قولاردوی ۲۰۷ الفاروق طالبان اعلام کرد دستکم ۳۱۵ نفر را که طی هفته گذشته در تلاش ورود «غیرقانونی» به خاک ایران بودند، بازداشت کردهاند. گفته شده این اقدام با هدف تامین امنیت سرحدات و جلوگیری از تردد «غیرقانونی» انجام شده است.
نیروهای طالبان در مناطق مرزی پیش از این نیز شماری از افغانهایی را که در تلاش برای ورود به خاک ایران بودند، بازداشت و به مناطق اصلی شان بازگردانده است.
روند بازداشت افغانها در مناطق مرزی هرات در حالی افزایش یافته است که جمهوری اسلامی پس از جنگ با اسرائیل، اخراج مهاجران افغان را به طور بیسابقهای افزایش داده است.
پیشتر اسکندر مومنی، وزیر داخله ایران، اعلام کرد که از ابتدای سال جاری تاکنون حدود یک میلیون و ۲۰۰ هزار مهاجر افغان بازگردانده شدهاند. او با اشاره به حضور «شش میلیون افغان» در ایران گفت که تا پایان سال جاری حدود دو میلیون مهاجر افغان دیگر اخراج خواهند شد.
ایران و پاکستان روزانه هزاران مهاجر افغان را به افغانستان باز میگرداند؛ روندی که با واکنشها و انتقادات نهادهای بینالمللی و حقوقبشری مواجه شده و نگرانیها را نسبت به ستم و سرکوب مهاجران عودتکننده در زیر حاکمیت طالبان افزایش داده است.
این سازمان روز شنبه، ۲۴ عقرب در اطلاعیهای خبر داد که محدودیتهای مالی جهانی روند کمکهای بشردوستانه را تحت تاثیر قرار داده است. طبق این اطلاعیه، ارائه کمکهای نقدی به بازگشتکنندگان افغان از روز جمعه محدود شده است.
سازمان ملل نوشت: «در حال حاضر همه عودتکنندگان افغان نمیتوانند کمک دریافت کنند. این شیوه مساعدت هدفمند برای افراد ثبتنام شده در یواناچسیآر و همچنان برای دارندگان کارت پیاوآر قابل اجرا است.»
کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان پاکستان تاکید کرده است که مشکلات خانوادههای افغان «قابل درک» است و در صورت تمویل مالی، ارائه کمکها دوباره از سر گرفته خواهد شد.
کمکهای سازمان ملل به مهاجران افغان درحالی محدود شده است که اخیرا پاکستان موج اخراج مهاجران افغان را شدت بخشیده و تنها در یک شبانهروز حدود هفتهزار افغان را از کشور بیرون کرده است.
این روند باعث نگرانی سازمانهای حقوق بشری نیز شده و در آخرین مورد کارشناسان ملل متحد نیز نسبت به پیامدهای زیانبار اخراج مهاجران هشدار داده و خواستار پایبندی اسلامآباد به تعهدات بینالمللی شدند.
ایران نیز همهروزه هزاران مهاجر افغان را اخراج میکند. شورای امنیت سازمان ملل نیز گفته است که تلاشها برای ارائه کمکهای بشردوستانه در افغانستان با اخراج ادامهدار افغانها از کشورهای همسایه پیچیدهتر شده است.
او به مناسبت «روز جهانی مبارزه با جرایم سازمانیافته فراملی» در ویدیویی، گفت که این شبکهها به مردم، جامعه و اقتصاد کشور و محیط زیست آسیب جدی وارد میکنند.
این مقام سازمان ملل تاکید کرد که با کاهش کشت و تولید تریاک در افغانستان و افزایش قاچاق مواد مخدر مصنوعی در منطقه، احتمال روی آوردن بیشتر شبکههای جنایتکار به تولید و قاچاق مواد مخدر مصنوعی برای جبران درآمدهای حاصل از تریاک وجود دارد.
او گفت: «تولید و قاچاق مواد مخدر همچنان منبع درآمد برای شبکههای جنایتکار فراملی است. این سودها همچنین موجب قاچاق اسلحه، قاچاق انسان و مهاجران و دیگر جرائم جدی مانند فساد و تروریسم میشود.»
