سیما باهوس، مدیر اجرایی بخش زنان سازمان ملل با فریدون سینیرلیاوغلو، هماهنگکننده این سازمان برای افغانستان دیدار کرده است. خانم باهوس در توییتی نوشت که در این دیدار توافق شد که حقوق زنان افغانستان در محور کار هماهنگکننده ملل متحد قرار گیرد.
سرمنشی سازمان ملل در اوایل ماه ثور فریدون سینیرلیاوغلو را به عنوان نماینده خود برای ارزیابی وضعیت افغانستان تعیین کرد.
با این حال، تاکنون کمتر خبری از فعالیتها و دیدارهای این دیپلومات ترکیهای منتشر شده است.
سازمان پزشکان بدون مرز میگوید که زنان افغان به دلیل محدودیتهای طالبان با موانع بزرگی برای دسترسی به مراقبتهای صحی روبرو هستند. این نهاد در گزارشی نوشت در سال ۲۰۲۲ بیش از ۴۰ درصد از زنان باردار در بامیان بدون کمک متخصص در خانه زایمان کردهاند.
سازمان پزشکان بدون مرز گفته پس از تسلط طالبان بر افغانستان دسترسی مردم به مراقبتهای صحی دشوار شده است.
در گزارش این نهاد که روز چهارشنبه (۱۰ جوزا) منتشر شده آمده است که شرایط برای کسانی که در روستا زندگی میکنند سختتر است، چرا که بیماران باید مسافت طولانی را برای درمان طی کنند و در کشوری که ۳۴ میلیون نفر در آن زیر خط فقر زندگی میکنند، بسیاری از مردم برای تامین هزینه حمل و نقل با مشکل مواجه هستند.
سازمان پزشکان بدون مرز خبر داده که هشت مرکز صحی جدید را در بامیان ایجاد و به بهرهبرداری رسانده است.
این نهاد در توضیح افتتاح این مراکز در بامیان گفته این ولایت محل زندگی جامعه هزاره است؛ یک اقلیت قومی که از لحاظ تاریخی به حاشیه رانده شده و بدون دسترسی کافی به مراقبتهای صحی اولیه زندگی میکنند.
نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل متحد در افغانستان در دیدار با وزیر خارجه طالبان گفته که اولویت این سازمان در افغانستان رسیدگی به بحران بشری است. رزا اوتونبایوا همچنین بر تلاش برای ارائه کمکهای توسعهای در کنار خدمات بشردوستانه تاکید کرد.
وزارت خارجه طالبان با نشر خبرنامهای نوشت که این دیدار روز چهارشنبه (ده جوزا) در کابل صورت گرفته است. به گفته این وزارت، امیرخان مقتی در این دیدار خواهان تعامل جهان با این گروه شده است.
امیرخان متقی در این دیدار گفته است که به جای بحثهای نظری، برای کاهش رنج مردم گامهای عملی برداریم. به گفته طالبان، نماینده دبیرکل سازمان ملل گفته است که اولویت این سازمان رسیدگی به وضعیت انسانی و کمکهای بشردوستانه به افغانستان است.
گروه طالبان از آغاز به قدرت رسیدن دوباره در افغانستان همواره از تعامل با جهان سخن گفته و خواهان به رسیمت شناسی این گروه شده است. اما اکثر کشورهای جهان هرگونه تعامل با این گروه را به تشکیل حکومت فراگیر، رعایت حقوق بشر و رفع محدودیتهای کاری و آموزشی بر زنان دانستهاند.
یک نماینده مجلس جمهوری اسلامی با رد ادعای طالبان مبنی بر وجود حکومت فراگیر، گفته حکومت فراگیر با زور اسلحه و کودتا شکل نمیگیرد. علی جدی گفت که حکومت طالبان شاخصههای حکومت فراگیر را ندارد و این گروه برای ماندگاری چارهای جز تشکیل آن ندارد.
مولوی عبدالکبیر، سرپرست ریاستالوزرای طالبان روز پنجشنبه (۳ جوزا) برای چندمین بار مدعی شد که حکومت فراگیر تشکیل دادهاند. او در نشستی با دیگر مقامهای طالبان در توجیه ادعای خود گفت که به جای عبدالرشید دوستم، عبدالسلام حنفی و به جای صلاحالدین ربانی، قاری فصیحالدین فطرت و به جای احمد مسعود از پنجشیر نورالدینعزیزی در حکومت طالبان کار میکنند.
به گزارش سایت نمایندگان ایران و رسانه شهرآرانیوز، علی جدی گفته است که حکومت فراگیر از رای مردم است و همه نقش دارند یا مجموعهها و جریانهای سیاسی مختلف در سراسر کشور مینشینند و به توافق میرسند.
به گفته وی، حکومت طالبان نه با دموکراسی و رای گیری مردم روی کار آمده و نه جریانهای سیاسی اتفاق نظری درباره آن داشتهاند.
