چرا امریکا رئیس‌جمهور ونزوئلا را 'دستگیر' کرد؟

چگونه به این نقطه رسیدیم؟

از زمان آغاز دومین دوره ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ، او مادورو را هدف اصلی خود قرار داده و سیاست «فشار حداکثری» علیه رژیم ونزوئلا را دنبال کرده است. ترامپ، مادورو را به نقش‌داشتن در بی‌ثبات‌سازی قاره امریکا، از جمله قاچاق مواد مخدر و مهاجرت به امریکا، متهم کرده است. در ماه جولای، امریکا جایزه‌ای ۵۰ میلیون دالری برای دستگیری مادورو تعیین کرد و او را «یکی از بزرگ‌ترین قاچاقچیان مواد مخدر جهان» خواند.

حکومت ترامپ گروه‌های تبهکار ونزویلایی مانند «ترن د آراگوآ» را سازمان‌های تروریستی اعلام کرد و حملات هوایی علیه قاچاقچیان مظنون مواد مخدر در دریای کارائیب را راه‌اندازی کرد. در ادامه، امریکا توقیف نفتکش‌های ونزوئلا را شروع کرد و حضور نظامی خود را در آب‌های اطراف این کشور امریکای جنوبی افزایش داد.

ترامپ آشکارا ایده تغییر رژیم در ونزوئلا را مطرح کرده است. در اواخر ماه نوامبر، او به مادورو ضرب‌الاجل داد تا قدرت را واگذار کند و در ازای آن خروج امن از کشور را به او پیشنهاد داد. مادورو این پیشنهاد را رد کرد و به هوادارانش گفت خواهان «صلح بردگان» نیست. مادورو در آن زمان امریکا را به تلاش برای کنترول ذخایر نفتی ونزوئلا متهم کرد.

با افزایش فشارهای ترامپ، دولت کاراکاس گاه سردرگم به نظر می‌رسید. مادورو بارها گفت ونزوئلا خواهان جنگ با امریکا نیست و حتی در مقطعی در برابر دانشجویان ونزوئلایی با ترانه «نه به جنگ، آری به صلح» رقصید و حرکت معروف مشت‌زدن دو دستی ترامپ را تقلید کرد. مادورو روز پنج‌شنبه، دو روز پیش از بازداشتش، در یک مصاحبه تلویزیونی گفت از سرمایه‌گذاری امریکا در بخش نفت ونزوئلا استقبال می‌کند.

چرا امریکا و ونزوئلا با هم در تقابل‌اند؟

روابط امریکا و ونزوئلا از سال ۱۹۹۹ و با به قدرت رسیدن هوگو چاوز تیره شد. چاوز که خود را سوسیالیست و ضد امپریالیسم می‌دانست، با مخالفت با حملات امریکا به افغانستان و عراق و همچنین نزدیکی به کشورهایی مانند کوبا و ایران، خشم واشنگتن را برانگیخت.

روابط دو کشور پس از آن‌که چاوز امریکا را به حمایت از کودتای نافرجام سال ۲۰۰۲ متهم کرد، بیش از پیش تیره شد.

برای بسیاری در امریکا، به‌ویژه جناح تندرو حزب جمهوری‌خواه، گرایش ایدئولوژیک سوسیالیستی حکومت ونزوئلا این کشور را به دشمنی طبیعی برای امریکا، در کنار متحدش کوبا، تبدیل کرده است.

با تحکیم قدرت چاوز، سرکوب مخالفان سیاسی و مصادره بخش بزرگی از بخش خصوصی، امریکا ونزوئلا را به نقض حقوق بشر متهم کرد. با وجود دوره‌های کوتاه بهبود روابط، وضعیت کلی روابط به‌ویژه پس از به قدرت رسیدن مادورو در سال ۲۰۱۳ رو به وخامت گذاشت.

در دوران ریاست‌جمهوری ترامپ، امریکا حکومت مادورو را نامشروع خواند و در سال ۲۰۱۹ خوان گوایدو، رئیس پارلمان را به‌عنوان رئیس‌جمهور ونزوئلا به رسمیت شناخت.

