبراهامانیام جی شنکر په بلنه ترسره شوی وو او دواړو لورو په دې اړه تفاهم ته رسېدلي وو، چې په نوي ډیلي کې به د افغانستان په سفارت کې د طالبانو استازی حضور ولري.
هندو ورځپاڼې لیکلي، چې نور احمد نور لا هم خپل رسمي ماموریتي اسناد د هند حکومت ته نهدي سپارلي او د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت هم تر اوسه د هغه ټاکنه په رسمي توګه نهده اعلان کړې، خو د ورځپاڼې د راپور لهمخې، تمه کېږي چې هغه به په راتلونکو ورځو کې د سفارت د سرپرست په توګه خپلې چارې پیل کړي.
په راپور کې راغلي، چې د طالبانو له لوري د ۲۰۲۳ کال په ترڅ کې په نوي ډیلي کې د افغانستان د سفارت د سرپرست د معرفي کولو پخوانۍ هڅه ناکامه شوې وه او هغه کس چې طالبانو معرفي کړی و، د سفارت د کارکوونکو لهخوا نه وو منل شوی. له دې سره سره، طالبان بیا په ممبۍ کې د افغانستان کونسلګرۍ ته د خپل استازي پر معرفي کولو بریالي شوي وو.
هند د ډېرو هېوادونو په څېر د طالبانو حکومت په رسمیت نهدی پېژندلی، خو په ۲۰۲۲ کال کې کله چې په کابل کې یې خپل تخنیکي دفتر بیا فعال کړ له طالبانو سره یې کاري اړیکې پراخې شوې.
د هند بهرنیو چارو وزارت د ۲۰۲۵ په اکتوبر کې اعلان وکړ، چې په کابل کې د دې هېواد ماموریت د سفارت کچې ته لوړېږي او دا پرېکړه د طالبانو د ډيپلوماتانو د معرفي کېدو لپاره په هند کې زمینه برابروي.
یادې ورځپاڼې د هندي چارواکو له قوله لیکلي، چې دا مهال د افغانستان د سفارت پخواني کارکوونکي لا هم پر خپلو دندو بوخت دي او د جمهوریت درې رنګه ملي بیرغ لا هم د سفارت پر ودانۍ رپېږي، خو دا امکان شته چې له دې وروسته، کله چې د طالبانو استازی په رسمي ډول خپل کار پیل کړي دا وضعیت بدل شي.
د طالبانو د چارو ادارې رییس نورالحق انور وايي، له بهره وارد شوي او پر افغانانو تپل شوي حکومتونه ناکام دي. نوموړي ویلي، هغه حکومتونه چې د افغانانو په خوښه، د پردیو له لاسوهنې پرته جوړ شوي وي د خلکو رښتیني استازیتوب کوي.
نورالحق انور د جمعې په ورځ (د مرغومي ۱۹مه) په خپله اېکس پاڼه په افغانستان کې هغه حکومتونه بریالي ګڼلي، چې د خلکو په خوښه را منځته شوي وي.
نوموړي د طالبانو د واکمنۍ په ټاکلو کې د خلکو د خوښې د انتخاب پر ځای ویلي، چې د دوی حکومت د ولس د قربانیو په پایله کې رامنځته شوی دی.
طالب مشران د حکومتونو په ټاکلو کې ټاکنې او د خلکو رایو ته ارزښت نهورکوي او د حکومت په ټاکلو کې انتخابات او د خلکو رایه له «شریعت» څخه لرې ګڼي.
دغه طالب چارواکي زیاته کړې: «زموږ حکومت د خپل ولس د قربانیو په پایله کې رامنځته شوی. د خلکو په ملاتړ یې امنیت ټينګ، نظام ورځ تر بلې قوي کیږي او په خپلو امکاناتو د پرمختګ پر لار روان دی».
نورالحق انور ادعا کړې، چې د پردیو په لاسوهنې جوړ شوي حکومتونو په افغانستان کې بقا نهده کړې او خبرې یې یوازې شعار پاتې شوې دي.
هغه لیکلي: « د پردیو په لاسوهنه جوړ شوي حکومتونه په افغانستان کې کله هم نهدي بریالي شوي. که څه هم ډېرې خبرې یې کړي او د بدلون او پرمختګ شعارونه یې زمزمه کړي، خو په عمل کې یې څه نهدي کړي. برعکس، هغه حکومتونه چې د افغانانو د خپلې ارادې لهمخې جوړ شوي دي، د وړ قیادت او مثبت فکر له امله خلکو پرې باور کړی او د خلکو د کلک ملاتړ څخه برخمن شوي».
یو شمېر هېوادونه، سیاستوال او د پخواني حکومت چارواکي پر طالبانو نیوکې لري، چې کورنۍ او نړۍوال مشروعیت نهلري او له روسیې پرته بل هېڅ هېواد په رسمیت نهدي پېژندلي.
خو طالبان بیا وایي، چې له ګڼو هېوادونو سره ډيپلوماټيکې، سیاسي او سوداګریزې اړیکې لري او یو شمېر هېوادونه به یې ژر په رسمیت وپېژني.
د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زېلېنسکي وايي، چې روسیه له سختې یخنۍ څخه په ګټه اخیستنې هڅه کوي د اوکراین د انرژۍ پر تاسیساتو بریدونه وکړي.نوموړي زیاته کړې، چې مسکو په تکتیکي ډول غواړي ښارونه په بشپړ ډول وتړي.
زېلېنسکي د پولنډ پولې ته نږدې پر اوکراین د روسیې وروستي برید ته د اشارې په ډول ویلي، چې دا برید په قصدي ډول د اروپايي ټولنې پولو ته نږدې شوی دی.
نوموړي د منځني واټن بالسټیک توغندیز برید د ټولو لپاره یوه ننګونه ګڼلې ده. هغه د پېغور په ډول د امریکا او روسیې اړیکو ته ویلي: « دا دی د امریکا او ټولې ډیپلوماسۍ ته احترام!»
نوموړي ټينګار کړی، چې ټول باید دا برید جدي وګڼي او که مسکو دې وضعیت ته دوام ورکړي، نو اړیکې او خبرې به پایله ور نهکړي.
ولادیمیر زېلېنسکي د جمعې ورځې په ناوخته (د مرغومي ۱۹مه) په خپله اېکس پاڼه زیاته کړې، اوس مهال د ګډو اقداماتو او ګډ دفاع سیسټم ته اړتیا ده، خو نوموړي پوښتنه کړې، چې ایا په ټوله اروپا کې داسې دفاعي سیسټم شته؟
د کاناډا لومړي وزیر مارک کارني د روسیې له لوري د اوکراین د انرژۍ تاسیسات او د ملکي خلکو د کورونه په نښه کول غندلي دي.
نوموړي پر روسیې غږ کړی، چې سمدستي خپل بریدونه ودروي او دا جګړه ختمه کړي.
کارني ویلي، چې په اوکراین کې د تلپاتې سولې لپاره به له خپلو نړۍوالو همکارانو سره هڅه وکړي، چې روان وضعیت ته د پای ټکی کېږدي.