شرکت هوایی آریانا از افزایش پروازهای کارگو و مسافربری از افغانستان به هند خبر داد. این شرکت گفت از حالا هر هفته شش پرواز کارگو و دو پرواز مسافربری از کابل به دهلی انجام میشود. شرکت آریانا میگوید این اقدام با هدف تحکیم روابط تجاری میان افغانستان و هند صورت گرفته است.
شرک هوایی آریانا روز پنجشنبه ۱۶ دلو در اکس نوشت که «بهمنظور تقویت هرچه بیشتر روابط تجارتی میان کابل و دهلی و افزایش سطح انتقالات، تعداد پروازهای کارگو و مسافربری به این مسیر را افزایش داده است.»
افزایش پروازها از کابل به هند در حالی انجام شده که روابط تجاری افغانستان و پاکستان متوقف شده و تمام بنادر و گذرگاههای مرزی دو کشور همچنان بستهاند.
طالبان که روابطش با پاکستان به شدت تیره شده، اکنون تمام تمرکز خود را روی همکاری اقتصادی با هند و ایران گذاشته است.
اداره طالبان از تاجران خواسته بود که راههای جایگزین به جای بنادر پاکستان پیدا کنند.
ارزش دادوستد میان افغانستان و هند در ماه عقرب بیش از یک میلیارد دالر اعلام شد. در همان زمان نورالدین عزیزی، وزیر صنعت و تجارت طالبان به دهلی رفت و با جیتین پراساد، وزیر دولت در امور تجارت و صنعت هند دیدار و گفتوگو کرد.
طالبان و هند در این دیدار توافق کردند که اتشههای تجارتی ویژه را در سفارتهای یکدیگر تعیین کنند تا همکاریهای اقتصادی میان دو طرف تقویت شود.
گزارشی تازه نشان میدهد که در سال ۲۰۲۵، شهروندان افغانستان در جایگاه سوم بیشترین متقاضیان پناهندگی در روسیه قرار گرفته است. بر اساس ارقام ارائه شده، طی سال گذشته میلادی ۲۸۱ افغان در روسیه درخواست پناهندگی داده است.
خبرگزاری دولتی روسیه، تاس روز پنجشنبه ۱۶ دلو گزارش داد که شهروندان افغانستان پس از اوکراین و سوریه بیشترین متقاضی پناهندگیاند.
بر اساس ارقام ارائه شده، در سال میلادی گذشته، ۳۳۳۲ شهروند اوکراینی برای پناهندگی ثبت نام کردهاند. این تعداد ۳۹۰ مورد کمتر از سال ۲۰۲۴ است. با این حال، اوکراینیها بیشترین تعداد درخواست پناهندگی در روسیه را داشتهاند.
در جایگاه دوم شهروندان سوریه قرار دارند که در سال ۲۰۲۵، ۳۱۹۶ نفر درخواست پناهندگی کردهاند.
گزارشها نشان میدهند که در طی چهار سال گذشته درخواست پناهندگی شمار زیادی از افغانها در روسیه رد شده است.
رجب صفروف، رئیس مرکز مطالعات ایران معاصر در مسکو، میگوید که سیاستهای طالبان نشان میدهد که قدرت این گروه ماندگار نخواهد بود. او در گفتوگو با افغانستان اینترنشنال گفت که این سیاستها باعث نارضایتی و خیزش عمومی در کشور خواهد شد.
او با اشاره به کتاب تازه آندری سرنکو، رئیس مرکز مطالعات سیاسی افغانستان گفت طالبان در محیطی رشد کرده است که هر کاری از دست آن بر آید، انجام میدهد.
به گفته او، با توجه به سیاستهای کنونی طالبان، دوام این وضعیت طولانی نخواهد بود.
آندری سرنکو، پژوهشگر روسی، در کتاب اخیر خود با عنوان «اسرار استخباراتی طالبان» نوشته است که طالبان تغییر نکرده است، بلکه «حیلهگرتر» شده و اعتماد کردن به این گروه برای افغانستان، منطقه و جهان خطرناک است.
