زاویه

امضای مجموعه‌ای از توافق‌های انرژی میان وزارت معادن و پترولیم طالبان و شرکت سعودی دلتا، یکی از بلندپروازانه‌ترین برنامه‌هایی است که در سال‌های اخیر برای بخش انرژی افغانستان اعلام شده است.

طالبان از از زمان بازگشت به قدرت‌، زمین‌ها و شهرک‌های زیادی را در سراسر افغانستان «امارتی» اعلام کرده و در مواردی، به باشندگان و مالکان دستور تخلیه داده شده است؛ اما سرعت و شدت عمل طالبان در زمینه جایدادها و مراکز آموزشی شیعیان، برای منتقدان پرسش‌برانگیز شده است.

سارا آدامز، مامور پیشین سازمان اطلاعات مرکزی امریکا (سیا)، در مطلبی که برای افغانستان اینترنشنال فرستاده کشته‌شدن حسیب پنجشیری، فرمانده جبهه مقاومت ملی افغانستان، در کمین طالبان را حاصل یک عملیات پیچیده و از پیش طراحی‌شده اطلاعاتی بوده می‌داند:

پارلمان پاکستان اخیرا با تصویب قوانین تازه، ساختار فرماندهی نیروهای مسلح این کشور را پس از نزدیک به پنج دهه تغییر داد و اختیارات گسترده‌ای به فرمانده نیروهای دفاعی واگذار کرد.

اظهارات اخیر لطف‌الله حکیمی، سرمفتش وزارت دفاع طالبان، مبنی بر این‌که «تنها پشتو زبان ملی افغانستان است»، بار دیگر یکی از بنیادی‌ترین مباحث هویتی و سیاسی افغانستان را به کانون توجه‌ها کشانده است.

بنا به روایت کلیشه‌ای رایج، سید قطب متفکری مسلمان بود که به سبب اندیشه‌های دینی‌اش خشم جمال عبدالناصر، رئیس‌جمهور فقید مصر را برانگیخت و به فرمان او اعدام شد.

در تاریخ جنگ‌های افغانستان، شخصیت‌هایی اندکی وجود دارند که در کنار تفنگ، جایگاه جرگه را نیز شناخته باشند. جلال‌الدین حقانی به دلیل همین تصویر متناقض، یکی از چهره‌های پیچیده تاریخ معاصر افغانستان است.

در روزهای اخیر که نام لطیف‌الله حکیمی، از مقام‌های وزارت دفاع طالبان، به دلیل غیرملی خواندن زبان فارسی خبرساز شده، به یاد نخستین مواجهه‌ام با او افتادم.

پاسخ تند امریکا به درخواست طالبان برای عادی‌سازی روابط نشان داد که واشنگتن تغییری در سیاست خود درباره اداره حاکم در افغانستان ایجاد نکرده است. امریکا همچنان طالبان را یک سازمان تروریستی می‌داند و از سیاست‌های این گروه در پنج سال گذشته ناراضی است.

طالبان و داعش در ظاهر دشمنان خونین یکدیگرند. طی سال‌های گذشته، نیروهای دو طرف بارها با یکدیگر جنگیده‌اند و هر کدام دیگری را دشمن عقیدتی و نظامی معرفی کرده است.

با گذشت هر روز، ناآرامی‌ها در مرز افغانستان و تاجیکستان افزایش می‌یابد. کشورهای آسیای مرکزی با نگرانی از تشدید تهدیدها، تدابیر امنیتی خود را در امتداد مرزها افزایش داده‌اند. رئیس سازمان پیمان امنیت جمعی هشدار داد که ناآرامی‌ها صرفا در تاجیکستان باقی نخواهد ماند.

اوضاع در بدخشان سبب شده است هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان، یک چهره ارشد امنیتی و سیاسی را به رهبری این ولایت بگمارد. رحمت‌الله نجیب، معاون پیشین وزارت داخله طالبان، به‌عنوان والی بدخشان و احمدشاه دین‌دوست، والی پیشین سرپل، به‌عنوان فرمانده امنیه این ولایت تعیین شده‌اند.

پنج سال پس از بازگشت طالبان به قدرت، انتقاد حامد کرزی از سیاست های طالبان، درخواست گلبدین حکمتیار برای انتخابات و سخنان سراج‌الدین حقانی درباره فاصله مردم از طالبان، این پرسش را برجسته کرده است: آیا نشانه‌های تغییر سیاسی در حال پدیدار شدن است؟

سند تازه طالبان موسوم به «نصاب مبلغین» که با یک مقدمه و شش فصل از سوی هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان، توشیح و در ۲۵ اسد ۱۴۰۵ در جریده رسمی وزارت عدلیه طالبان منتشر شده است، بار دیگر مناسبات مردسالاری و ملا‌سالاری را در نظام حقوقی و ایدئولوژیکی این گروه برجسته کرده است.

در زیرزمین سفارت افغانستان در لندن، میان اسناد، نامه‌ها، عکس‌ها و یادگارهای سال‌های نخست روابط دیپلوماتیک افغانستان، نام‌هایی از دوره‌ای دیده می‌شود که افغانستان تازه می‌خواست خودش را به جهان به عنوان یک کشور مستقل معرفی کند.

افغانستان امروز تنها با یک بحران سیاسی روبه‌رو نیست، مشکل عمیق‌تر از آن است. گویی کشور در مسیری خلاف جهت تاریخ حرکت می‌کند و بحث‌ها، محدودیت‌ها و منازعات اجتماعی‌ که انتظار می‌رفت یک قرن پیش پشت سر گذاشته شوند، بار دیگر به مسائل اصلی زندگی مردم تبدیل شده‌اند.

ترس از تعقل و خِردورزی به معنی مصادره شریعت به سود قدرت است. مسئول «امر به معروف و نهی از منکر» طالبان، چنان‌که رسانه‌ها از سخنانش نقل کرده‌اند، گفته است که در شریعت الهی «عقل، مطالعه و تحقیق جایی ندارد» و خلاصه قرآن در «بکن و نکن» است.

در ۲۱ نوامبر ۱۹۳۸، ده‌ها هزار نفر از مردم عزادار در خیابان‌های آنکارا گرد آمدند. پیکر مصطفی کمال آتاتورک، بنیان‌گذار جمهوری ترکیه، در میان جمعیت از پایتخت عبور داده می‌شد. دولتمردان، دیپلومات‌ها، نظامیان و نمایندگان حدود ۳۴ کشور برای ادای احترام به آتاتورک در آنجا حضور داشتند.