پولیک اوکی سری افزود که برای مقابله با جرایم سازمانیافته فراملی و قاچاق مواد مخدر، همکاری بینالمللی و مختل کردن جریانهای مالی غیرقانونی ضروری است.
به باور او، حل این مشکل نیازمند رفع علل اصلی عرضه مواد مخدر از جمله توسعه معیشت جایگزین و فرصتهای اقتصادی برای کشاورزان است.
براساس آخرین گزارش دفتر مقابله با مواد مخدر و جرایم سازمان ملل، تولید مواد مخدر صنعتی بهویژه متآمفتامین (شیشه) در افغانستان در حال افزایش است و میزان کشفیات این مواد در داخل و اطراف این کشور تا پایان سال ۲۰۲۴، ۵۰ درصد بیشتر از سال قبل بوده است.
آن زمان وزیر تحصیلات طالبان در این نشست گفته بود «بیعت یعنی انسان اختیار جان و مال خود را در اختیار امیر قرار میدهد و از او اقامه دین خدا را میخواهد.»
این وزارت روز شنبه، ۲۴ عقرب، نوشت که ۲۶۰۰ عالم و استاد دانشگاه در کنفرانسی در دانشگاه قندهار با ملا هبتالله بیعت کرده بودند.
به گفته طالبان، این کتاب شامل سخنرانی ملا هبتالله، تأثیرات و احساسات روحانیون در دیدار با رهبر طالبان است.
طالبان در دوم ثور امسال گفت که کنفرانس چهار روزه تحت عنوان «تدریس مضامین ثقافت اسلامی» با حضور دو هزار و ۶۰۰ نفر در دانشگاه قندهار برگزار شده است. رهبر طالبان در این نشست گفته بود «کافران در جنگ نظامی در افغانستان شکست خوردند و اکنون جنگ تبلیغاتی را آغاز کردهاند که ما باید با هم در برابر آن بجنگیم.»
آن زمان وزارت تحصیلات طالبان گفت که شرکت کنندگان این نشست با رهبر طالبان بیعت کردهاند.
ندا محمد ندیم، وزیر تحصیلات این گروه در این نشست گفت: «بیعت یعنی انسان اختیار جان و مال خود را در اختیار امیر قرار میدهد و در مقابل، از اوخواستار اقامه دین خداوند میشود.»
این وزارت در حالی کتاب بیعت روحانیون با رهبر طالبان را منتشر میکند که اخیرا ۶۷۹ عنوان کتاب علمی و مواد آموزشی را در دانشگاههای دولتی و خصوصی افغانستان ممنوع اعلام کرد.
این مقام پاکستانی در حالی طالبان را تهدید میکند که روابط اسلامآباد با اداره طالبان در ماههای اخیر بهطور فزاینده متشنج شده و با وجود برگزاری چندین دور مذاکرات در قطر و ترکیه هیچ نتیجه ملموس و قابل توجهی بهدست نیامده است.
مشاور ارشد نخستوزیر پاکستان پیشتر خواستار ایجاد یک منطقه حائل در مرز با افغانستان برای تقویت کنترول مرزی و جلوگیری از نفوذ و فعالیت گروههای مسلح شده بود.
پاکستان طالبان افغان را به حمایت از گروههای تروریستی متهم میکند. طالبان بارها این ادعاها را رد کرده است.
اخیرا وزیر داخله پاکستان پس از حمله به دانشکده نظامی «وانه» در وزیرستان جنوبی گفت: «هم رویداد دانشکده نظامی وانه و هم انفجار اسلامآباد با دخالت افغانها انجام شده است.»
هدف از برگزاری این روز جلوگیری از فراموشی نویسندگان زندانی، بازتاب صدای زندانیان خاموش و اعمال فشار بر دولتها و حکومتهایی است که تحمل شنیدن صدای مخالف را ندارند. این روز همچنین هشداری است درباره نقض آزادی بیان و اندیشه.
انجمن جهانی قلم هر سال در این روز، اسامی تعدادی از نویسندگان زندانی در کشورهای مختلف را برمیگزیند و در وبسایت رسمی خود، زندگی و آثار آنها را معرفی میکند.
