اسکات اسمیت، مسئول بخش سیاسی یوناما در ادامه گفتگو با سیاستمداران، با گل آغا شیرزی، وزیر پیشین سرحدات و قبایل دیدار کرد. یوناما در خبرنامهای میگوید دو طرف درباره کمیسیون دعوت و بازگشت افغانهای خارج از کشور و نیاز به همکاری دوامدار سازمان ملل و جامعه جهانی گفتگو کردند.
در روزهای اخیر یوناما با شماری از نمایندگان زنان و برخی از سیاستمداران افغانستان در کابل دیدار کردهاند.
شهابالدین دلاور، رئیس کمیسیون طالبان برای تماس با شخصیتهای افغان دیروز شنبه در نشست خبری گفت که این کمیسیون به گونه رسمی کارش را آغاز کرده و در آینده نزدیک شمار زیادی از افغانها از کشورهای مختلف به افغانستان بازخواهند گشت.
رینا امیری، نماینده ویژه آمریکا برای زنان و حقوق بشر در افغانستان، با نشر توییتی نگرانی خود را در مورد انحلال کمیسیونهای حقوق بشر، قانون اساسی و شورای مصالحه ملی ابراز کرده است. خانم امیری گفته است احیای حقوق زنان و حمایت از جمعیتهای آسیبپذیر ضروری است.
نماینده ویژه آمریکا تاکید کرده است که انحلال این سه نهاد با خواستهای مردم افغانستان در تضاد است و باید بازبینی شود.
او همچنان در خصوص احیای حقوق زنان و دختران و حمایت از جمعیتهای آسیبپذیر در افغانستان اشاره کرده است.
طالبان اخیراً شش ادارهٔ حکومت پیشین از جمله کمیسیون مستقل حقوق بشر و کمیسیون نظارت بر تطبیق قانون اساسی را منحل اعلام کرد.
میرویس بلخی، وزیر پیشین معارف حکومت افغانستان در مقاله تحلیلی در نشریه «آبزرور» به اختلافات میان گروهی طالبان پرداخته، میگوید شبکه حقانی با سرعت در حال تحکیم قدرت است و به دلیل نگرش جهان گرایانه در پی تثبیت خلافت اسلامی شبه داعش در افغانستان است.
این مقام پیشین حکومت افغانستان میافزاید با آنکه جهان تصور میکند که طالبان گروه یکپارچه از بنیادگرایان ریشدار اسلامی است اما این گروه به دو دسته «حقانیها و قندهاریها» تقسیم شده است.
ملا هبتالله آخندزاده، رهبر جناح قندهار را به عهده دارد و سراجالدین حقانی، سرپرست وزارت داخله طالبان، طالبان مشرقی را رهبری میکند.
اما زندگی رهبر طالبان در هالهای از ابهام قرار دارد. در سالهای اخیر گزارشهای متعددی مبنی بر مرگ ملا هبتالله آخندزاده منتشر شده است. اگرچه طالبان این موضوع را تکذیب کرده و تا اکنون فرمانهای منسوب به هبتالله را منتشر میکنند.
اختلاف میان طالبان پس از تسلط این گروه بر افغانستان برجسته شد به گونه که اکنون هر دو جناح بر سر کسب قدرت باهم رقابت میکنند.
به باور آقای بلخی، این دو جناح طالبان که خارج از افغانستان ناشناختهاند، برنامههای سیاسی آشتیناپذیری دارند که ریشه در دو تفسیر انحصاری متقابل از حکمرانی اسلامی دارد. میرویس بلخی استدلال میکند که این دو جناح که بر دو تفسیر فرسوده استوار است، پیروان متعصب خود را دارند که نه تنها مصالحه بلکه گفتگو را نیز دشوار میکند.
حقانیها رهبر خود را «خلیفه» مینامند و قندهاریها از رهبر خود به عنوان «امیرالمومنین» یاد میکنند.
میرویس بلخی میگوید این تفاوت به ظاهر جزئی در عناوین نشان دهنده یک مساله بزرگ است. به گفته بلخی، حقانیها جهان گرایانی هستند که رهبر خود را رهبر همه مسلمانان میدانند اما قندهاریها از ایجاد امارت خالص اسلامی در کشور راضی هستند و سودای سلطه بر جهان را ندارند.