صفروف با تاکید بر محدود بودن فرصت طالبان گفت: «اعتبار و فرصتی که طالبان امروز در اختیار دارد، بعد از مدتی از بین میرود. مردم به کوچه و خیابان میآیند و ترس از طالبان پایان مییابد.»
او افزود که طالبان از صحنه جیوپولیتیک منطقه کنار خواهد رفت یا تمام منطقه را وارد بحران خواهد کرد. با این حال، به گفته او، طالبان تا کنون نه اقدام مثبت و نه اقدام منفی تعیینکننده در منطقه انجام داده است.
این کارشناس روسی همچنین گفت کشورهای منطقه در برابر طالبان اقدام جدی انجام ندادهاند، زیرا درگیر بحرانها و رقابتهای بزرگ جیوپولیتیک هستند.
پیش از این، آندری سرنکو نیز در گفتوگو با افغانستان اینترنشنال هشدار داده بود که کشورهای منطقه و فرامنطقه نباید به طالبان اعتماد کنند. به گفته او، طالبان یک ساختار غیرقابل اعتماد است که برای مردم افغانستان، کشورهای منطقه و جهان خطرناک به شمار میرود.
با وجود این هشدارها، روسیه نخستین کشوری بوده که حکومت طالبان را به رسمیت شناخته است.
صفروف میگوید در داخل روسیه این باور وجود دارد که به رسمیت شناختن طالبان اقدامی شتابزده بوده است، اما به گفته او، مردم روسیه به سیاستهای کرملین اعتماد دارند و به همین دلیل واکنش اعتراض گستردهای نسبت به این تصمیم نشان ندادهاند.
یافتههای افغانستان اینترنشنال نشان میدهد که ۹ عضو کابینه طالبان که لقبهای شیخالحدیث، شیخ و مفتی را بهکار میبرند، در علوم دینی تحصیلات تخصصی ندارند.
سخنگوی دارالعلوم حقانیه در اکوره ختک پاکستان میگوید مولوی عبدالکبیر، نورمحمد ثاقب، عبدالحکیم شرعی، امیرخان متقی، عبداللطیف منصور و شهابالدین دلاور فارغالتحصیلان مدرسه دینی هستند ولی مراحل عالی علوم مذهبی در مدارس را سپری نکردهاند.
مولانا یوسف شاه، سخنگوی دارالعلوم حقانیه در اکوره ختک، در گفتوگو با افغانستان اینترنشنال فاش کرد که شماری از وزیران و مقامهای ارشد طالبان خود را «مفتی» و «شیخالحدیث» که نشانگر جایگاه و تخصص بالا در علوم دینی است، معرفی میکنند اما فاقد صلاحیتهای علمی لازم برای داشتن این جایگاهها هستند.
به گفته او، اعضای کابینه طالبان مانند مولوی عبدالکبیر، عبدالحکیم شرعی، امیرخان متقی، عبداللطیف منصور، نورمحمد ثاقب و شهابالدین دلاور تنها فارغالتحصیل عادی مدارس دینیاند.
عبدالحکیم شرعی
در وبسایت وزارت عدلیه طالبان، رتبه علمی مذهبی وزیر عدلیه «شیخالحدیث» درج شده است، در حالی که به گفته سخنگوی مدرسه حقانیه، عبدالحکیم شرعی تنها از این مدرسه فارغ شده است.
در معرفینامه او آمده است:
«شیخالحدیث مولوی عبدالحکیم شرعی پس از آموزشهای ابتدایی، برای تکمیل دوره عالی به مدرسه مشهور دارالعلوم حقانیه اکوره ختک در خیبرپختونخوا پاکستان رفت و دوره عالی را با درجه بلند در این مدرسه به پایان رساند. او در سال ۱۳۶۸ هجری خورشیدی با نمرات عالی سند فراغت دریافت کرد.»