اهمیت روز جهانی نویسندگان در بند
پس از جنگ جهانی دوم و آغاز دوران جنگ سرد، سرکوب نویسندگان، شاعران و روزنامهنگاران در بسیاری از کشورها شدت گرفت.
در بلوک شرق، بسیاری از نویسندگان بهدلیل بیان اندیشههای خود با اتهامات مختلف، از جمله اتهاماتی مشابه «تبلیغ علیه نظام»، به زندان افتادند. در کشورهای امریکای لاتین، خاورمیانه و افریقا نیز دیکتاتورها و حکومتهای نظامی، صدای نویسندگان مستقل و منتقد را خاموش میکردند.
در چنین فضایی، اعضای انجمن جهانی قلم که از سال ۱۹۲۱ بهعنوان اتحادیه جهانی نویسندگان در بریتانیا فعالیت میکرد، پی بردند که برای همبستگی با نویسندگان زندانی و دفاع از آزادی بیان نمیتوانند به صدور بیانیه اکتفا کنند.
پیشنهاد برگزاری یک روز جهانی برای یادبود و اعتراض نمادین به زندانی کردن نویسندگان از اوایل دهه ۱۹۶۰ میلادی مطرح شد و انجمن جهانی قلم «کمیته نویسندگان در بند» را تاسیس کرد.
هدف این کمیته پیگیری وضعیت نویسندگان زندانی در سراسر جهان، مستندسازی موارد نقض آزادی بیان و رساندن صدای نویسندگان در بند به جهان بود و با جمعآوری و ارسال نامه به سران کشورها و اعمال فشار بینالمللی به دولتها تلاش میکرد تا نویسندگان زندانی را آزاد کند یا از شکنجه و اعدام نجات دهد.
در کنگره سال ۱۹۸۱ انجمن جهانی قلم، اعضای آن تصمیم گرفتند که این فعالیتها را در قالب برگزاری یک روز سالانه متمرکز کنند تا توجه جهانیان به وضعیت نویسندگان زندانی جلب شود.
به این ترتیب، ۱۵ نومبر (۲۴ عقرب) بهعنوان «روز جهانی نویسندگان در بند» تعیین شد.
از آن زمان تاکنون، هر سال روز نویسندگان در بند در بیش از ۱۰۰ كشور برگزار میشود و کمیته نویسندگان زندانی هم چند چهره شاخص از نویسندگان زندانی را معرفی میکند تا مردم سراسر جهان با نوشتن نامه، امضا و فعالیتهای فرهنگی از آنها حمایت کنند.
در دهههای ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ میلادی این روز با برگزاری شبهای شعر، قرائت نامههای زندانیان و کارزارهای بینالمللی شناخته شد.
در طول سالها، نویسندگانی چون آرتور میلر، ماریو بارگاس یوسا، واتسلاو هاول و اورهان پاموک در این روز با سخنرانی یا انتشار پیام از نویسندگان زندانی حمایت کردهاند.
در بسیاری موارد، همین کارزارها سبب شد برخی از نویسندگان از زندان آزاد شوند، از جمله هاول در چکسلواکی سابق که بعدها رئیسجمهور شد.
در سالهای اخیر، این برنامه با همکاری کتابفروشیها، دانشگاهها و مراکز فرهنگی در کشورهای مختلف برگزار میشود و هر سال صدها نامه از مردم عادی برای نویسندگان زندانی ارسال میشود، نامههایی که نشان امید و یادآور انسانیت در میان سالهای زندان و انزواست.
شعار روز جهانی نویسندگان در بند سال ۲۰۲۵
انجمن جهانی قلم در گزارش امسال خود با عنوان «هویت در محکمه: آزار و مقاومت»، فهرست پروندههای سال ۲۰۲۵ را منتشر کرده است.
این گزارش بر «افزایش آزار و پیگرد نویسندگان بر اساس هویت آنان» تمرکز دارد و نشان میدهد که در یک سال گذشته، شمار موارد سانسور، زندان و تهدید علیه نویسندگان بهدلیل جنسیت، گرایش جنسی، قومیت یا باورهای دینی بهشدت افزایش یافته است.