از نظر سازمانی، ملا هبتالله رهبر طالبان است و سراجالدین حقانی، معاون اوست. با این وجود، پس از تسلط طالبان بر افغانستان و بروز اختلاف رهبران این گروه بر سر تقسیم قدرت، رهبران طالبان در مارس ۲۰۲۲ برای اولینبار در قندهار که مرکز سنتی طالبان محسوب میشود، با هم ملاقات کردند.
نشست حقانی- هبتالله چه اهمیتی دارد؟
میرویس بلخی در این مقاله میگوید نشست قندهار فاش کرد که سیاست جناحی طالبان به نقطه بدون بازگشت رسیده است. او استدلال میکند که جنگ داخلی میان جناحهای طالبان که قادر به توافق بر سر تقسیم قدرت نیستند، اجتناب ناپذیر است. هر دو اردوگاه به اندازه کافی قدرتمند هستند تا جاه طلبی دیگری را برای تسلط کامل بر صحنه ملی به چالش بکشند.
به اعتقاد بلخی، گروه طالبان حامیان منطقهای خود را ناامید میکند و این موضوع، شانس یک میانجی خارجی را که اختلافات داخلی طالبان را حل و فصل، به نقطه باریک رسانده است.
آقای بلخی میگوید پس از تسلط طالبان بر افغانستان و بروز اختلاف میان رهبران طالبان، در ماه سپتامبر گذشته، رئیس استخبارات پاکستان به کابل سفر کرد تا این دو جناح طالبان را مجبور کند که با تقسیم قدرت، اداره سرپرست تشکیل دهند. میرویس بلخی میگوید میانجیگری رئیس آیاسآی به جای ایجاد هماهنگی میان طالبان، اختلاف میان گروهی را در میان طالبان بیشتر کرد.
وزیر پیشین معارف افغانستان در بخشی از این مقاله مینویسد در حال حاضر به نظر میرسد که طالبان فاقد بلوغ سیاسی و ظرفیت برای جلوگیری از اختلاف طولانی مدت داخلی است. با توجه به اختلافات ساختاری و سیاسی «خلافت و امارت»، آقای بلخی میگوید آینده حکومت داری طالبان بستگی به این دارد که مبارزه میان قندهاریها و حقانیها چگونه پیش میرود.
امارت و خلافت
طالبان از ملا هبتالله آخندزاده به عنوان امیرالمومنین یاد میکنند و بخشی دیگر از اعضای این گروه لقب «خلیفه» را به سراجالدین حقانی دادهاند.
میرویس بلخی برای نشان دادن اختلاف میان طالبان به القاب دو رهبر برجسته طالبان پرداخته و میگوید لقب امیرالمومنین در ادبیات سیاسی اسلامی، به افرادی داده میشود که بر جنبههای خاصی از امور مسلمانان تسلط دارند. اما خلیفه لقبی است که به جانشینان پیامبر داده شده است.
به عبارت دیگر، امیرالمومنین یک مقام معنوی است و خلیفه ساختار سیاسی امت اسلامی را در دست دارد.
آقای بخلی به تاریخ اسلام اشاره کرده میگوید امیرالمنین برای اولینبار برای حضرت عمر، خلیفه دوم اسلام استفاده شد و ابوبکر صدیق، جانشین حضرت محمد لقب امیرالمومنین را نداشت.
به باور آقای بلخی، اصطلاح خلیفه در زبان عربی، برای توصیف کسی به کار میرود که توسط اکثریت مسلمانان به عنوان جانشین پیامبر انتخاب میشود و مسلمان اصلاح خلیفه را به طور مجاز برای خلفای راشیدن هریک ابوبکر، عمر، عثمان و علی استفاده میکنند.
دوران خلفای راشیدن بخشی از دوران طلایی اسلام است. آقای بلخی میگوید نوستالژی و احیای خلافت در اوایل قرن بیستم در واکنش به افول سیاسی و زوال تمدن اسلامی در جهان اسلام پدیدار شد و پس از فروپاشی امپراتوری عثمانی، احیای خلافت در میان جنبشهای مختلف در جهان اسلام شتاب بیشتری گرفت.