او میگوید که طالبان صرفا از طریق کودتا شکل گرفته و بنابراین مقامات ارشد این گروه نمیتوانند ادعای تشکیل حکومت فراگیر در افغانستان را داشته باشند.
این نماینده مجلس تاکید کرده که طالبان اگر میخواهد ماندگار باشد، چارهای جز اینکه به سمت حکومت فراگیر برود ندارد.
او گفته مردم افغانستان تا حدی صبر دارند و طالبان اگر اقبال مردمی نداشته باشد، حکومت فراگیر تشکیل ندهد، ماندگار نخواهد بود.
یک ماه از برگزیدن فریدون سینیرلیاوغلو، دیپلومات ارشد ترکیهای، برای هماهنگی امور افغانستان در سازمان ملل متحد میگذرد، اما هیچ خبری از این دیپلومات ارشد منتشر نشده است.
سینیرلیاوغلو تا سطح وزارت امور خارجه ترکیه کار کرده و حلوفصل مذاکرات پیچیده مانند روابط ترکیه و اسرائیل را در کارنامه دارد و بسیار بعید میرسد که او در این چهار هفته هیچ گامی برای حل مسئله افغانستان برنداشته باشد. اما ماموریت اصلی او چیست و این گامها چه میتواند باشد؟
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد پس از میزبانی از نمایندگان ویژه قدرتهای دخیل در امور افغانستان در ماه گذشته در دوحه اعلام کرد که سازمان ملل متحد یک نشست دیگری برای افغانستان برگزار میکند تا موضع جهان در قبال طالبان هماهنگ شود و برای این هماهنگی دیپلوماتی را از ترکیه بهعنوان هماهنگکننده ویژه برگزیده است.
انتخاب یک مذاکرهکننده چیرهدست از ترکیه بسیار معنادار است. ترکیه به رهبری حزب اسلامگرای رجب طیب اردوغان با جوانب مختلف مسئله افغانستان روابط حسنه دارد. از ایران، روسیه، چین و پاکستان تا کشورهای همسایه آسیای مرکزی افغانستان و اتحادیه اروپا و امریکا.
بهنظر میرسد از میان این بیست و یک کشور و دو سازمان بینالمللی که به نشست دوحه گوترش نماینده فرستاده بودند، ترکیه انتخاب جالب است: چین، فرانسه، آلمان، هند، اندونزیا، ایران، جاپان، قزاقستان، قرقیزستان، ناروی، پاکستان، قطر، روسیه، عربستان سعودی، تاجیکستان، ترکیه، ترکمنستان، امارات متحده عربی، بریتانیا، امریکا، اوزبیکستان، اتحادیه اروپا و سازمان همکاری اسلامی.
اولین ماموریت هماهنگکننده ویژه دبیرکل سازمان ملل متحد گفتوگو با طرفهایی است که برسرنوشت سیاسی افغانستان اثرگذار اند. این طرفها خارجی و داخلیاند.
فریدون سینیرلیاوغلو باید رای و نظر تمام ۲۱ کشور فوق درباره راهحل پیشرو برای افغانستان را جلب کند. بنابرین پس از ایجاد دفتر و دیوان که روشن نیست کارش به کجا رسیده، انتظار میرود سفرهای پیهم سینیرلیاوغلو به واشنگتن، مسکو، بیجینگ و اسلامآباد شروع شود.
طرف دیگر معامله هماهنگکننده سازمان ملل متحد حاکمان فعلی افغانستان خواهند بود و انتظار میرود فریدون سینیرلیاوغلو به زودی به کابل یا قندهار نیز سفر کند تا با طالبان درباره راهحل مطرح آنها برای بحرانهای متعدد بشری، سیاسی و امنیتی افغانستان مذاکرهکند.
اما برای رسیدن به یک راهحل پایدار دو طرف دیگر نیز وجود دارد که بدون گفتوگو و مذاکره با آنها تلاشهای سازمان ملل متحد ناکام خواهد ماند: سیاستمداران غیرطالبان و جامعه مدنی افغانستان.
بخش عمده سیاست دموکراتیک دو دهه گذشته به نام احزاب سیاسی که سلاح بر زمین گذاشتند و شامل حکومت شدند نوشته شده است و جدا از حب و بغضی که در قبال شان وجود دارد، آنها همچنان یک طرف مسئله افغانستان هستند. از چهرههای مهم سیاسی که در کابل ماندهاند مانند حامد کرزی، عبدالله عبدالله و گلبدین حکمتیار تا شورای عالی مقاومت و جبهه مقاومت و از احزاب در تبعید وزیران کابینه سابق تا حرکت رحمتالله نبیل و جبهه آزادی وابسته به یاسین ضیاء. اما اپوزیسیون طالبان تاکنون نتوانسته است یک چتر واحد برای ارائه دیدگاه خویش درباره آینده افغانستان ارائه کند و برای هماهنگکننده ملل متحد جمعآوری دیدگاه به پراکندگی جریانهای سیاسی افغان، کار آسانی نیست. این است که این امکان وجود دارد نماینده سازمان ملل وقع زیادی به روایت سیاستمدارانی که از صحنه عملا رانده شده اند، نگذارد.
