لاشه یک 'پهپاد' در میدان وردک؛ کار طالبان یا سقوط فنی؟

او افزود که شرایط نامساعد جوی، یخ‌زدگی، یا کمبود سوخت می‌تواند از دلایل احتمالی سقوط باشد.

یک مقام بلندپایه امنیتی سابق افغانستان نیز گفت که طالبان هیچ سلاح پیشرفته‌ای ندارد که بتواند پهپاد را سرنگون کند.

تصاویر منتشر شده نشان می‌دهد که پهپاد در تپه‌ای پوشیده از برف در مرکز افغانستان سقوط کرده است.

آیا طالبان پدافند هوایی دریافت کرده‌اند؟

کارشناسان می‌گویند که این پهپادها در ارتفاع بالا پرواز می‌کنند و سرنگون‌کردن آن‌ها با سلاح‌های سبک یا متعارف ممکن نیست.

فرزین ندیمی گفت که این کار نیازمند آموزش تخصصی و سامانه‌های پیشرفته است و با تجهیزاتی مانند توپ‌های ضدهوایی که طالبان در اختیار دارند، عملاً امکان‌پذیر نیست.

طالبان از چهار سال بدین‌سو تلاش دارد کنترول حریم هوایی افغانستان را به دست گیرد. یعقوب مجاهد، وزیر دفاع طالبان گفته بود که امریکا پس از خروج از افغانستان، رادارهای هوایی کشور را ویران کرده است. وی گفته بود که برای کنترول بر حریم هوایی، در حال رای‌زنی با کشورها هستند.

طالبان با کشورهایی چون روسیه، چین، ایران و اخیرا هند روابط نزدیک سیاسی و دیپلوماتیک دارند. برخی کشورها از جمله ایران از همکاری‌های اطلاعاتی و امنیتی با طالبان نیز سخن زده‌ بودند.

اما به باور ناظران، روابط این کشورها با طالبان در سطحی انتقال سامانه‌های پیشرفته پدافند هوایی نیست.

پیش‌تر نمایندگان طالبان با برخی کشورهای منطقه درباره «مصونیت حریم هوایی افغانستان» گفت‌وگو کرده‌ بودند.

یک مقام بلندپایه امنیتی سابق افغانستان گفت که طالبان با وجود تلاش زیاد، به جنگ افزاری که قابلیت سرنگونی پهپاد را داشته دسترسی ندارد.

به گفته او، «سلاح‌های برجامانده نیز در وضعیت خوبی قرار ندارند.»

امریکا به ارزش حدود هشت میلیارد دالر جنگ افزار را در افغانستان جا گذاشته است.

با این حال، فرزین ندیمی می‌گوید احتمال کمک کشورهای منطقه به طالبان در زمینه پدافند هوایی را نمی‌توان به‌طور کامل رد کرد. او به تجربه یمن اشاره کرد که در آن، حوثی‌ها با پشتیبانی تسلیحاتی ایران توانستند دست‌کم ۱۶ پهپاد امریکایی را سرنگون کنند.

پهپاد از کجا پرواز کرده است؟

طالبان بارها ایالات متحده را به نقض حریم هوایی افغانستان متهم کرده‌ است. وزیر دفاع و سخنگویان این گروه پیش‌تر گفته‌ بودند که هواپیماهای امریکایی از طریق حریم هوایی پاکستان وارد فضای افغانستان می‌شوند. طالبان از پاکستان خواسته است که «حریم هوایی خود را علیه افغانستان در اختیار دیگران قرار ندهد.»

برخی ناظران، موضوع استفاده از حریم هوایی پاکستان را یکی از عوامل تنش میان طالبان و اسلام‌آباد می‌دانند؛ ادعایی که مقام‌های پاکستانی آن را رد کرده‌اند. ایالات متحده پیش از این برای عملیات ضدتروریستی، پایگاه‌هایی در ایالت بلوچستان پاکستان در اختیار داشته است.

پهپاد سرنگون‌شده متعلق به کدام کشور است؟

شبکه ایمنی هوانوردی مستقر در ایالات متحده اعلام کرده است که این پهپاد از نوع MQ-9A Reaper و متعلق به امریکا است. این پهپاد می‌تواند به‌صورت مسلح یا غیرمسلح پرواز کند و توانایی هدف‌گیری اهداف ثابت و متحرک را با دقت بالا از فاصله دور دارد. این نوع پهپادها معمولاً در ارتفاع متوسط پرواز می‌کنند.

فرزین ندیمی، پژوهشگر ارشد امور دفاعی و امنیتی، به افغانستان اینترنشنال گفت که این پهپاد به احتمال زیاد متعلق به امریکا بوده و در چارچوب یک مأموریت اطلاعاتی بر فراز افغانستان پرواز می‌کرده است.

مقام سابق افغان نیز گفت که «فضای افغانستان به روی همه باز است. اما احتمالا این درون متعلق به امریکا بوده است.»

ناتوانی در کنترول حریم هوایی

طالبان پیوسته حاکمیت بلامنازع و بی‌سابقه خود را بر قلمرو افغانستان به رخ می‌کشد. اما به همان اندازه که بر زمین تسلط دارد، در کنترول فضا ناکام بوده‌ است.

سقوط این پهپاد نشان می‌دهد که گشت‌زنی هواپیماهای بی‌سرنشین در آسمان افغانستان همچنان به‌طور منظم ادامه دارد.

پس از خروج نیروهای امریکایی از افغانستان، ایالات متحده حضور نظامی زمینی خود را پایان داد، اما نظارت اطلاعاتی و امنیتی از راه دور را حفظ کرده است. واشنگتن نسبت به فعالیت گروه‌های تروریستی مانند داعش و القاعده در افغانستان ابراز نگرانی کرده است.

کشته‌شدن ایمن الظواهری، رهبر القاعده، در حمله پهپادی امریکا در قلب کابل، نشانه‌ای از اشراف اطلاعاتی امریکا در افغانستان بود.

ایمن الظواهری ۹ اسد ۱۴۰۱ در حمله پهپادی امریکا کشته شد؛ عملیاتی که به گفته مقام‌های امریکایی، بزرگ‌ترین ضربه به القاعده پس از کشته‌شدن اسامه بن‌لادن در سال ۲۰۱۱ بوده است.

جو بایدن، رئیس‌جمهور پیشین امریکا، گفته بود که کشورش بدون حضور نیروهای نظامی در افغانستان، به تعقیب «تروریست‌ها» ادامه می‌دهد.

نگرانی از بازگشت تروریسم

ادامه گشت‌زنی پهپادهای امریکایی بر فراز افغانستان نشان‌دهنده نگرانی جامعه جهانی از وضعیت امنیتی این کشور است. گزارش‌های شورای امنیت سازمان ملل متحد حاکی از آن است که افغانستان بار دیگر به محل فعالیت و تجمع گروه‌های تروریستی، از جمله القاعده، داعش خراسان، شبه‌نظامیان اویغور، جدایی‌طلبان بلوچ، تحریک طالبان پاکستان و برخی گروه‌های افراطی آسیای مرکزی تبدیل شده است.

کارشناسان هشدار داده‌اند که نادیده‌گرفتن این تهدیدها می‌تواند «خطر وقوع حملاتی مشابه یازدهم سپتامبر را افزایش دهد.»

طالبان اما همواره حضور و فعالیت گروه‌های تروریستی در افغانستان را رد کرده و تاکید دارند که خاک این کشور علیه هیچ کشور منطقه یا جهان استفاده نخواهد شد.