زاویه

افغانستان امروز تنها با یک بحران سیاسی روبه‌رو نیست، مشکل عمیق‌تر از آن است. گویی کشور در مسیری خلاف جهت تاریخ حرکت می‌کند و بحث‌ها، محدودیت‌ها و منازعات اجتماعی‌ که انتظار می‌رفت یک قرن پیش پشت سر گذاشته شوند، بار دیگر به مسائل اصلی زندگی مردم تبدیل شده‌اند.

ترس از تعقل و خِردورزی به معنی مصادره شریعت به سود قدرت است. مسئول «امر به معروف و نهی از منکر» طالبان، چنان‌که رسانه‌ها از سخنانش نقل کرده‌اند، گفته است که در شریعت الهی «عقل، مطالعه و تحقیق جایی ندارد» و خلاصه قرآن در «بکن و نکن» است.

در ۲۱ نوامبر ۱۹۳۸، ده‌ها هزار نفر از مردم عزادار در خیابان‌های آنکارا گرد آمدند. پیکر مصطفی کمال آتاتورک، بنیان‌گذار جمهوری ترکیه، در میان جمعیت از پایتخت عبور داده می‌شد. دولتمردان، دیپلومات‌ها، نظامیان و نمایندگان حدود ۳۴ کشور برای ادای احترام به آتاتورک در آنجا حضور داشتند.

در نگاه نخست، درگیری اخیر در درواز بدخشان را می‌توان اختلافی درون‌گروهی میان یک فرمانده محلی طالبان و رهبری این گروه دانست؛ اختلافی که در کنار مسائل سیاسی و امنیتی، موضوع معادن طلا نیز در آن مطرح شده است.

درباره شکست اصلاحات امان‌الله خان، یکی از روایت‌های رایج این است که او اصلاحات را با شتاب بیش از حد و بدون در نظر گرفتن ظرفیت‌های جامعه افغانستان آغاز کرد و کوشید الگوهایی را که در کشورهای غربی یا در ترکیه دیده بود، به‌ صورت خام در افغانستان پیاده کند.

سقوط دولت جمهوری افغانستان اغلب با فساد، ناکارآمدی دولت، ضعف نهادها و ناتوانی افغان‌ها در حفظ نظام توضیح داده می‌شود. این عوامل واقعی‌اند، اما این روایت یک پرسش مهم را کنار می‌گذارد: چه چیزی از تصویر سقوط حذف شده است؟

با تکمیل پنج سال از حاکمیت طالبان در ماه اسد ۱۴۰۵، دو پیش‌بینی قاطع که در پاییز ۱۴۰۰ مطرح شده بودند، هر دو به‌شدت رنگ باخته‌اند.

بیانیه بی‌سابقه رهبران، علما و چهره‌های سرشناس هزاره و شیعه افغانستان علیه سیاست‌های طالبان، نشانه‌ای روشن از عمیق‌تر شدن شکاف میان این جامعه و اداره طالبان است.

پس از هفته‌ها تنش نظامی، رویارویی ایران و امریکا وارد مرحله تازه‌ای شده است.

معاون سفیر جمهوری اسلامی ایران در کابل، اعلام کرده است که تهران از هیچ جریان سیاسی یا نظامی مخالف طالبان حمایت نمی‌کند و نبرد مسلحانه علیه این گروه را «مقاومت» نمی‌داند. او گفته است که «دولت اسلامی» در افغانستان مستقر شده و همه طرف‌ها باید از طریق گفت‌وگو مشکلات موجود را حل کنند.

در سطوح پنهان قندهار و خیابان‌های زره‌پوش کابل، ساختار قدرتی سایه‌وار حاکم است که تمام تعاریف سنتی علوم سیاسی را به چالش می‌کشد.

درگذشت عبدالغفور روان فرهادی در سن ۹۶ سالگی در سانفرانسیسکو، به منزله پایان یکی از استثنایی‌ترین فصل‌های تاریخ دیپلوماسی و فرهنگ معاصر افغانستان عنوان شده است.

درگیری میان نیروهای جبهه آزادی و طالبان در ولسوالی زیباک بدخشان، نشان‌دهنده یک تغییر بنیادی در شیوه مبارزه مسلحانه مخالفان طالبان است؛ رویکردی که نشان می‌دهد الگوی نبرد از عملیات‌های چریکی و پراکنده به رویارویی مستقیم و جبهه‌ای تغییر کرده است.

ده سال از حمله مرگبار بر تظاهرات جنبش روشنایی در دهمزنگ کابل می‌گذرد؛ رویدادی که در دوم اسد ۱۳۹۵ ده‌ها کشته و صدها زخمی برجا گذاشت و به یکی از خونین‌ترین حملات علیه یک حرکت اعتراض مدنی در افغانستان تبدیل شد. براساس آمار یوناما، در این حمله ۸۵ نفر کشته و ۴۱۳ نفر زخمی شدند.

حمله غافلگیرکننده جبهه نوظهور «سپاهیان میهن» و سقوط چندساعته ولسوالی یفتل بدخشان، نام قیوم ملنگ را بر سر زبان‌ها انداخته است. این جوان، رهبری نظامی عملیات سقوط یفتل را به عهده داشت.

حمله جبهه سپاهیان میهن به ولسوالی یفتل پایین در بدخشان، ضربه‌ای سنگین و چندبعدی برای طالبان بود. برای نخستین‌بار پس از بازگشت طالبان به قدرت، یک گروه مخالف مسلح توانست ساختمان یک ولسوالی را تصرف، نیروهای مستقر در آن را خلع سلاح و تجهیزات نظامی و وسایط دولتی را با خود انتقال دهد.

مولانا فضل‌الرحمان، رهبر حزب جمعیت‌العلمای اسلام پاکستان که حزبش بخشی از ائتلاف مخالفان حکومت است، در سخنرانی برای هوادارانش در شهر قصور پنجاب، تصویری نگران‌کننده از وضعیت امنیتی کشور ارائه کرد. او گفت بخش‌های وسیعی از خیبرپختونخوا و بلوچستان از کنترول حکومت خارج شده است. به گفته او، در بسیاری از مناطق این دو ایالت، پولیس پس از غروب آفتاب از مراکز خود خارج نمی‌شود و شب‌ها شورشیان در منطقه گشت می‌زنند و روزها پولیس.

با آن‌که در دو سال گذشته درگیری میان مهم‌ترین گروه مسلح جدایی‌طلب بلوچ و نیروهای امنیتی پاکستان به‌گونه چشمگیری افزایش یافته بود، در دو هفته نخست ماه جولای شدت این درگیری‌ها به سطحی بی‌سابقه رسید.