مستندات این گزارش بیانگر روندی جهانی است که در آن نویسندگانی که هویت خود را بیان میکنند یا روایتهای رسمی و حکومتی را به چالش میکشند، با فشارهای قضایی، سانسور و خشونت مواجه میشوند.
تیغ سانسور بر زبان نویسندگان افغانستان
وضعیت نویسندگان، روزنامهنگاران و فعالان فرهنگی در افغانستان پس از روی کار آمدن طالبان بسیار بحرانی است.
بسیاری از نویسندگان، روزنامهنگاران و فعالان فرهنگی به دلایل سیاسی، مذهبی یا اجتماعی بازداشت شدهاند یا تحت فشار و تهدید قرار دارند. کسانی که به قوانین طالبان یا برداشتهای ایدئولوژیک آن انتقاد کنند، با خطر دستگیری مواجه میشوند.
نشر آزاد کتاب، مقاله یا محتواهای فرهنگی محدود شده است. فهرست طولانی از کتابها ممنوع شده و رسانهها تحت کنترول سختگیرانه فعالیت میکنند. به دلیل سرکوب، بسیاری از نویسندگان و فعالان فرهنگی یا مجبور به ترک کشور شدهاند یا فعالیت خود را مخفیانه ادامه میدهند.
در ماه سنبله ۱۴۰۴ رهبر طالبان قانونی را به نام «قانون تنظیم مشاعرهها» توشیح کرد که براساس آن نوشتن شعرهای عاشقانه و اعتراضی رسما ممنوع شده است.
طالبان همچنین روزنامهنگاران را بهدلیل انتشار گزارش و تحلیل دادگاهی و ویدئوی اعتراف اجباری آنان را منتشر کرده است.
دادگاه طالبان یک آموزگار به نام عبدالعلیم خاموش را به اتهام توهین به اسلام به اعدام محکوم کرد؛ هرچند دومین جلسه دادگاه او اعدام را تا دو سال حبس کاهش داد اما معلوم نیست که او در نهایت در دادگاه سومی با چه سرنوشتی روبرو خواهد شد.
همچنین دادگاه طالبان حمید فرهادی، روزنامهنگار شناختهشده را بهدلیل نوشتن یادداشتی درباره حق آموزش دختران به دو سال زندان محکوم کرده است. آقای فرهادی در حال حاضر در زندان بگرام محبوس است.
پیش از این طالبان اعتراف اجباری برخی از روزنامهنگاران را منتشر کرده که در آن از نوشتن مطالب انتقادی درباره سیاستهای طالبان ابراز پشیمانی میکنند.
عفو بینالملل میگوید حمید فرهادی، مهدی انصاری، ابوذر صارم سرپلی، محمد بشیر هاتف، شکیب نظری از جمله روزنامهنگارانی اند که به اتهام تبلیغ علیه اداره طالبان بازداشت و زندانی شدهاند. این نهاد بدون نام بردن گفته است سه خبرنگار دیگر نیز بهطور خودسرانه در بازداشت طالبان بهسر میبرند.
وضعیت نویسندگان در ایران
ایران یکی از کشورهایی است که بیشترین شمار نویسندگان و شاعران زندانی را دارد. دستکم ۴۳ نویسنده، از جمله ۱۳ زن، در سالهای اخیر بازداشت یا در زندان به سر میبرند و بسیاری با اتهاماتی مانند «تبلیغ علیه نظام» یا «اجتماع و تبانی علیه امنیت ملی» محاکمه شدهاند.
در دهههای گذشته، دهها نویسنده و شاعر در زندان کشته، اعدام یا تحت فشارهای شدید قرار گرفتهاند، از جمله بکتاش آبتین که به دلیل محرومیت از درمان جان باخت. موجهای پیاپی بازداشت و تهدید نویسندگان، مترجمان و پژوهشگران پس از اعتراضات ۹۶، ۹۸ و جنبش زن، زندگی، آزادی ادامه دارد.
در سال ۲۰۲۵ تنها در چهار ماه نخست، دستکم ۱۹ شاعر و نویسنده بازداشت شده و برخی با حکم اعدام مواجهاند، مانند پیمان فرحآور. سانسور، شکنجه و سرکوب نویسندگان در ایران بخش جداییناپذیر از سیستم حکومتی است و آزادی بیان شدیداً محدود شده است.
