زاویه

کتاب «مرز افغانستان» نوشته سر جورج کمپبل، سیاست‌مدار بریتانیایی، چهارده سال پیش از توافق دیورند نوشته شد. این کتاب نشان می‌دهد که پیش از دیورند، ذهن بریتانیایی‌ها درگیر این موضوع بود که مرز قابل دفاع هند با افغانستان کجا باشد؛ پشت سند، خیبر، کرم، یا در مسیر کابل - کویته؟

طالبان در برابر یکی از جدی‌ترین موج‌های گرانی در افغانستان، به‌جای تمرکز بر ریشه‌های اقتصادی بحران، به کنترول مستقیم بازار متوسل شده است: اعزام محتسبان وزارت امر به معروف، بستن شماری از مارکیت‌ها، بازداشت بازاریان و تعیین نرخ‌نامه برای مواد غذایی، مسکن و کالاهای اساسی.

پانزده سال پیش در چنین روزی (اول مه ۲۰۱۱)، باراک اوباما، رئیس‌جمهور وقت امریکا، اعلام کرد که نیروهای ویژه این کشور اسامه بن‌لادن، رهبر القاعده و طراح اصلی حملات یازدهم سپتامبر را در عملیاتی غافلگیرانه در شهر ابیت‌آباد پاکستان کشته‌اند.

در نظام فدرال، تنها امور اداری و اقتصادی نیست که به واحدهای تشکیل‌دهنده کشور واگذار می‌شود، بلکه بخشی از اختیارات سیاسی نیز به آنها منتقل می‌شود.

شاه بریتانیا در سخنرانی خود در کانگرس امریکا،‌ با اشاراتی ظریف، طنزآمیز و گاهی گزنده، جاه‌طلبی‌های «شاهانه» رئیس‌جمهور ایالات متحده را نقد کرد و به اعضای مجلسی که نیمی از آن‌ها پشتیبان دونالد ترامپ‌اند، یادآوری کرد که در یک دولت دموکراتیک، بر قدرت رئیس‌جمهور باید نظارت شود.

طالبان خود را یک نیروی بومی و محصول «جنگ‌های میان‌گروهی» و ظلم مجاهدین پیشین می‌داند. این جریان، خود را نتیجه جنگ و بحران پس از خروج شوروی معرفی می‌کند. طالبان در سال ۱۹۹۴ به‌گونه‌ای ناگهانی سر برآورد و در مدت کوتاهی بخش بزرگی از افغانستان را به تصرف خود درآورد.

دقیقاً پنج‌صد سال پیش، یکی از سرنوشت‌سازترین نبردهای تاریخ جنوب آسیا رقم خورد؛ نبردی که مسیر تاریخ شبه‌قاره هند و توازن قدرت در منطقه و در جهان اسلام را دگرگون ساخت.

۲۶ آپریل‌ چهلمین سالگرد فاجعه اتمی چرنوبیل است؛ واقعه‌ای که در سال ۱۹۸۶ در نزدیکی شهر پریپیات اوکراین رخ داد و به عنوان یکی از هولناک‌ترین سوانح هسته‌ای تاریخ ثبت شد.

نام دیورند سال‌هاست در بحث‌های سیاسی افغانستان تکرار می‌شود، اما خود او برای بسیاری هنوز چهره‌ای ناشناخته است. این نوشته با تکیه بر کتاب «زندگی‌نامه سر مورتیمر دیورند» نوشته پرسی سایکس، به معرفی او می‌پردازد و اینکه چرا نامش با مرزی گره خورد که تا امروز هم محل منازعه است.

با نزدیک شدن به پایان آتش‌بس دو هفته‌ای، مذاکرات ایران و امریکا پس از یک دور بی‌نتیجه در اسلام‌آباد، زیر سایه اختلاف‌های حل‌نشده، بی‌اعتمادی فزاینده، تنش‌های میدانی و جنگ لفظی مقام‌ها، با تردید روبه‌رو شده است. چهار سناریوی پیش روی ایران و امریکا در روزهای آینده چیست؟

در حالی‌که پاکستان با آشفتگی‌های امنیتی، اقتصاد فروپاشیده، شکاف عمیق سیاسی داخلی و فعالیت گسترده گروه‌های مسلح دست‌وپنجه نرم می‌کند، ایفای نقش میانجی‌گرانه آن میان امریکا و ایران، توجه و تعجب جامعه جهانی را برانگیخته است.

سیدانت کیشور، کارشناس امور امنیتی درباره جنگ پاکستان و طالبان نوشت که بعید است اسلام‌آباد از طریق عملیات نظامی و فشار بر طالبان به اهداف خود دست یابد. به گفته او، پاکستان باید بپذیرد نفوذش بر طالبان کاهش یافته است.

در رویدادی که ناتوانی سیاسی و نظامی طالبان را به نمایش گذاشت، بزرگان قومی ولایت نورستان پس از دو ماه‌ بسته ماندن راه‌های کامدیش و برگمتال و برای فرار از خطر قحطی و گرسنگی، ناگزیر شدند که به نیروهای مرزی پاکستان در منطقه چترال مراجعه کنند.

مخالفان طالبان با توجه به شرایط جاری در منطقه، به‌ویژه تنش‌های فزاینده میان طالبان و پاکستان، باور دارند که نظم استبدادی حاکم در افغانستان در حال تغییر است.

یاسین ضیا، فرمانده جبهه آزادی افغانستان از چهره‌هایی سخن می‌گوید که به گفته او شب‌ها از استخبارات طالبان پول می‌گیرند و روزها از وطن‌دوستی حرف می‌زنند. در حکومت پیشین هم اصطلاح ستون پنجمی‌ها رایج شده بود و به کسانی گفته می‌شد که از داخل نظام، پنهانی به سود دشمنان کار می‌کردند.

پس از بازگشت طالبان به قدرت، دست‌کم هفت حمله مرگبار علیه شیعیان در مناطق مختلف ولایت هرات از جمله شهرک جبرئیل، ولسوالی‌های انجیل و گذره رخ داده است. این حملات که شامل انفجارها، تیراندازی‌ها و ترورهای هدفمند بوده، در مجموع ده‌ها کشته و زخمی برجا گذاشته‌است.

هرات که تا پیش از تحولات دو دهه اخیر نمادی از همزیستی مسالمت‌آمیز میان مذاهب اسلامی شناخته می‌شد، اکنون پس از قدرت‌گیری طالبان سرآمد خشونت هدفمند علیه یک مذهب و قوم خاص شده است.

جهادگرایی یا میلتاریسم مذهبی از پدیده‌های جدی و نگران‌کننده امنیتی در خاورمیانه شمرده می‌شود.