بر اساس این معرفی، او در حدیث تخصص نگرفته و تنها دوره عالی را تمام کرده است که به این علت عنوان شیخالحدیث به وی نباید اطلاق شود.
یکی از اعضای پیشین شورای علمای دولت سابق افغانستان، به شرط فاش نشدن نامش، به افغانستان اینترنشنال گفت که کسب لقبهای «مفتی» و «شیخالحدیث» در نظام دینی معیارهای مشخص علمی دارد که شامل اتمام فقه، اصول فقه، حدیث، اسناد، تدریس و دریافت تایید رسمی علما میشود.
به گفته او، یک طلبه بدون اتمام این مراحل نمیتواند خود را مفتی یا شیخالحدیث بنامد.
نورمحمد ثاقب
برای نورمحمد ثاقب، وزیر ارشاد، حج و اوقاف طالبان، لقبهای «شیخالحدیث»، «دکتور» و «قضاوتپوه» استفاده میشود. در وبسایت وزارت حج و اوقاف طالبان، نام او چنین آمده است:
«وزیر ارشاد، حج و اوقاف شیخالحدیث قضاوتپوه دکتور مولوی نورمحمد ثاقب».
سخنگوی مدرسه حقانیه میگوید نورمحمد ثاقب نیز تنها دوره عالی را در این مدرسه گذرانده و این به معنای داشتن رتبه شیخالحدیث نیست.
در وبسایت وزارت حج و اوقاف آمده است که اداره طالبان در سال ۱۹۹۹، برای تحصیلات دینیاش به وی معادل دکترا داد. این در حالی است که آخرین مرحله تحصیلات او تکمیل دوره عالی در مدرسه اکوره ختک بوده است.
به گفته وزارت حج طالبان، دکترای او افتخاری است، اما مطابق اصول علمی افغانستان و جهان، دکترای افتخاری لقب علمی محسوب نمیشود.
همچنان لقب «قضاوتپوه» نیز برای نورمحمد ثاقب استفاده شده، در حالی که او تنها در دوران حاکمیت ملا محمد عمر بهعنوان رئیس ستره محکمه ایفای وظیفه کرده بود.
یکی از مقامهای سابق دادگاه عالی دولت پیشین به افغانستان اینترنشنال گفت که گرفتن رتبه قضاوتپوه مراحل مشخصی دارد که نورمحمد ثاقب آنها را طی نکرده است.
او توضیح داد که فرد باید تحصیلات عالی در فقه و قانون، پنج تا هفت سال تجربه عملی قضایی داشته باشد، امتحان تحریری بدهد و پس از بررسی شخصیت اخلاقی و اجتماعی، دادگاه عالی این رتبه را به وی اعطا میکند.
او افزود که ثاقب این مراحل را طی نکرده و رتبه قضایی او قابل پذیرش نیست.
شهابالدین دلاور
در وبسایت رسمی جمعیت هلالاحمر افغانستان، برای شهابالدین دلاور لقب «شیخالحدیث» درج شده، اما به گفته سخنگوی مدرسه حقانیه، او تنها دوره عالی را به پایان رسانده و در علم حدیث تخصص ندارد.
در معرفی او آمده است که تحصیلات ابتدایی را نزد پدرش در لوگر انجام داده و سپس در مدرسه دارالعلوم حقانیه اکوره ختک تحصیل کرده است. بر این اساس، او تخصص حدیث ندارد و تنها فارغ دوره عالی است و لقب شیخالحدیث بر او صدق نمیکند.
یک منبع در جمعیت هلالاحمر به افغانستان اینترنشنال گفت که رئیس دفتر دلاور از کارمندان خواسته است که او را «شیخ صاحب» خطاب کنند.
امیرخان متقی
امیرخان متقی، وزیر خارجه کنونی طالبان، در ماه میزان به مدرسه دیوبند در هند رفت. تیم تشریفات وزارت خارجه، او را به شاگردان این مدرسه بهعنوان شیخالحدیث معرفی کرد، در حالی که شرایط این لقب را ندارد.
