روزنامه‌نگار
در دمای زیر صفر درجه در مرز پوشیده از برف ایران- ترکیه، پاهای نوجوان ۱۴ ساله افغان را یخ زدند و او از قدم‌زدن بازماند. این منطقه کوهستانی در ماه دلو معمولا یکی از سردترین نقاط ترکیه و ایران است.
در لحظاتی که نوجوان کم‌کم از سخن گفتن باز می‌ماند و پاهایش توان راه‌رفتن را از دست دادند، دو مهاجر ناشناس از راه رسیدند، به او امید دادند. مسافران تازه از راه رسیده به این نوجوان قول کمک دادند و به‌طور معجزه‌وار او را از مرگ نجات دادند.
به تازگی ویدیویی در شبکه‌های اجتماعی وایرال شده است که لحظه نجات نوجوانی به نام حسیب را نشان می‌دهد.
عمران شیرزاد، پناهجوی افغان به افغانستان‌اینترنشنال گفت آنروز با یک همراهش به نام جاوید می‌خواست از مرز ترکیه بگذرد که با این کودک یخ‌زده روبرو شد.
در ویدیو دیده می‌شود که عمران شیرزاد از نوجوان می‌پرسد: «پسر کیستی؟» وی پاسخ می‌دهد: «رحمت.» سوال می‌کند: «قاچاق‌برت کی بود.» و او پاسخ می‌دهد: «حاجی ظاهر.»
حسیب جزو نسلی است که موج‌موج از نقض گسترده حقوق بشر و فقر در کشور تحت کنترول طالبان فرار می‌کنند و اغلب با تحمل مشکلات، آفت‌های طبیعی، خطر گروگانگیری، شکنجه و حتی مرگ در مرزها مواجه می‌شوند.
در ویدیو دیده می‌شود که عمران شیرزاد به حسیب می‌گوید: «مامایت زنده است، تا لحظه‌ای که ما زنده باشیم مطمین باش که تو هم زنده خواهی بود.» جاوید نیز به او اطمینان می‌دهد که او را به خانه‌اش در ننگرهار خواهند رساند و نمی‌گذارند بمیرد.
عمران شیرزاد و جاوید نوجوان را بر دوش می‌کشند و از صحراهایی که پاها در برف فرو می‌روند با خود به پناهگاهی می‌برند و او را گرم می‌کنند و برایش غذا می‌دهند.
شیرزاد روز چهارشنبه به افغانستان‌اینترنشنال گفت در صحراهای پر برف به اجساد جوانان افغانستان برخورده است که در اثر شکنجه و یا سرمای شدید جان سپرده‌اند یا به گفته او «گرگ‌ها آنان را دریده است.»
یک گزارش تحقیقی افغانستان اینترنشنال که در ماه ثور ۱۴۰۴ منتشر شد، نشان می‌دهد پناهجویان افغان که پس از اسد ۱۴۰۰ به‌دلیل نقض حقوق بشر و فروپاشی اقتصادی در کشور خود به ترکیه پناه می‌برند، با خشونت هولناک و بی‌رحمانه مرزبانان ترکیه و باجگیری آدم‌ربایان مواجه می‌شوند.
پناهجویان علاوه بر نیروهای امنیتی و مرزی ترکیه، از سوی آدم‌ربایان و مرزبانان ایرانی نیز مورد خشونت و باجگیری قرار می‌گیرند. این خشونت‌ها در برخی موارد در حدی شدید بوده که منجر به قتل و ناپدیدشدن پناهجویان شده است.
آمار دقیقی از پناهجویانی که در مرز ایران - ترکیه خشونت‌های مرگبار را تجربه کرده‌اند در دست نیست، اما آن‌ها اکثرا بدون آنکه فرصتی برای ثبت درخواست پناهندگی داشته باشند، عقب رانده شده‌اند.
همچنین معلوم نیست که از اسد ۱۴۰۰ تاکنون ترکیه، چه تعداد از پناهجویان افغان را از مرزهای زمینی خود عقب رانده اما ممکن است شمار آنان به صدها هزار نفر برسد.
عمران شیرزاد به افغانستان‌اینترنشنال گفت این حسیب به همراه دو برادرش در یک گروه ۲۵ نفر می‌خواستند وارد ترکیه شوند اما پولیس این کشور آنان را بازداشت و رد مرز کرد.
او گفت پولیس ترکیه معمولا دسته‌های بزرگ پناهجویان را جدا جدا اخراج می‌کند. به گفته او این نوجوان در گردنه‌های برفگیر مرز گم شده بود و در اثر سرمای شدید و خستگی از پای مانده بود و «نزدیک به مرگ بود.»
اگر پنج دقیقه تاخیر می‌کردیم زنده نمی‌ماند
در ویدیوی جداگانه‌ای دیده می‌شود که عمران شیرزاد در کنار نوجوان نجات‌یافته و دو برادرش نشسته است. پاهای حسیب کبود است. شیرزاد اطمینان می‌دهد که این کودک نجات یافته است اما می‌گوید «مشکلاتی در پایش دارد.»
او می‌گوید «وضعیت پاهای او زیاد خراب است، از راه‌بلدها و طالبان خواهش می‌کنم کمک کنند تا این کودک به خاک افغانستان برسد.» با این حال او اطمینان می‌دهد که حسیب زنده است تا جایی که توان داشته باشند به او کمک می‌کنند.
