از زمان آغاز دومین دوره حاکمیت طالبان در افغانستان، این گروه بار دیگر صدها فرد متهم را بدون داشتن وکیل محاکمه کرده است. افغانستان اینترنشنال در چهارمین سالگرد بازگشت طالبان، تجربه یک زن و دو مرد را پیگیری کرده است که به اتهامهای گوناگون بازداشت، محاکمه و مجازات شدهاند.
خبرگزاری فارس با استناد به آمارهای رسمی نوشته که بیش از ۶ میلیون مهاجر افغان در ایران زندگی میکنند که از این میان تاکنون بیش از یک میلیون و ۱۴۰ هزار نفر اخراج شدهاند. به گفته این رسانه، هماکنون بیش از ۳ میلیون مهاجر افغان بدون اسناد اقامتی معتبر در این کشور بهسر میبرند.
در گزارش فارس آمده است که «موضوع حضور حدود ۳ میلیون مهاجر غیرمجاز افغان در ایران، چالشی پیچیده با ابعاد امنیتی، اقتصادی و اجتماعی است.»
نادر یاراحمدی رئیس مرکز امور اتباع و مهاجران خارجی وزارت داخله ایران نیز گفته است که حدود ۲ میلیون مهاجر «غیرمجاز» تا پایان سال ۱۴۰۲ در این کشور حضور داشتند و طی سال گذشته (۱۴۰۳) ۲ میلیون و ۳۴ هزار نفر به این جمعیت افزوده شدند.
اسکندر مومنی، وزیر داخله جمهوری اسلامی، نیز در سخنانی تصریح کرد که این کشور بیش از این ظرفیت پذیرش اتباع بدون اسناد اقامت را ندارد.
وزیر داخله ایران همچنین مدعی شد که بیش از یک میلیون و ۱۰۰ هزار مهاجر افغان در این مدت از کشور خارج شدهاند که بیش از ۷۰ درصد آنها بهطور داوطلبانه برگشتهاند.
در همینحال سخنگوی پلیس فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی تصریح کرد که سیاست پولیس در قبال اتباع غیرمجاز تغییر نکرده و ماموریتها با جدیت دنبال میشود. او افزود: «شناسایی اتباع غیرمجاز، بازداشت افراد مشکوک به همکاری با گروههای دشمن و جلوگیری از ورود افراد با هویت جعلی در دستور کار قرار دارد.»
کارشناسان ایرانی معتقدند روند بازگشتها با توجه به فشارهای اقتصادی و امنیتی ادامه خواهد داشت اما موفقیت آن منوط به همکاری طالبان و سازمانهای بینالمللی است.
در همینحال وزیر بهداشت ایران درباره ارائه خدمات پزشکی به مهاجران افغان گفت: «بیماران مهاجری که مدارک اقامت ندارند، طبیعی است که مشمول استفاده بیمه صحی نمیشوند.»
سخنگوی وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان خبر داد که محتسبین این گروه در بلخ، مردی را به اتهام «اهانت به مقدسات» و «ابراز نظر در مورد غزوه خندق» بازداشت کرده است.
وزارت امر به معروف طالبان روز دوشنبه ۲۰ اسد، اعلام کرد فرد بازداشت شده که جمشید نام دارد، باشنده اصلی بلخ است و پس از تعقیب توسط محتسبین شناسایی و بازداشت شده است.
عبیدالله حقانی رئیس امر به معروف طالبان در بلخ ادعا کرده است که این شخص با اظهارات «ضد و نقیض در شبکههای اجتماعی در باره موجودیت خداوند و همچنان غزوه احد موجب جریحهدار شدن اعتقادات مردم شد.»
در خبرنامه وزارت امر به معروف طالبان گفته شده است دوسیه فرد مذکور جهت رسیدگی شرعی به محاکم این گروه سپرده شده است.