سخنگوی مدرسه حقانیه میگوید متقی در این مدرسه تحصیل کرده، اما در فقه یا حدیث تخصص ندارد.
در صفحه رسمی وزارت خارجه طالبان درباره تحصیلات وی جزئیاتی ارائه نشده، اما در برنامههای رادیو تلویزیون ملی افغانستان، لقب شیخالحدیث برای او به کار رفته است.
عبداللطیف منصور
عبداللطیف منصور، وزیر آب و انرژی طالبان نیز در مدرسه حقانیه تحصیل کرده است. از او در یک نشست رسمی به عنوان مفتی یاد شد، در حالی که تخصص فقهی ندارد.
مدرسه حقانیه تحصیل او را در آنجا تایید میکند، اما میگوید تخصصی در فقه ندارد که به همین دلیل مفتی پنداشته نمیشود.
عبدالباقی حقانی
عبدالباقی حقانی، وزیر پیشین تحصیلات عالی طالبان، با لقب شیخالقرآن و دکتور معرفی میشود، در حالی که تخصص قرآنی یا فقهی ندارد.
مدرسه حقانیه تایید میکند که او تنها «دوره کلان» را تمام کرده است. دکترای حقانی لقب افتخاری است که در سال ۲۰۲۲ از دانشگاه ننگرهار دریافت کرده و از نظر علمی اعتبار درجه دکترا ندارد که در دانشگاهها پس از تحصیلات چند ساله به دانشجو اعطا میشود.
ندا محمد ندیم
برای ندا محمد ندیم، وزیر تحصیلات عالی طالبان، نیز لقب شیخالحدیث استفاده میشود. او دوره کلان را در مدرسه «الجامعه الاسلامیه» پاکستان سپری کرده، اما تخصصی در حدیث ندارد. مولانا رفیق مدنی، استاد سابق این مدرسه میگوید: «زمانی که ملا ندیم در مدرسه ما طلبه بود، من در آنجا درس میدادم. او دوره کلان را تمام کرد اما در حدیث، تفسیر یا فقه تخصص نگرفت. لذا نباید به وی شیخالحدیث گفته شود.»
عبدالکبیر زردان
مولوی عبدالکبیر، وزیر مهاجران طالبان که گاهی از او با لقب «شیخالقرآن» نیز یاد میشود، تحصیلات خود را در مدرسه حقانیه انجام داده است.
سخنگوی مدرسه حقانیه تایید کرد که او در این مدرسه درس خوانده، اما درباره فراغت او از «دوره کلان» چیزی نمیگوید.
مولانا یوسفشاه تاکید کرد که عبدالکبیر در علوم قرآنی یا حدیث تخصص نگرفته است.
یک استاد سابق مدرسه «نجمالمدارس» ننگرهار نیز به افغانستان اینترنشنال گفت که در مدرسه حقانیه، عبدالکبیر یک دوره از او پیش بود، اما عبدالکبیر دوره کلان علوم دینی را به پایان نرسانده است.
وی میگوید: «وقتی کسی دوره کلان را تکمیل نکند، او را نمیتوان مولوی خطاب کرد چه رسد به شیخالقرآن و شیخالحدیث.»
به گفته او، شمار زیادی از مقامهای بلندپایه طالبان را میشناسد که با آنها در مدرسه حقانیه یکجا درس خوانده و دروس شان نیمهتمام مانده است، اما اکنون رتبههای علمی-مذهبی شیخالحدیث و شیخالقرآن را برای خود به کار میبرند.
نورالله منیر
در وبسایت رسمی وزارت معارف طالبان، در کنار نام نورالله منیر، وزیر سابق این وزارت، از القاب شیخالقرآن و شیخالحدیث استفاده شده است. منیر «دوره خورد» علوم دینی را در غزنی و «دوره کلان» را در مدرسه «امدادالعلوم» پشاور نزد مولانا حسنجان سپری کرده است که بر اساس آن، تنها عنوان «مولوی» بر او صدق میکند.