وزیر پیشین معارف با استناد به تاریخ اسلام، میگوید مانند هر مفهوم دینی اسلامی، تفاوت امیر و خلیفه به دورههای اولیه اسلام بر میگردد.
به گفته آقای بلخی، حقانیها با آگاهی از دلالتهای تاریخی و سیاسی، سراجالدین حقانی را خلیفه مینامند، اما در امارت طالبان قندهاری میتوان قدرت و رهبری را از فردی به فرد دیگر منتقل کرد.
میرویس بلخی به گذشته لقب «امیر» در تاریخ افغانستان نیز اشاره میکند و میگوید از زمان فروپاشی امپراتوری درانی و ظهور دولت مدرن در افغانستان در اواخر قرن ۱۹ میلادی، رهبران قبایل پشتون و پادشاهان از جمله امیر دوست محمد خان، امیر شیرعلی و امیر عبدالرحمن خان سه نمونه مشهور هستند که خود را امیر عنوان کردهاند.
او در ادامه میافزاید از آنجا که خلافت دلالت سیاسی و ایدئولوژیک جهانی دارد، هیچ یکی از حاکمان افغانستان جرات نداشتند خود را خلیفه بنامند، زیرا این عنوان تلویحاً مسئول امور مسلمانان در سراسر جهان اسلام بود.
آینده طالبان
وزیر پیشین معارف پس از بررسی تاریخ اسلام، میگوید با توجه به سابقه رقابت بین قبایل جنوبی و شرقی پشتونهای افغانستان، حقانیها هرگز امیرالمومنین نخواهد شد. به گفته او، طالبان قندهاری خود را بنیانگذاران امارت میدانند و حقانیها چارهای جز سرکشی، اعلام خلافت و ادعای رهبری امت اسلامی ندارند.
آقای بلخی در ادامه میگوید طالبان قندهاری با ذهنیت قبیلهای در پی ایجاد یک دولت اسلامی تحت سلطه و اداره پشتونها در افغانستان است. اما گروه حقانی از یک ایدئولوژی جهادی فراملی پیروی میکنند و هدف نهایی آن متحد کردن تمام جنبشهای اسلامی تحت یک خلافت اسلامی واحد است، هدفی که پیش از این توسط ابوبکر بغدادی، رهبر پیشین داعش دنبال میشد.
میرویس بلخی همچنین افزوده است که شبکه حقانی طی دو دهه اخیر روابطش را با طالبان قندهاری حفظ کرده و اکنون در صدد ایجاد و تعمیق روابط با دیگر گروههای ستیزه گر اسلامی در جنوب آسیا است.
آقای بلخی افزوده است که حقانیها با سرعت قدرت خود را در افغانستان تحکیم میکنند و قبل از اینکه به جناح غالب در درون طالبان تبدیل شوند، به زمان نیاز دارند. او میافزاید، شبکه حقانی پس از تحکیم قدرت در افغانستان، این کشور را به پایتخت خلافت اسلامی تثبیت خواهند کرد و تبدیل به حامی تمام سازمانهای تروریستی در سراسر جهان خواهند شد.
تام وست، نماینده ویژه ایالات متحده برای افغانستان میگوید که پیام «مخالفت بینالمللی» در مورد وضع محدودیت دوامدار بر زندگی زنان افغان را به امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان انتقال داده است. او در گفتگو با امیرخان متقی یک بار دیگر بر بازگشایی مکاتب دخترانه در افغانستان تاکید کرد.
نماینده ویژه امریکا برای افغانستان در دیدار با وزیر خارجه طالبان در قطر گفته است که طالبان باید زمینه برگشت زنان به کار را فراهم کند و اجازه سفر را به آنان بدهد.
طالبان از زمان به قدرت رسیدن در افغانستان محدویتهای شدیدی بر زندگی زنان وضع کرده است. اخیراً رهبر این گروه فرمانی صادر کرد که زنان را مکلف به رعایت پوشش اجباری میکند. به تازگی وزارت امر به معرف و نهی از منکر این گروه دستور داده است که مجریان زن تلویزیونهای افغانستان حین ظاهرشدن روی پرده تلویزیون روی خود را با ماسک بپوشانند.