طالبان پیش از این نیز بارها افرادی را به اتهام «توهین به مقدسات» بازداشت کردهاند. در آخرین مورد پیش از این، یک آموزگار در ولایت پکتیکا به اتهام «اهانت به پیامبر اسلام» بازداشت و از سوی محاکم طالبان به اعدام محکوم شد.
وزیر داخله ایران، کاهش مصرف نان در ایران بهدلیل اخراج گسترده افغانها را یک دستاورد دولت خواند. اسکندر مومنی، گفت که طی مدت اخیر «بیش از یک میلیون و صد هزار اتباع افغانستان» از ایران اخراج شدند و این امر موجب شده که «شش درصد تراکنش نان کاهش یابد.»
آقای مومنی روز یکشنبه ۱۹ اسد با تاکید بر این که «این رقم، رقم کمی نیست»، از آن به عنوان یک دستاورد مثبت یاد کرد.
این مقام ایرانی تاکید کرد که «افغانها میزان به مراتب بیشتری نان مصرف میکردند.» او گفت: «بر اساس آمار اعلامی در سال ۱۴۰۳، روزانه ۸.۵ میلیون تراکنش خرید نان ثبت میشد که شش درصد، معادل بیش از ۵۵۰ هزار تراکنش است.»
برخی از مهاجران اخراجشده از ایران این اظهارات را «توهینآمیز» توصیف کرده و میگویند مهاجران در ایران «مفت نان نمیخوردند» بلکه کار میکردند و پول میپرداختند.
به گفته آنها، در شرایطی که ایران با تورم پولی و تحریمهای جهانی روبهرو است، بخش قابل توجهی از ارز دالر از افغانستان به ایران سرازیر میشود.
بازماندن از تحصیل افغانهای اخراج شده
پیش از این مقامات جمهوری اسلامی با دفاع از اخراج افغانها از ایران، از این که بخشی از صندلیهای مدارس خالی شد نیز به عنوان یک دستاورد مثبت یاد کرده بودند.
سازمان عفو بینالملل روز چهارشنبه هشتم اسد، در کارزاری خواستار لغو برنامه اخراج مهاجران افغان از ایران شد. این سازمان در این کمپین جهانی خود از وزیر داخله ایران خواست تا به اخراج پناهجویان افغان، بهویژه افرادی که به خاطر سرکوب طالبان به این کشور پناه آوردهاند، پایان دهد.
بر اساس اعلام این سازمان، بیش از یک میلیون افغان از جمله متولدان ایران، در ماههای اخیر بهطور اجباری به افغانستان بازگردانده شدند.
عفو بینالملل اعلام کرد در «کمپین اخراج غیرقانونی» افغانها از ایران که مقامات جمهوری اسلامی به راه انداختهاند و پس از درگیریها بین اسرائیل و جمهوری اسلامی شدت گرفته، میلیونها نفر از جمله زنان و دخترانی که باید بهعنوان پناهنده شناخته شده و نباید به افغانستان بازگردانده شوند، چونکه در معرض خطر قرار دارند.
این نهاد حقوق بشری تاکید کرد افغانستان کنونی، کشوری است «که طالبان در آن مرتکب جنایت علیه بشریت از طریق آزار و اذیت جنسیتی علیه زنان و دختران میشود».
پیش از این، کارشناسان سازمان ملل نیز خواستار توقف بازگرداندن اجباری پناهجویان از ایران و پاکستان شدند.
به گفته این کارشناسان، از آغاز سال ۲۰۲۵ تاکنون بیش از یک میلیون و ۹۰۰ هزار مهاجر افغان از این دو کشور (ایران و پاکستان) به افغانستان بازگشتهاند یا به اجبار بازگردانده شدهاند؛ از جمله بیش از ۴۱۰ هزار نفر که تنها از سوم سرطان به بعد از ایران اخراج شدهاند.
چهار ماه پیش، عبدالرحمان نیازی، مترجم سابق نیروهای امریکایی در افغانستان در دفتر کارش در هیوستون با ضربات چاقو بهدست مسیحالله ساحل کشته شد. متهم انگیزه این جنایت را کندی روند مهاجرت در امریکا عنوان کرده است. او قرار است روز ۱۲ آگوست در دادگاه محاکمه میشود.