مولوی شکرالله ارباب، استاد مدرسه «بابالعلوم» در پشاور به افغانستان اینترنشنال گفت که وزیر معارف طالبان را از نزدیک میشناسد.
او گفت: «من و مولوی نورالله یکجا دوره کلان را نزد مرحوم مولانا حسنجان گذراندهایم و هر دو با هم فارغ شدهایم.» او میافزاید که منیر در بخش احادیث و علوم قرآنی تخصص نگرفته است.
یک پژوهشگر مطالعات اسلامی در آکادمی علوم افغانستان، به شرط فاش نشدن نامش به افغانستان اینترنشنال گفت که استفاده نادرست از لقبهای دینی اعتبار نظام آموزشهای دینی را زیر سوال میبرد.
وی میافزاید: «شیخالحدیث به کسی گفته میشود که پس از فراغت از دوره کلان، دو سال در بخش حدیث تخصص بگیرد. شیخالقرآن نیز شخصی است که پس از فراغت از دوره کلان، دو سال در علوم قرآنی، قرائت، اختلاف قرائت، علل، تجوید نظری و تطبیقی تخصص گرفته و بیش از ده سال سابقه تدریس داشته باشد.»
او میگوید که بسیاری از رهبران طالبان به طور سلیقهای القابی را برای خویش برگزیدهاند که هیچگونه منطق علمی و دینی ندارد.
افغانستان اینترنشنال تلاش کرد تا دیدگاه سخنگوی طالبان و وزیران تحصیلات عالی، معارف، مهاجرین، انرژی و خارجه را در این زمینه داشته باشد، اما پاسخی دریافت نکرد.
تنها یک مقام وزارت عدلیه به شرط فاش نشدن نامش گفت که آنها اجازه ندارند در این باره با رسانهها گفتوگو کنند.
شرکت برشنا اعلام کرد که خط برق وارداتی اوزبیکستان به دلیل بروز مشکل فنی، بار دیگر قطع شده است. این شرکت گفت که خط انتقال برق وارداتی ۲۲۰ کیلوولت در مسیر نایبآباد-پلخمری، در منطقه تنگی تاشقرغان، دچار عارضه شده است.
در پی قطع این خط، بخشهایی از ولایتهای سمنگان و بغلان و همچنین ولایتهای پروان، پنجشیر، کاپیسا، کابل، لوگر، پکتیا، خوست، میدانوردک، غزنی، ننگرهار و لغمان از برق وارداتی بیبهره شدهاند.
شرکت برشنا گفته است که تیمهای فنی برای رفع مشکل به محل اعزام شدهاند، اما به دلیل طوفان شدید در منطقه، روند ترمیم هنوز آغاز نشده است. به گفته این شرکت، پس از بهبود وضعیت هوا، کار بازسازی آغاز خواهد شد.
در خبرنامه این شرکت آمده است که تا زمان رفع کامل مشکل، از برق تولیدی منابع داخلی استفاده میشود. شرکت برشنا همچنین هشدار داده است که به علت شرایط نامساعد جوی، احتمال تاخیر در وصل مجدد برق وارداتی وجود دارد.
این نخستینبار نیست که برق وارداتی اوزبیکستان به دلیل بارش برف و طوفان قطع میشود. در آخرین مورد، این خط در ۲ دلو به دلیل بارش سنگین برف، در ساحه بین پلخمری و کابل قطع شد.
برنامه توسعه سازمان ملل در گزارشی تازه اعلام کرد که اقدامات طالبان موجب دلسردی سرمایهگذاران در افغانستان شده است. براساس این گزارش، محدودیتهای بانکی، زیرساختهای ضعیف و بیثباتی مانع سرمایهگذاری در افغانستان است. طبق گزارش، تنها ۶ درصد مردم حساب بانکی دارند.
