تاجیکستان کارزار گسترده بازداشت و اخراج مهاجران افغان را آغاز کرده و در اقدام تازه ۱۵ روز به آنان مهلت داده است تا این کشور را ترک کنند. این اقدام موجی از ناامیدی و نگرانی را در میان هزاران مهاجر افغان بهشمول دارندگان اقامت قانونی و اسناد معتبر پناهندگی، برانگیخته است.
بر مبنای گزارشها، نیروهای امنیتی تاجیکستان در روزهای اخیر عملیات گسترده برای شناسایی، بازداشت و اخراج مهاجران افغان آغاز کرده است؛ دهها مرد افغان بدون اطلاع به خانوادههای شان از محل کارشان بازداشت شدهاند.
یک افغان در تاجیکستان در فایل صوتی که در اختیار افغانستان اینترنشنال قرار گرفته میگوید نیروهای امنیتی تاجیکستان در نشستی به همه مهاجران پانزده روز مهلت داده تا این کشور را ترک کنند.
این دستور هزاران افغان را تحت تاثیر قرار دهد؛ از جمله کسانی که بهصورت قانونی در تاجیکستان زندگی میکنند و در انتظار اسکان مجدد در کشورهای غربی هستند.
بسیاری از این افراد، کارمندان دولت پیشین افغانستان، نظامیان، یا کسانی هستند که با دولت قبلی همکاری داشته و پس از سقوط کابل در آگست ۲۰۲۱ از کشور گریختهاند.
پیشتر آژانس پناهندگان سازمان ملل اعلام کرد که اخراج اجباری مهاجران افغان از تاجیکستان غیرقانونی است. این سازمان گفت که دستکم ۸۰ مهاجر افغان که بیشتر آنها دارای اسناد اقامت معتبر بودند در دسامبر سال ۲۰۲۴ از تاجیکستان اخراج شدند.
تا پایان سال ۲۰۲۴، حدود ۹ هزار مهاجر افغان بهطور رسمی در تاجیکستان ثبت شده بودند. اما با مهلت ۱۵ روزه و ادامه بازداشتها، شمار بیشتری را در معرض اخراج قرار میدهد.
آنان همچنین گفتند که مقامهای ایران باید بخاطر ناتوانیشدن در تامین امنیت مهاجران و پارهشدن پاسپورتهای افغانها از ملت افغانستان عذرخواهی کنند.
سیما ثنا در فیسبوک نوشت که «سفارت ایران در کابل تبدیل به یکی از بزرگترین منابع درآمد برای آن کشور مبدل شده است، در حالی که ویزای صادره از این آدرس در داخل ایران اعتباری ندارد و توسط مامورین نیروی انتظامی پاره میشود».
خانم ثنا نوشت که به منظور «قطع یکی از نامشروعترین منابع سودجویی دولت ایران از جیب مردم فقیر افغانستان و بهعنوان یک اعتراض علیه دولت ایران، بهتر است دروازه سفارت ایران از سوی حکومت سرپرست افغانستان بسته و مسدود شود».
یک کاربر دیگر به نام سید حامد حسینی نوشت وزارت خارجه طالبان «مسئولیت شرعی» دارد که سفیر ایران را احضار کند و ظلم و ستم نظام آن را به او گوش زد کند.
به گفته آقای حسینی «در صورت عدم رعایت حقوق اسلامی و قوانین بینالمللی باید تمام روابط دیپلوماتیک قطع و سفیر ایران اخراج و درب سفارت بیکفایت آن مسدود شود.»
یک کاربر به نام مهدی از طالبان خواسته است در برابر بدرفتاری با افغانها «اقدام قاطع و فوری انجام دهد و تا زمان اصلاح وضعیت، سفارت ایران در کابل را به صورت کامل تعطیل کند».
او در شبکه اجتماعی اکس نوشت: «احترام، احترام میآورد؛ بیاحترامی باید با واکنش قاطع پاسخ داده شود».
رضا احسان، نویسنده نیز در فیسبوک نوشت که «سفارت ایران در کابل، و قونسولگریهای ایران در شهرهای هرات، بلخ و ننگرهار برای هزاران شهروند افغانستان جهت رفتن به زیارتهای کربلا، مشهد و همینطور جهت بزنس، تجارت، تحصیل و درمان ویزه صادر میکنند و از این بابت میلیونها دالر نصیب دولت ایران میشود.»
به گفته آقای احسان «با این حال، با تأسف مردم و مقامات ایران به ویزه سفارت و قونسولگریهای خودش و به پاسپورتهای مردم افغانستان احترام نمیگذارند و در صدها موارد پاسپورتهای معتبر با ویزههای معتبر را پاره کردهاند.»
در ادامه یادداشت رضا احسان آمده است که «وقتی به ویزههای صادر شده خویش احترام نمیکنند، نیاز جدی است مردم به دروازههای سفارت و قونسولگریهای ایران بروند و اگر بتوانند این سفارت و قونسولگریهای غیرضروری را بسته کنند و باید تحت فشار قرار دهند که چرا چنین برخوردی صورت میگیرد».
کاربران شبکههای اجتماعی از طالبان انتقاد میکنند که تاکنون در برابر رفتار غیرقانونی در قبال مهاجران افغان در ایران واکنش قاطع نشان نداده است.
در روزهای گذشته همزمان با اخراج دستهجمعی مهاجران افغان از ایران گزارشهایی از خشونت و بدرفتاری با شهروندان افغانستان در ایران منتشر شده است.
برخی از مهاجران اخراجشده از ایران میگویند با آنکه ویزای معتبر در دست داشتند، نیروهای انتظامی جمهوری اسلامی پاسپورتهای آنان را پاره کردهاند.
مقامهای ایرانی به شمار زیادی از خانوادهها فرصت نداده است پول رهن خانهها را از صاحبخانهها و دستمزدهای خود را از کارفرمایان پس بگیرند.
گزارشهای متعددی نیز از باجگیری از مهاجران افغان در مسیر توسط مقامهای ایرانی منتشر شده است.
عبدالسلام حنفی، معاون اداری رئیسالوزرای طالبان روز پنجشنبه گفت که در مسیر راه و همچنین در اردوگاههای ایران با مهاجران افغان رفتار درستی صورت نگرفته و حقوق مهاجران از سوی برخی از شهروندان ایرانی هم تلف شده است.