در اوایل ماه حمل امسال، جسد عبدالرحمان نیازی در دفتر کارش در هیوستون پیدا شد. مسیحالله ساحل همان زمان به دستداشتن در این رویداد اعتراف و به قتل متهم شد، اما جزئیات مربوط به انگیزه این قتل تا مدتی فاش نشده بود.
عبدالرحمان نیازی، ۳۴ ساله، دفتری برای کمک به پناهندگان افغان در تگزاس ایجاد کرده بود. او چند سال پیش هنگام کار بهعنوان مترجم در افغانستان، هر دو پایش را در یک انفجار از دست داده بود. گفته شده او پنج فرزند زیر ۱۰ ساله دارد.
به گزارش انبیسی نیوز، اسناد دادگاهی حاکی از آن است که مسیحالله ساحل اعتراف کرده بهخاطر ناامیدی از روند کند سیستم مهاجرتی امریکا با نیازی مشاجره کرده و وی را بیش از ۱۲ بار با چاقو زخمی کرده است.
مسیحالله ساحل، ۳۷ ساله، متهم به قتل عمد نیازی است. پس از آنکه دادستانها نتوانستند طی سهماه طبق قانون تگزاس، علیه او کیفرخواست صادر کنند، قاضی دستور آزادی او را صادر کرد. با اینحال در ۱۰ جولای دادگاه اتهام جدید «جعل شاهد» را علیه ساحل مطرح کرد و او اکنون در بازداشت بهسر میبرد و قرار است روز ۱۲ آگوست محاکمه شود.
محمد بیان، دوست نزدیک نیازی، به انبیسی نیوز گفته است که مسیحالله ساحل یکی از مشتریهای نیازی بوده و از او برای دریافت مدارک بازگشت به افغانستان کمک خواسته بود.
محمد بیان به نقل از نیازی گفت: «ساحل همیشه به من زنگ میزد و میآمد تا بداند چگونه میتواند هرچه زودتر به کشورش برگردد، اما مدارکی که لازم داشت در دست من نبود.»
براندون رمینگتون، فرمانده پیشین گروه نیروی دریایی امریکا که با نیازی در افغانستان کار کرده بود، گفت: «این یک تراژیدی غیرقابل توصیف است. او چندین بار از مرگ گریخته بود و در نهایت به این شکل جان داد، این جنونآمیز است.»
انس حقانی، عضو ارشد شبکه حقانی، میگوید طالبان چهار سال پیش فهمیده بودند که امریکا از افغانستان حتماً خارج میشود. به گفته او، قرار بود نیروهای طالبان با تفاهم وارد کابل شوند تا روابط با جهان عادی باقی بماند و مشروعیت نظام حفظ شود، اما فرار اشرف غنی نقشه را برهم زد.
انس حقانی از اعضای شناخته شده طالبان در گفتوگو با یک رادیوی محلی تحت اداره طالبان، در کابل گفت که در جریان مذاکرات طالبان و امریکاییها در دوحه، آنها دریافته بودند که امریکاییها قطعاً از افغانستان خارج میشوند و واشنگتن نیز به دنبال راهی برای خروج بود، اما بهصراحت چیزی نمیگفت.
در آن زمان، نظام به رهبری اشرف غنی همواره ادعا میکرد که از روند مذاکرات کنار گذاشته شده و چنین میپنداشت که امریکاییها از افغانستان خارج نخواهند شد.
به گفته انس حقانی، رهبران طالبان آگاه بودند که نظام به آنها واگذار خواهد شد و تمام تلاششان این بود که با حکومت وقت از راه تفاهم وارد کابل شوند تا روابط با جهان در حالت عادی باقی بماند.
اما به گفته او در آخرین لحظات، زمانی که روی برخی گزینههای احتمالی دیگر نیز کار میشد، خبر رسید که محمداشرف غنی رفته است؛ بنابراین، به دلیل ایجاد خلأ قدرت در کابل و اقتضای شرایط، وارد کابل شدند.
