بریتانیا هنوز با استفاده امریکا از جزیره دیه‌گو گارسیا برای حمله به ایران 'موافقت نکرده'

موضع حقوقی بریتانیا درباره حملات پیش‌دستانه

در سال ۲۰۲۱، جان هیلی، وزیر دفاع کنونی بریتانیا، در مجلس عوام از حکومت وقت محافظه‌کار خواست چارچوب‌های استفاده نیروهای امریکایی از پایگاه‌های بریتانیا را روشن کند.

پاسخ حکومت وقت این بود که هر عملیات نظامی پیشنهادی باید مطابق قوانین بریتانیا و تفسیر این کشور از حقوق بین‌الملل باشد.
موضع لندن درباره حملات پیش‌دستانه نیز روشن است. در آستانه جنگ عراق، لرد گلداسمیت، دادستان کل وقت، استدلال کرده بود که حقوق بین‌الملل تنها در صورت دفاع مشروع در برابر حمله بالفعل یا قریب‌الوقوع، استفاده از زور را مجاز می‌داند. او بعدتر با استناد به قطعنامه سازمان ملل درباره عراق، آن جنگ را قانونی توصیف کرد.

پیام صریح ترامپ به لندن
ترامپ چهارشنبه شب در بیانیه‌ای به‌صراحت به نقش احتمالی بریتانیا در هرگونه حمله احتمالی به ایران اشاره کرد. او همچنین گفت که حمایت بریتانیا از چنین اقدامی می‌تواند تحت حقوق بین‌الملل قابل توجیه باشد، چرا که ایران ممکن است بریتانیا را هدف قرار دهد.

دونالد ترامپ، چهارشنبه ۲۹ دلو با اشاره به گفت‌وگوهایش با کی‌یر استامر، درباره اجاره جزیره دیه‌گو گارسیا گفت: «اگر جمهوری اسلامی تصمیم بگیرد به توافق نرسد، ممکن است برای امریکا ضروری باشد که از دیه‌گو گارسیا و پایگاه هوایی واقع در فرفورد استفاده کند تا یک حمله احتمالی از سوی حکومتی بسیار بی‌ثبات و خطرناک را خنثی کند؛ حمله‌ای که می‌تواند علیه بریتانیا و دیگر کشورهای دوست انجام شود.»
ترامپ همچنین نوشت: «ما همیشه آماده، مایل و قادر به دفاع از بریتانیا خواهیم بود، اما آن‌ها نیز باید در برابر ووکیسم و سایر مشکلاتی که با آن روبه‌رو هستند، قوی بمانند.»

این پایگاه برای عملیات‌های نظامی امریکا و بریتانیا در خاورمیانه، اقیانوس هند و آفریقا حیاتی است. از آن برای حملات علیه حوثی‌ها و عملیات‌های عراق و افغانستان استفاده شده است.

سرنوشت توافق چاگوس
حکومت بریتانیا بارها تاکید کرده است که توافق واگذاری چاگوس به موریس، که برآورد می‌شود ۳۵ میلیارد پوند برای مالیات‌دهندگان هزینه داشته باشد، از منظر امنیتی ضروری است و از یک دعوای حقوقی پرهزینه بر سر این قلمرو جلوگیری می‌کند.
الکس دیویس جونز، وزیر امور قربانیان، پنج‌شنبه ۳۰ بهمن گفت نخست‌وزیر به اجرای این توافق «پایبند» است و لایحه مربوطه را در اسرع وقت به پارلمان بازخواهد گرداند.
او به رادیو تایمز گفت: «ما به همکاری با متحدان‌مان، از جمله امریکایی‌ها، ادامه خواهیم داد اما در وهله نخست، اولویت باید امنیت ملی باشد و این همان چیزی است که حکومت ما مصمم به تحقق آن است.»
جونز افزود: «فقط دو هفته پیش آن‌ها از این توافق حمایت کردند و این هفته نیز امریکا از آن پشتیبانی کرد. گفت‌وگوها با امریکایی‌ها و سایر متحدان ادامه خواهد داشت، اما همان‌طور که گفتم، اولویت پایگاه ما و امنیت ملی است.»
با این حال، مقام‌های ارشد دولتی به‌طور خصوصی گفته‌اند که این توافق بدون تایید امریکا قابل اجرا نخواهد بود. آنها وضعیت کنونی را «تیره و دشوار» توصیف کرده‌اند.

جزایر چاگوس کجا هستند؟
جزایر چاگوس مجموعه‌ای از بیش از ۶۰۰ جزیره در اقیانوس هند، بین فریقا و اندونزیا است که در قرن نوزدهم تحت کنترول بریتانیا درآمدند و پس از استقلال موریس در ۱۹۶۸ نیز تحت اداره بریتانیا باقی ماندند.
در مجموع حدود چهار هزار نفر در آن ساکن هستند. در اوایل دهه ۱۹۷۰، ساکنان بومی- که امروز به عنوان مردم چاگوس شناخته می‌شوند- از این جزایر اخراج شدند تا اجازه داده شود نیروهای امریکایی و بریتانیایی پایگاه نظامی در دیِه‌گو گارسیا راه‌اندازی کنند؛ پایگاهی که نقشی کلیدی در حضور نظامی غرب در اقیانوس هند، خاورمیانه و آفریقا دارد.

چرا بریتانیا با بازگرداندن حاکمیت موافقت کرد؟
موریس سال‌هاست ادعای حاکمیت دارد و پرونده به دیوان بین‌المللی دادگستری ارجاع شده است.
در اکتوبر ۲۰۲۴، بریتانیا با موریس به توافق رسید تا حاکمیت جزایر چاگوس را به این کشور بازگرداند، اما دیِه‌گو گارسیا را در قالب قرارداد اجاره ۹۹ ساله در اختیار بریتانیا و امریکا نگه دارد. این قرارداد نیازمند تصویب پارلمان بریتانیا است تا نهایی شود، و تا زمان تصویب، جزایر همچنان تحت قلمرو بریتانیا باقی می‌مانند.