تام وست میگوید: «صبح امروز یکجا با رینا امیری، با وزیر خارجه طالبان امیر خان متقی گفتگو کردیم و در این گفتگو مخالفت یکدست بینالمللی در مورد محدودیتهای مداوم و در حال گسترش علیه حقوق زنان و دختران را انتقال دادیم.»
او در صفحه توییترش همچنین نوشته است که در این گفتگو در مورد «ثبات اقتصادی، نگرانی در باره حملات تروریستی علیه غیرنظامیان و انحلال نهادهای مهم» نیز بحث شده است.
در همین حال، رینا امیری، نماینده ویژه امریکا برای زنان و حقوق بشر در افغانستان میگوید که در گفتگو با امیر خان متقی نگرانی خود در باره انحلال کمیسیون حقوق بشر افغانستان، کمیسیون نظارت بر تطبیق قانون اساسی و شورالی عالی مصالحه را ابراز کرده است. خانم امیری در توییترش نوشت که انحلال این نهادها در تناقض با خواستهای شهروندان افغانستان برای پاسگویی بیشتر است. او از طالبان خواست تا در باره تصمیم خود تجدید نظر کند.
در همین حال، تام وست همچنین تاکید کرده است که گفتگوها با طالبان در باره «حمایت از مردم افغانستان و منافع ملی امریکا» ادامه خواهد یافت.
وزارت خارجه طالبان تا کنون در مورد این گفتگو چیزی نگفته است.
ملا برادر، معاون رئیسالوزرای طالبان روز شنبه، ۳۱ ثور برای بازگشت از دبی به کابل یک طیاره گرانقیمت شرکت رویال جیت را "دربست کرایه گرفت." بررسی افغانستان اینترنشنال نشان میدهد که اجاره این طیاره، به طور متوسط در هر ساعت ۲۰ هزار دالر، هزینه برمیدارد.
این در حالی است که بر اساس اعلامیههای رسمی سازمان ملل، ۹۷ درصد شهروندان افغانستان زیر خط فقر زندگی میکنند، گرسنگی بیسابقه در افغانستان همچنان ادامه دارد و حدود نیم میلیون از جمعیت این کشور از کمبود حاد مواد غذایی رنج میبرند.
همزمان، دیدهبان حقوق بشر در یکی از آخرین گزارشهایش خبر داده است که کمبود دوا در مراکز صحی باعث میشود مردم، به ویژه زنان و کودکان در ولایات مختلف افغانستان جانشان را از دست بدهند.
کاربران شبکههای اجتماعی نوشتهاند در حالی که مردم افغانستان در قحطسالی به سر میبرند مقامات طالبان از پول مردم برای "سفرهای شخصیشان طیاره خصوصی کرایه میکنند."
در ۵ روزی که او در این کشور ماند، نتوانست دیدار مهمی با مقامات این کشور داشته باشد.
تنها خبری که طالبان از جریان این سفر منتشر کردهاند، خبر دیدار ملا برادر با "بازرگانان افغان" است.
شهابالدین دلاور، رئیس کمیسیون طالبان برای تماس با شخصیتهای افغان در پاسخ به سوال خبرنگاری در مورد نشست انقره گفت: "پیام ما به همه افغانها این است که میتوانند به کشور برگردند و از امتیازات آن برخوردار شوند، اما نشست انقره، نه جلسه مهمی بود، نه ما تصمیم خاصی در مورد آن داریم."
خبرنگاری هم از رئیس این کمیسیون پرسید در صورتی که شرکتکنندگان نشست انقره، پیشنهاداتی به طالبان داشته باشند، آیا این گروه آنرا خواهد پذیرفت؟ او همچنین پرسید آیا گفتگویی با محمداشرف غنی، رئیسجمهور پیشین افغانستان در مورد بازگشت او به افغانستان در جریان است؟
شهابالدین دلاور در پاسخ به این پرسشها گفت: "فرمان عفو عمومی رهبر طالبان شامل همه افغانهایی است که در تقابل با امارت اسلامی قرار داشتند." با این حال او تأکید کرد که "نه با اشرف غنی و کس دیگری مذاکرهای صورت گرفته و نه نیازی به مذاکره وجود دارد."