با وجود تاکید مستمر مقامهای طالبان بر مساعد بودن شرایط سرمایهگذاری در افغانستان، گزارش جدید سازمان ملل متحد نشان میدهد که این گروه در جلب سرمایهگذاریهای داخلی و خارجی موفق نبوده است. سیاستهای فعلی نه تنها وضعیت معیشتی را بهبود نبخشیده، بلکه به عمیقترشدن بحران اقتصادی در کشور نیز منجر شده است.
بخش خصوصی همچنان با چالشهای عدیدهای دستوپنجه نرم میکند. بروکراسی دستوپاگیر، دسترسی محدود به منابع مالی رسمی، هزینههای بالای حملونقل، زیرساختهای ضعیف، بهویژه در بخش انرژی، و وابستگی شدید به کشورهای همسایه، از موانع اصلی رشد این بخش به شمار میروند.
صادرات افغانستان به بنادر پاکستان وابسته است و تنشهای سیاسی میان طالبان و پاکستان باعث شده که مرزها بسته شوند و میلیونها دالر به بازرگانان افغانستان زیان مالی برسد.
طالبان قول داده که مسیرهای بدیل برای صادرات افغانستان پیدا کند، اما این کار زمانبر و با محدودیتهای مختلف روبهروست.
مقامهای طالبان در جدی سال گذشته، در کنفرانسی با عنوان «فراخوان سرمایهگذاری در افغانستان»، گفتند که تسهیلات ویژهای را برای تشویق و بازگشت سرمایهگذاران در نظر گرفتهاند. در همین راستا، ملا عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی این گروه، وعده داد که در تمامی مراحل از شرکتهای سرمایهگذار حمایت خواهند کرد. با این حال، پس از گذشت یک سال، هنوز نشانی از این تسهیلات و حمایتها دیده نمیشود.
برنامه توسعه سازمان ملل متحد میگوید که سرمایهگذاران داخلی و خارجی از پیچیدگیهای اداری، نبود دستورالعملهای روشن برای صدور جواز و پرداخت مالیات و اجرای سلیقهای قوانین رنج میبرند. طبق گزارش، این وضعیت موجب دلسردی آنها شده است.
یکی از بزرگترین چالشها، دسترسی بسیار محدود به نظام بانکی رسمی است. تحریمهای بینالمللی ارتباط افغانستان را با سیستم بانکی و بازارهای جهانی قطع کرده که در نتیجه، بیشتر معاملات از طریق سیستمهای غیررسمی یا حواله انجام میشود. در این میان صرافان نقش محوری را در گردش پول بر عهده دارند. براساس گزارش سازمان ملل، سالانه بیش از ۵ میلیارد دالر از طریق حواله در گردش است. از سوی دیگر، فرهنگ استفاده از خدمات بانکی در افغانستان بسیار محدود است، چنانکه تنها ۶ درصد مردم حساب بانکی دارند.
با این حال، گزارش به یک نکته امیدوارکننده نیز اشاره میکند: بیش از ۷۰ درصد مردم افغانستان به تلفن همراه دسترسی دارند. این موضوع میتواند بستری مناسب برای گسترش خدمات مالی نوین و بانکداری دیجیتال فراهم کند.
بر بنیاد این گزارش که روز پنجشنبه منتشر شد، بیثباتی مالی نقش بخش خصوصی را در اقتصاد کشور تضعیف کرده است، اما با این وجود، بخشهایی مانند صنایع غذایی، نوشیدنیها و فلزات همچنان عملکرد نسبتاً بهتری دارند و ظرفیت رشد در آنها مشهود است.
سازمان ملل تاکید میکند که پس از سال ۲۰۲۱، سطح تعامل میان حکومت و بخش خصوصی بهشدت کاهش یافته است. به گفته این سازمان، اقتصاد افغانستان به شفافیت در قوانین، گسترش خدمات مالی، تقویت تولیدات داخلی و حمایت از حضور زنان در فعالیتهای اقتصادی، نیاز دارد.