عمران شیرزاد به افغانستان اینترنشنال گفت بعد از انتشار گسترده ویدیوی نجات حسیب، او تماس‌هایی از سوی افراد ناشناس دریافت کرده است که او را تهدید کرده‌اند. به گفته او برخی از افرادی که تماس گرفتند افغان بودند و برخی دیگر کُرد و ایرانی. تماس‌های ناشناس شیرزاد را به‌دلیل انتشار ویدیو و انتقاد از قاچاقبران انسان تهدید کردند.
حسیب اکنون به تهران رسیده و توانسته است برای درمان پاهای خود به درمانگاه برود.
قصه غم‌انگیز زندگی «نجات‌دهنده»
عمران شیرزاد، جوان ۲۵ ساله، پیش از اسد ۱۴۰۰ عضو قطعات خاص نیروهای امنیتی حکومت پیشین افغانستان بود. او از ولسوالی خوگیانی ولایت ننگرهار است.
در ۲۲ اسد ۱۴۰۰ او در ولسوالی دند ولایت قندهار بود. زمانی که این ولایت سقوط کرد، عمران شیرزاد با همکارانش به کابل آمدند. دو روز بعد کابل نیز سقوط کرد و او به زادگاهش در ننگرهار رفت.
شیرزاد حدود دو ماه در خانه ماند، سپس ۱۵۰۰ هزار دالر وام گرفت تا به قاچاقبر بدهد تا او را به اروپا برساند.
عمران شیرزاد از ایران و ترکیه موفقانه عبور کرد، اما در مرز بلغاریا دستگیر شد. مرزبانان بلغاریا شیرزاد را به ترکیه رد مرز کردند.
او به افغانستان‌اینترنشنال گفت دو سال در ترکیه زندانی بود. سپس در یک پرواز چارتر به کابل اخراج شد.
ترکیه از اسد ۱۴۰۰ تاکنون تعداد قابل توجهی از شهروندان افغان را از طریق پروازهای چارتر به کابل اخراج کرده است. تاکنون آمارهای کلی اخراج‌شدگان اعلام نشده اما ممکن است شمار آنان به هزاران نفر برسد.
عمر شیرزاد حدود سه ماه در افغانستان ماند اما دوباره راه مهاجرت را در پیش گرفت و عازم ایران شد. او در حالی که سعی می‌کرد از مرز ایران-ترکیه عبور کند با این کودک مواجه شد و ویدیوی لحظه نجات کودک بازتاب گسترده‌ای در شبکه‌های اجتماعی افغانستان پیدا کرد.
بعد از تسلط طالبان بر افغانستان موج گسترده‌ای از جوانان به‌دلیل فقر و نقض گسترده حقوق بشر کشور خود را ترک کردند. براساس آمار سازمان بین‌المللی مهاجرت، از زمان امضای توافق‌نامه (۲۰۲۰) حدود هشت میلیون افغان کشور خود را ترک کرده‌اند.
نیروهای امنیتی پیشین افغانستان عمدتا به‌دلیل ترورهای هدفمندانه افغانستان را ترک می‌کنند. در نزدیک به چهار و نیم سال گذشته نیروهای امنیتی پیشین افغانستان جزو گروه‌هایی بوده است که به‌طور بی‌وقفه به دست نیروهای طالبان ترور، بازداشت و شکنجه شده‌اند.
اجساد جوانان افغان در مرز
عمر شیرزاد می‌گوید جسدهای جوانان افغان را در مرز ایران - ترکیه دیده است.
پیش از این در ماه ثور دست‌کم دو دیپلومات برحال سفارت افغانستان در تهران و یک دیپلومات پیشین تایید کردند که پولیس مرزی ایران معمولاً اجساد پناهجویان افغان را از نقاط مرزی ایران و ترکیه جمع‌آوری کرده و به سردخانه‌های سازمان پزشکی قانونی می‌سپارد تا خانواده‌های آنان شناسایی شوند.
افغانستان اینترنشنال به اسناد رسمی وزارت خارجه طالبان دست یافته که کشتار، شکنجه و گروگانگیری پناهجویان افغان در مسیر ایران–ترکیه را تأیید می‌کند. در این مکاتبات آمده است که خانواده‌های افغان برای اطلاع از سرنوشت فرزندان ناپدیدشده‌شان به این وزارت مراجعه کرده‌اند.
بر اساس یک سند رسمی سفارت طالبان در تهران، مقام‌های این گروه در دیدار با مسئولان سازمان ملی مهاجرت ایران، موضوع شکنجه پناهجویان در مرزهای افغانستان–ایران و ایران–ترکیه، گروگانگیری، و انتقال اجساد آنان به افغانستان را مطرح کرده‌اند. در پاسخ، مقام ایرانی گفته است که مشکلات مهاجران «بیش از موارد مطرح‌شده» است.
اسناد جداگانه‌ای از قنسولگری طالبان در زاهدان و مشهد نیز از کشتار روزانه پناهجویان افغان، افزایش آدم‌ربایی در مناطق مرزی و نبود برخورد جدی با شبکه‌های گروگانگیری خبر می‌دهد.
به گفته دیپلومات‌های افغان در تهران، پس از تسلط طالبان در سال ۱۴۰۰، با افزایش مهاجرت به ترکیه، شمار قتل پناهجویان نیز بالا رفته و ماهانه ده‌ها جسد از مرز ترکیه به ایران منتقل می‌شود. این اجساد پس از انتقال به تهران، با همکاری سفارت افغانستان برای شناسایی و تحویل به خانواده‌ها پیگیری می‌شوند.