اما طرف چهارم در این معادله پیچیده، زنان، جامعه مدنی و نسل دوم دوره دموکراسی است که قابلیت بسیج داخلی و بینالمللی را دارند و در دو سال حاکمیت طالبان توانستهاند در پایتختهای کشورهای مختلف علیه سیاستهای زنستیزانه و انحصارگرایانه طالبان صدا بلند کنند. دیپلوماتهای کشورهای مختلف که اهمیت فراوان به افکار عمومی داخلی خود میگذارند، نمیتوانند از کنار این صدا به راحتی با چشمان بسته بگذرند و بدون شک برای فریدون سینیرلیاوغلو بازتاب نظرهای آنها در جریان ماموریتش اهمیت فراوانی دارد.
براساس گزارشها این دیپلومات ترکیهای تا شش ماه دیگر یعنی تا اواسط ماه نوامبر وقت دارد تا همه این نظرها را جمعآوری و سفارش خود را به دبیرکل سازمان ملل متحد ارائه کند که میخواهد نشست دیگری درباره آینده افغانستان برگزار کند. علاوه بر این نشست سرنوشت کرسی افغانستان در سازمان ملل متحد نیز تا همین زمان باید مشخص شود و با توجه به کندی طالبان در آوردن اصلاحات و برآورده کردن شرایط حقوق بشری، بعید به نظر میرسد این مهم امسال هم به طالبان واگذار شود مگر اینکه سیر تحولات چنان سریع باشد که تمام گرهها باز شود.
برای باز شدن این گرهها ملل متحد باید تصمیم بگیرد که با طالبان چگونه تعامل میکند تا از یک طرف اصول و ارزشهای حقوق بشری پایمال نشود و از سوی دیگر افغانستان تحت کنترول طالبان به یک کشور منزوی و فراموششده تبدیل نشود.
اینجا است که بحث مشوقها و شرطها به میان میآید. برای طالبان مهمترین مشوق، یافتن رسمیت بینالمللی است و اگر این رسمیت از طریق مذاکرات فریدون سینیرلیاوغلو فراهم شود امکان هر نوع همکاری و قول و قرارهای طالبان وجود دارد.
حالا دیده شود که ماموریت سینیرلیاوغلو شبیه ماموریت زلمی خلیلزاد به تقویت بیشتر طالبان خواهد انجامید یا طلسم انحصار و یکدندگی طالبان شکسته خواهد شد و راه برای رفتن به یک مسیری که افغانستان را برای تمام ساکنان این سرزمین خانه وطنی میسازد، هموار خواهد کرد.
سایت المرصاد، رسانه نزدیک به طالبان یادداشت تند خود را که در آن داعش و شیعیان را «برابر» خوانده بود، حذف کرد. این یادداشت شیعیان را همتراز داعش و خوارج در صدر اسلام معرفی کرده بود.
نویسنده همچنین به اختلاف باورهای شیعیان با پیروان سنی اشاره کرده بود.
در این یادداشت که نویسنده آن شهاب الافغانی معرفی شده بود، آمده بود که مصداقهای فروان شباهتهای رفتاری بین شیعان و خوارج وجود دارد. طالبان از گروه داعش نیز به عنوان «خوارج» نام میبرد.
سایت المرصاد که بررسی ویبسایت و توییترش نشان میدهد از پنج ماه گذشته فعالیت میکند، پیوسته اخبار درگیریهای طالبان علیه داعش را منتشر میکند.
این رسانه همچنین یاداداشتهای مفصلی علیه داعش مینویسد و در پی به چالش کشیدن این گروه با دستاویز قرار دادن روایات دینی درباره خوراج در صدر اسلام است.
مقامهای طالبان هرچند اعا میکنند که رژیم این گروه به تمام مذاهب در افغانستان احترام میگذارد، اما منتقدان این گروه باور دارند که مؤلفههای اساسی ایدیولوژی این گروه بر ضد مذاهب غیرسنی و به ویژه شیعیان است.
این گروه، مذهب سنی حنفی را طبق قرائت خود، اساس سیاستگذاریها و رفتارهای حکومت خود عنوان میکند.
چندی پیش اسنادی به دست افغانستان اینترنشنال رسید که نشان میداد وزارت تحصیلات عالی طالبان، درخواست شورای علمای شیعه مبنی بر شمولیت فقه جعفری در نصاب دانشگاهها را رد کرده است.
این وزارت با رد این در خواست، در مصوبهای نوشت که «یک نظام واحد نیازمند نصاب و قانون واحد میباشد.»
