پژوهشگر روابط بین‌الملل و استاد دانشگاه
گرینلند بزرگ‌ترین جزیره جهان است که در شمال اقیانوس اطلس و منجمد شمالی موقعیت دارد. بیش از ۸۰ درصد خاک آن با یخچال‌های طبیعی پوشیده شده است. جمعیت آن حدود ۵۶ هزار نفر بوده و اکثریت را بومیان اینویت تشکیل می‌دهند.
پایتخت گرینلند شهر نوک (Nuuk) است که مرکز سیاسی و اداری آن محسوب می‌شود.
اقتصاد گرینلند عمدتاً بر ماهیگیری، یارانه‌های دولتی و منابع طبیعی استوار است. این سرزمین دارای فرهنگ بومی قوی و زبان رسمی گرینلندی است. شرایط اقلیمی سخت، اما موقعیت جغرافیایی ممتاز، به آن اهمیت ویژه داده است.
گرینلند به عنوان یک قلمرو خودگردان، به دولت شاهی دنمارک تعلق دارد. در قرن دهم میلادی، یک ناروژی به نام اریک سرخ گرینلند را کشف کرد.او برای این که این سرزمین را جذاب‌تر جلوه دهد، نام آن را گرینلند (سرزمین سبز) گذاشت. او در سال ۹۸۶ میلادی همراه با گروهی از مهاجران به این جزیره بازگشت.
مالکیت دنمارک بر گرینلند از قرن شانزدهم، با حضور یک هیئت اکتشافی به رهبری هانس اگد، مبلغ مذهبی دنمارکی-ناروژی آغاز شد و دنمارک آن را مستعمره خود ساخت.
اهمیت جیوپولیتیک گرینلند
گرینلند در قلب مسیرهای استراتژیک قطب شمال قرار دارد. گرینلند که میان ایالات متحده و روسیه واقع شده، به عنوان منطقه‌ای با اهمیت استراتژیک بالا، به‌ویژه از نظر امنیت قطب شمال، نگریسته می‌شود. کنترول این جغرافیا به معنای نظارت بر راه‌های هوایی و دریایی میان امریکا و اروپا است.
با ذوب یخ‌های قطب شمال، اهمیت ترانزیتی و اقتصادی آن افزایش یافته است. در کنار موقعیت جیوپولیتیک استراتژیک، گرینلند به دلیل برخورداری از ذخایر فراوان و دست‌نخورده مواد خام شهرت دارد. این مواد معدنی از ذخایر نفت و گاز گرفته تا عناصر نادر زمینی را در بر می‌گیرد.
گرینلند نقطه کلیدی در سیستم‌های هشدار زودهنگام موشکی محسوب می‌شود. نزدیکی آن به امریکای شمالی، نقش امنیتی آن را برجسته می‌سازد. رئیس جمهور امریکا با اشاره به حضور چین و روسیه در گرینلند، آن را برای امنیت ملی امریکا مهم دانسته و گفته است که به هر قیمتی آن را به مالکیت ایالات در می‌آورد.
این جزیره بخشی از معادلات توازن قوا در قطب شمال است. از این‌رو، قدرت‌های بزرگ جهانی به آن توجه خاص دارند.
نگاه حقوق بین‌الملل
در سال ۱۹۱۷ میلادی، در یک سند حقوقی بین‌المللی که ایالات متحده امریکا نیز جز آن بود، حاکمیت دنمارک بر گرینلند به‌صورت همه‌جانبه به رسمیت شناخته شد.
پس از تاسیس سازمان ملل متحد، این سند در چارچوب حقوق بین‌الملل و نهادهای مرتبط مورد تایید قرار گرفت که امریکا نیز عضو آن است. تعلق گرینلند به دنمارک طی قرن‌ها کم‌چالش‌ترین تعلق جغرافیایی در جهان به‌شمار رفته است.
وضعیت سیاسی گرینلند
گرینلند مستعمره دنمارک نیست، بلکه یک قلمرو خودمختار است که قیمومیت آن به عهده دولت شاهی دنمارک می‌باشد.
