به‌رسمیت شناسی ایران طالبان را از انزوا بیرون می‌کند؟

برادران روزهای بد

امارت اسلامی طالبان تنها رژیمی در منطقه است که از نظر ساختار سیاسی و ایدئولوژیک، بیشترین شباهت را به جمهوری اسلامی ایران دارد. هر دو نظام اقتدارگرا، تحت هدایت رهبری واحد با قدرت مطلق و مدعی مشروعیت الهی هستند و مواضع تند ضدامریکایی دارند.

البته، طالبان کوشیده است که از موضع‌گیری تند علیه امریکا، آن طور که از تریبون‌های جمهوری اسلامی شنیده می‌شود، پرهیز کند، اما در این تردیدی نیست که طالبان یک رژیم عمیقاً متنفر از غرب است.

ولی مهمتر از هر چیزی، فشار سنگین بین‌المللی و انزوای دیپلوماتیک، این دو رژیم را به برادران روزهای تلخ و سخت کنونی تبدیل کرده که از سر ناچاری به یکدیگر پناه برده‌اند. از نگاه تهران، طالبان نه‌تنها یک همسایه، بلکه یک عقبه استراتژیک در منطقه‌ای است که اسرائیل و امریکا آن را از دست جمهوری اسلامی و نیروهای نیابتی آن بیرون کرده‌اند.

برای جمهوری اسلامی، حاکمیت رژیمی مشابه آن در افغانستان یک مزیت امنیتی و جیوپولیتیک است.

گفتمان امریکاستیزی در منطقه تضعیف شده، زیرا بهای سنگینی برای کشورهایی چون ایران داشته است. اما، جمهوری اسلامی احساس می‌کند که طالبان هنوز به این گفتمان از نظر دینی و سیاسی اعتقاد دارد. در حالیکه اسرائیل «محور مقاومت شیعی» را درهم شکسته است، تهران در همسایگی خود یک محور طبیعی ضدامریکایی را مشاهد می‌کند؛ گویا ستاره‌ای کم‌سو در آسمان تاریک شکست‌های جمهوری اسلامی چشمک می‌زند.

نمونه بارز آن، اظهارات اخیر نورالله نوری، وزیر سرحدات طالبان، علیه سیاست‌های جهانی امریکا و زیر سوال بردن حضور این کشور در افغانستان بود. بلافاصله پس از این مواضع، معاون وزارت خارجه ایران با وی تماس تلفنی برقرار کرد؛ اقدامی که نشان می‌دهد تهران با دقت رفتار و گفتار طالبان را رصد می‌کند.

جمهوری اسلامی ایران در یکی از منزوی‌ترین دوره‌های ۴۷ سال گذشته خود قرار دارد. نفوذ امریکا، دشمن خونین جمهوری اسلامی، در کشورهای منطقه، از آذربایجان و عراق تا امارات، عربستان، قطر و پاکستان گسترده است.

در چنین شرایطی، تهران به یک متحد منطقه‌ای نیاز دارد که خارج از دایره حضور نظامی مستقیم امریکا باشد. افغانستانِ تحت حاکمیت طالبان از معدود کشورهایی است که امریکا در آن حضور نظامی و فیزیکی ندارد.

ایران می‌کوشد با به‌رسمیت‌شناسی طالبان نشان دهد که همچنان بازیگری فعال در معادلات منطقه‌ای است.

هم‌زمان، جمهوری اسلامی روی روابط اقتصادی با طالبان در افغانستان حساب می‌کند. به ویژه پس از برهم‌خوردن روابط طالبان با پاکستان، جمهوری اسلامی شریک اول اقتصادی طالبان در منطقه شده است.

لطیف نظری، معین وزارت اقتصاد طالبان، روز چهارشنبه در مقاله‌ای نوشت که به‌رسمیت‌شناسی ایران، «از این نظر برای هردو کشور مهم است که یکی از راهبردهای مهم دشمنان دو ملت ایجاد محدودیت یا به نوعی حذف افغانستان و ایران از تجارت و کریدورهای منطقه است.»

به‌رسمیت‌شناسی بی‌اثر

معین وزارت اقتصاد طالبان مدعی است که به رسمیت شناسی ایران باعث تقویت همکاری و رشد اقتصادی و تقویت کریدورهای تجاری دو کشور می‌گردد.

ایران در حال حاضر نیز بیشترین روابط تجاری و اقتصادی را با طالبان دارد. مخصوصا این‌که طالبان روابط با همسایه جنوبی شرقی را برهم زد و اکنون وابستگی کاملی به ایران شکل گرفته است. بازار افغانستان نیازمند کالای ایرانی است. بنابراین، مسئله به‌رسمیت شناسی تاثیری بر روابط تجاری دو طرف نخواهد داشت. همان طور که سفیر ایران نیز گفت، آنان تمام گام‌هایی را که یک دولت قانونی بر می‌دارد، در قبال اداره طالبان برداشته‌اند.

به‌رسمیت‌شناسی طالبان از سوی ایران تاثیر قابل توجهی بر کاهش انزوای جهانی این گروه نخواهد داشت. جمهوری اسلامی خود کشوری تحت تحریم‌های گسترده و در انزوای بین‌المللی است. حتی روابط اقتصادی رو به گسترش ایران و طالبان نیز از آسیب تحریم‌ها در امان نمانده است. لغو معافیت بندر چابهار از تحریم‌های امریکا، پیامدهای منفی مستقیمی بر روابط اقتصادی طالبان با ایران و هند داشته است.

همان‌گونه که به‌رسمیت‌شناسی طالبان از سوی روسیه نتوانست جایگاه بین‌المللی این گروه را بهبود بخشد، اقدام مشابه ایران نیز کمکی به مشروعیت جهانی طالبان نخواهد کرد. به همین دلیل، مقامات طالبان در کابل استقبال چندانی از به‌رسمیت‌شناسی روسیه نکردند، زیرا همچنان باور دارند که کلید مشروعیت آنان در دست واشنگتن است.

ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان، بارها تصریح کرده است که مشروعیت بین‌المللی اداره طالبان وابسته به تصمیم امریکا است. به گفته او، کشورها ابتدا به موضع واشنگتن نگاه می‌کنند و سپس تصمیم می‌گیرند. وی همچنین سازمان ملل متحد را نهادی تحت تاثیر امریکا دانسته که از واگذاری نمایندگی افغانستان به طالبان خودداری می‌کند.

در عین حال، به‌رسمیت‌شناسی طالبان از سوی ایران می‌تواند حساسیت کشورهای غربی را برانگیزد. زیرا، آنها طالبان را متحد جمهوری اسلامی تلقی کرده و گامی برای بهبود مناسبات با افغانستان بر نخواهند داشت.

• 

  ایران می‌گوید به‌ زودی اداره طالبان را به‌ رسمیت می‌شناسد