از نظر آقای دلاور: "در افغانستان امنیت سرتاسری آمده، حاکمیت ملی اعاده شده و صلح بینالافغانی وجود دارد و فقط باید نظام تقویت شود."
رئیس کمیسیون طالبان برای تماس با افغانها گفت از روز شنبه، ۳۱ ثور این کمیسیون به گونه رسمی کارش را آغاز کرد و در آینده نزدیک شمار زیادی از افغانها از کشورهای مختلف به افغانستان بازخواهند گشت.
با این حال او از فرد خاصی که تصمیم دارد به افغانستان بازگردد نام نبرد.
در این نشست خبری خبرنگار فرانسپرس پرسید که اگر سیاسیون افغانستان به کشورشان بازگردند، آیا اجازه فعالیت سیاسی به آنها داده خواهد شد.
دلاور در پاسخ به او گفت: "هر شخصیت سیاسی باید برای تقویت امنیت سرتاسری و حاکمیت ملی کار کند." او تأکید کرد که در حال حاضر اولویت طالبان تأمین امنیت است.
رئیس کمیسیون طالبان برای بازگشت شخصیتهای افغان آشکارا از سخن گفتن در مورد به رسمیت شناختن حق فعالیت سیاسی و مدنی پرهیز کرد.
طالبان کمیسیون تماس با شخصیتهای افغان را ایجاد تا از شهروندان افغانستان که از کشورشان خارج شدهاند دعوت کنند به این سرزمین بازگردند.
قبل از این تصور میشد که این کمیسیون زمینههای گفتگوی بزرگ میان سیاسیون را فراهم میکند تا در جرگهای که به زودی قرار است این گروه در کابل برگزار کند، شرکت کنند.
حامد کرزی پیش از این گفته بود ایجاد این کمیسیون "یک گام نیک در راه تأمین صلح و ثبات دایمی" است.
تصور این بود که این کمیسیون زمینههای گفتگو و مصالحه بین طالبان و مخالفان این گروه را فراهم خواهد کرد.
پیش از این سخنگوی طالبان از برگزاری "مجمع افغانها" برای گفتگو در مورد مسایل کلان سیاست افغانستان خبر داده بود.
تصور شایع در محافل سیاسی افغان این بود که این مجمع، جرگهای خواهد بود که به مخالفان سیاسی طالبان فرصت خواهد داد تا در مورد تصمیمهای سیاسی کشور سهم بگیرند.
با این حال شهابالدین دلاور با صراحت گفت : "اگر احیانا لویه جرگهای دایر شود در آن افغانهایی شرکت خواهند کرد که در زمینه تأمین امنیت و استقرار نظام موثر باشند."
شرکتکنندگان نشست انقره کیها بود و چه تصمیمی گرفتند؟
نشست انقره جلسه گروهی از سیاسیون مخالف طالبان بود که سهشنبهشب، ۲۸ ثور در خانه مارشال عبدالرشید دوستم در انقره برگزار شده بود.
آنها در این جلسه در مورد چگونگی مبارزه علیه طالبان گفتگو کردند.
چهرههایی که در نشست انقره شرکت کردهاند به عنوان سیاستمداران حوزه مخالف طالبان شناخته میشوند.
این چهرهها پس از تسلط طالبان بر افغانستان، به خارج از کشور پناه بردند.
املاک و خانههای شماری از این سیاسیون از سوی طالبان ضبط شده و فرماندهان این گروه در آن به سر میبرند.
شمار زیادی از این سیاسیون در مقاومت اول علیه طالبان در دهه هفتاد خورشیدی نقش برجسته داشتند.
شرکتکنندگان نشست انقره گفتهاند حل بحران از طریق گفتگوهای سیاسی در اولویت است، اما "مبارزه مسلحانه تقویت خواهد شد، چون طالبان بدون فشار نظامی حاضر به صلح نمیشود."