این سرزمین دارای پارلمان، حکومت محلی و ساختارهای دموکراتیک است. گرینلند یک جامعه آزاد با حق تصمیم‌گیری داخلی گسترده محسوب می‌شود. در آخرین نظرسنجی انجام‌شده، تنها ۶ درصد شهروندان گرینلند نظر مثبت به پیوستن به امریکا داشته‌اند که نشان‌دهنده اراده روشن مردم آن است.
همکاری استراتژیک ایالات متحده و دولت شاهی دنمارک
بر اساس اسناد استراتژیک میان دو کشور، ایالات متحده یک پایگاه نظامی در گرینلند دارد که حدود ۱۵۰ نیروی نظامی امریکا در آن مستقر هستند. مطابق این توافق، هیچ محدودیتی برای گسترش حضور نظامی امریکا وجود ندارد.
دنمارک پذیرفته است که امریکا از جغرافیای گرینلند برای تامین امنیت منطقه‌ای و جهانی استفاده کند. بنابراین، از منظر امنیتی هیچ دلیلی برای تسخیر کامل گرینلند باقی نمی‌ماند.
نگاه چین و روسیه
چین و روسیه طی قرن‌ها تعلق گرینلند به دنمارک را رعایت کرده‌اند. تا امروز، این دو کشور تهدید مستقیمی در این زمینه محسوب نمی‌شوند. حتی هر دو قدرت، حضور نظامی ایالات متحده را در گرینلند پذیرفته‌اند.
چین و روسیه سند به‌رسمیت‌شناسی حاکمیت دنمارک بر گرینلند در سال ۱۹۱۷ نیز امضا کرده‌اند. از این‌رو، هیچ تهدید واقعی خارجی در این زمینه وجود ندارد.
چرا ترامپ گرینلند را می‌خواهد؟
تهدید دونالد ترامپ برای تصرف گرینلند دو دلیل اساسی دارد:
اقتصادی: گرینلند دارای منابع غنی زیرزمینی چون عناصر نادر خاکی، اورانیوم، آهن و نفت بالقوه است. این مواد برای صنایع پیشرفته، تکنولوژی‌های نو و انرژی امریکا اهمیت حیاتی دارند.
امریکا برای کاهش وابستگی به واردات مواد نادر معدنی از چین، به منابع جایگزین نیاز دارد. گرینلند می‌تواند امنیت زنجیره تامین مواد خام امریکا را تقویت کند.
کنترول اقتصادی این منابع، مزیت رقابتی بزرگی برای اقتصاد امریکا ایجاد می‌کند. از این‌رو امریکا می‌خواهد گرینلند را به صورت کامل در اختیار داشته باشد.
جیوپولیتیک: گرینلند یکی از مهم‌ترین نقاط جیواستراتژیک جهان در قرن ۲۱ محسوب می‌شود؛ اهمیتی که از جغرافیا، امنیت، انرژی و رقابت قدرت‌های بزرگ ناشی می‌گردد. گرینلند در نقطه اتصال امریکای شمالی، اروپا و قطب شمال قرار دارد.
این جزیره در قلب مسیرهای هوایی و دریایی ترانس‌اتلانتیک واقع شده و کنترول آن به معنای نظارت بر شریان‌های حیاتی ارتباطی میان شرق و غرب است. به همین دلیل، گرینلند همواره بخشی از محاسبات امنیتی قدرت‌های بزرگ بوده است.
گرینلند یکی از حلقه‌های اصلی کمربند امنیتی شمالی ناتو است. این سرزمین در محدوده موسوم به(GIUK Gap)، متشکل از گرینلند-آیسلند-بریتانیا قرار دارد؛ منطقه‌ای که برای رصد زیردریایی‌ها و تحرکات نظامی روسیه اهمیت حیاتی دارد.
پایگاه نظامی امریکا در گرینلند نقش مهمی در سیستم هشدار زودهنگام موشکی و دفاع فضایی ایفا می‌کند.