در جولای ۲۰۲۴، مادورو در انتخابات ریاست‌جمهوری با شکستی سنگین روبه‌رو شد؛ انتخاباتی که در سایه خشم عمومی از حکومت اقتدارگرا و فروپاشی اقتصادی برگزار شد. حکومت بایدن ادموندو گونزالس، نامزد مخالفان را پیروز انتخابات اعلام کرد. داده‌های دقیق رأی‌گیری که از سوی مخالفان منتشر و توسط کارشناسان مستقل تأیید شد، نشان می‌داد گونزالس برنده است، اما مادورو پس از سرکوبی شدید در قدرت ماند.

در اوایل دسمبر، دولت ترامپ سندی موسوم به «تبصره ترامپ» را منتشر کرد که بر اساس آن نیمکره غربی باید از نظر سیاسی، اقتصادی، تجاری و نظامی تحت کنترول امریکا باشد. طبق این دکترین جدید، ارتش امریکا می‌تواند برای دسترسی به منابع انرژی و معدنی منطقه به‌کار گرفته شود.

نیکولاس مادورو کیست؟

مادورو از سال ۲۰۱۳ رئیس‌جمهور ونزوئلا بوده است. او که پیش‌تر راننده بس بود، در دوران چاوز به شهرت رسید و به‌عنوان وزیر خارجه فعالیت کرد و پس از مرگ چاوز به ریاست‌جمهوری رسید.

حکومت مادورو دیکتاتورمآبانه توصیف می‌شود. سازمان ملل در سال ۲۰۱۹ برآورد کرد که بیش از ۲۰ هزار ونزوئلایی در «اعدام‌های فراقضایی» کشته شده‌اند. نهادهای کلیدی مانند قوه قضائیه تضعیف شده و حاکمیت قانون رو به زوال رفته است. روابط با امریکا نیز در دوران او به‌شدت آسیب دیده است.

در ماه‌های اخیر، ترامپ بارها خواستار برکناری مادورو شده و او را به ارسال مواد مخدر و مجرمان به امریکا متهم کرده است. اما کارشناسان باور دارند که شواهدی در این زمینه وجود ندارد.

با وجود ماه‌ها تشدید لفاظی‌ها، بازداشت رئیس‌جمهور مستقر در روز شنبه بدون هشدار قبلی انجام شد و به نظر می‌رسد مقام‌های ونزوئلا غافلگیر شده‌اند.

چه اتفاقی در پیش است؟

آینده نامشخص است. وزیر دفاع ونزوئلا وعده داده به مبارزه ادامه دهد و از شهروندان خواسته است برای مقابله با «تهاجم» خارجی متحد شوند. او مقاومت در برابر امریکا را «نبردی برای آزادی» خوانده است.

با وجود بازداشت مادورو، نهادهای حکومتی و ارتش ونزوئلا ظاهراً همچنان پابرجا هستند. مشخص نیست حمله روز شنبه آغاز برنامه‌ریزی برای یک درگیری گسترده‌تر بوده یا عملیاتی محدود. رهبران مخالفان ونزوئلا، به‌ویژه ماریا کورینا ماچادو، برنده جایزه نوبل صلح از ترامپ خواسته‌اند از یک قیام داخلی حمایت کند.

امریکا پیش‌تر رزمایش‌هایی برای شبیه‌سازی سناریوی «قطع سر رهبری» ونزوئلا انجام داده بود. این شبیه‌سازی‌ها پیش‌بینی می‌کرد که کشور دچار هرج‌ومرج طولانی‌مدت شود، موج پناهجویان به راه بیفتد و گروه‌های رقیب برای کنترول کشور با یکدیگر بجنگند.

داگلاس فارا، کارشناس امریکای لاتین که در این شبیه‌سازی‌ها نقش داشته، به گاردین گفت: «با هرج‌ومرجی طولانی‌مدت روبه‌رو خواهید شد… بدون هیچ راه‌حل روشنی برای خروج از آن.»