او افزود: «درباره کابل این نظر وجود داشت که مشروعیت حکومت حفظ شود، به ادارهها آسیبی نرسد و غارت صورت نگیرد؛ به همین دلیل رهبران تلاش کردند از راه تفاهم وارد کابل شوند تا روابط با جهان نبز عادی بماند.»
با این حال، آقای حقانی گفت: «ما میدانستیم که امریکاییها حتماً خارج میشوند و آنها هم همین مسیر را دنبال میکردند، اما بهصراحت نمیگفتند. ما وضعیت را درک کرده و به ضرورت آن آگاه بودیم.»
آقای حقانی از معدود اعضای طالبان است که بهجای واژه «فرار» از واژه «رفتن» برای خروج اشرف غنی از کابل استفاده میکند. او همچنان اشرف غنی را «داکتر صاحب غنی» خطاب میکند.
این مقام طالبان درباره روند مذاکرات در دوحه اظهار داشت که تمام تلاش تیم مذاکرهکننده آنها این بود که در برابر جهانیان با امریکا توافقنامه امضا کنند که به گفته او، این در واقع امضای شکست امریکا بود، هرچند غربیها آن را «توافق صلح» نامیدند.
به گفته او، با آغاز گفتوگوهای بینافغانی، نوعی ناامیدی در میان تیم مذاکرهکننده طالبان پدید آمد.
او افزود که تیم اعزامی از کابل میخواست زمانکشی کند تا در امریکا به جای ترامپ، بایدن وارد کاخ سفید شود و پس از آن، توافق را لغو کند.
حقانی افزود: «در کل، رهبران مذاکره کننده [طالبان] ناامید بودند که با آنها به نتیجه برسیم. گفتوگو با تیم افغانی سودی نداشت و تصمیم بر این شد که نشستهای نمایشی با آنها برگزار کنیم.»
این اظهارات در آستانه چهارمین سال حاکمیت طالبان مطرح شده است.
شماری از سیاستمداران افغانستان نیز معتقدند که در مذاکرات صلح، یک نکته مهم «توافق بینافغانی» بود، اما در دوحه، بدون آنکه توافقی میان طرفهای مختلف افغان حاصل شود، امریکا با طالبان توافقنامه امضا کرد و در نتیجه، نظام جمهوری سقوط کرد و افغانستان به طالبان سپرده شد.
انس حقانی، برادر ناتنی سراجالدین حقانی وزیر داخله طالبان است و در میزان ۱۳۹۳ از سوی اداره امنیت ملی بازداشت شد، اما در عقرب ۱۳۹۸ در قبال آزادی دو استاد امریکایی رها شد و بلافاصله به عنوان عضو هیئت مذاکرهکننده طالبان در دوحه فعالیت خود را آغاز کرد.
با آنکه او در ساختار اداره طالبان سمت کلان و رسمی نداشته، اما همواره در بحثها و تصمیمگیریها حضور فعال داشته است.
پس از مذاکرات دوحه، طالبان در سال ۲۰۲۱ برای دومینبار قدرت را در افغانستان به دست گرفتند. با روی کار آمدن دوباره این گروه، قوانین سختگیرانهای در کشور وضع شد؛ فعالیتهای سیاسی و احزاب لغو گردید، رسانهها سانسور شدند، درهای آموزش به روی دختران و زنان بسته شد، مشارکت سیاسی زنان ممنوع اعلام شد و رفتن آنان به پارکهای تفریحی نیز منع شد.
همچنین این گروه پس از به دست گرفتن قدرت، تمام بستهای عالی دولتی را به ملاها سپردند و نیروهای متخصصی که در بخشهای فنی برای حفظ سرمایه ملی افغانستان آموزش دیده بودند، مجبور به ترک کشور شدند.
با توجه به این سیاستها، تا کنون به جز روسیه، هیچ کشوری در جهان حکومت طالبان را به رسمیت نشناخته است.