تضادهای درونی غرب
تهدید به تصرف گرینلند توسط ایالات متحده امریکا نه‌تنها یک موضوع دوجانبه با دنمارک است، بلکه به‌صورت عمیق سبب تضاد درونی در دنیای غرب می‌شود. تداوم چنین تهدیدهایی می‌تواند غرب را از یک بلوک هماهنگ به مجموعه‌ای از بازیگران متضاد تبدیل کند. این وضعیت، توان غرب را در مواجهه با چالش‌های جهانی کاهش می‌دهد.
در نهایت، تضاد درونی غرب بیش از هر چیز به نفع رقبای آن تمام خواهد شد. این تضاد را می‌توان در چند بُعد اساسی توضیح داد:
۱.تضاد ارزش‌ها
غرب بر اصولی چون حاکمیت ملی، احترام به مرزها، حقوق بین‌الملل و حل منازعات از راه دیپلوماسی بنا شده است.
تهدید به تصرف یک سرزمین متحد، این اصول را تضعیف می‌کند و مشروعیت اخلاقی غرب را در دفاع از نظم بین‌المللی زیر سوال می‌برد. در چنین وضعیتی، غرب دیگر نمی‌تواند با انسجام از همین اصول در برابر دیگر قدرت‌ها دفاع کند.
۲. شکاف میان امریکا و اروپا
اروپا، به‌ویژه کشورهای اتحادیه اروپا، چنین رویکردی را بازگشت به سیاست زورمحور می‌دانند. این نگاه با سیاست‌های مبتنی بر چندجانبه‌گرایی که اروپا از آن حمایت می‌کند، در تضاد است. در نتیجه، اعتماد متقابل میان دو سوی اقیانوس اطلس آسیب می‌بیند و شکاف سیاسی عمیق‌تر می‌شود.
۳. تضعیف همبستگی در ناتو
ناتو بر پایه اعتماد و دفاع جمعی میان اعضا شکل گرفته است. تهدید امریکا علیه خاک یکی از اعضای موسس ناتو، اصل همبستگی را زیر پا می‌گذارد. این وضعیت می‌تواند همکاری امنیتی را سست کرده و روح دفاع جمعی را تضعیف کند.
۴.بحران مشروعیت رهبری امریکا
امریکا خود را رهبر سیاسی و امنیتی غرب معرفی می‌کند. اما زمانی که همین رهبر تمامیت ارضی متحدانش را تهدید می‌کند، مشروعیت رهبری آن زیر سوال می‌رود. کشورهای اروپایی در چنین شرایطی به دنبال استقلال راهبردی بیشتر خواهند رفت.
تهدید به تصرف گرینلند، فراتر از یک اظهار نظر سیاسی، چالشی ساختاری برای انسجام دنیای غرب است.
این رویکرد نه‌تنها اتحاد امریکا و اروپا را تضعیف می‌کند، بلکه پایه‌های ارزشی و امنیتی غرب را نیز متزلزل می‌سازد. به همین دلیل، بسیاری از کشورهای غربی این تهدید را خطرناک و خلاف منافع مشترک خود می‌دانند.
آیا راه‌حلی باقی مانده است؟
دیپلوماسی اقتصادی و امنیتی: گفت‌وگوی شفاف میان اروپا و امریکا می‌تواند این بحران را مدیریت کند. تقویت همکاری‌های امنیتی موجود و توسعه مشارکت اقتصادی ضروری است. اعتماد متقابل باید جایگزین سیاست فشار شود.
ایجاد زون مشترک امریکا–دنمارک: ایجاد یک چارچوب مشترک که منافع امنیتی و اقتصادی امریکا را تأمین کند. گرینلند می‌تواند منابع خود را به امریکا بفروشد و در عین حال از شکوفایی اقتصادی بهره‌مند شود. این مدل، منافع امریکا، دنمارک و گرینلند را به‌طور هم‌زمان رعایت می‌کند.
در نهایت، ما در جهان متمدن زندگی می‌کنیم.
این مسئولیت مردم گرینلند است که تصمیم بگیرند تحت کدام نوع حکومت و حاکمیت زندگی کنند. بهترین و دموکراتیک‌ترین راه‌حل، برگزاری یک همه‌پرسی آزاد است. پس از آن، جامعه جهانی باید نتیجه این رفرندم را به رسمیت بشناسد.
