یورگن هابرماس، فیلسوف و جامعه‌شناس برجسته آلمانی، که آثارش در زمینه عقلانیت ارتباطی، حوزه عمومی و جامعه‌شناسی او را به یکی از تأثیرگذارترین نظریهپردازان جهان تبدیل کرده بود، در سن ۹۶ سالگی درگذشت. ناشر هابرماس اعلام کرد که او روز شنبه در اشتارنبرگ درگذشت.
هابرماس در طول هفت دهه فعالیت، در چارچوب نقدهای شدیدش بر اندیشه فاشیستی در دهه ۱۹۵۰ تا هشدارهای اخیر درباره ملی‌گرایی و نظامی‌گری مجدد در آلمان، کشورش را در لحظات حساس هدایت کرد.
نوشته‌های گسترده او مرزهای رشته‌های دانشگاهی و فلسفی را درنوردیده و تصویری از جامعه مدرن و تعاملات اجتماعی ارائه کرده است.
مشهورترین اثر او، کتاب دو جلدی «نظریه کنش ارتباطی» است.
زندگی‌نامه هابرماس
یورگن هابرماس در ۱۸ جون ۱۹۲۹ در خانواده‌ای طبقه متوسط در شهر دوسلدورف به دنیا آمد. او در دوره‌ای رشد کرد که آلمان تازه از جنگ جهانی دوم و تجربه نازیسم بیرون آمده بود.
همین تجربه تاریخی تأثیر عمیقی بر اندیشه‌های او گذاشت و باعث شد به موضوعاتی مانند دموکراسی، عقلانیت، ارتباط و نقد قدرت توجه ویژه داشته باشد.
او در رشته‌های فلسفه و ادبیات تحصیل کرد و در دانشگاه بن دکترا گرفت.
هابرماس که با شکاف لب متولد شده بود، در کودکی دو عمل جراحی برای شکاف لب انجام داد که باعث اختلال در گفتارش شد و گفته می‌شود این موضوع بر تفکر او درباره ارتباطات تأثیر گذاشت.
او در خانواده‌ای پروتستان بزرگ شد. پدرش، که اقتصاددان بود، در سال ۱۹۳۳ به حزب نازی پیوست. هابرماس نیز مانند اکثر پسران آلمانی عضو جوانان هیتلر شد.
در ۱۵ سالگی و هنگام پایان جنگ، او با پنهان شدن از پولیس نظامی از خدمت در ارتش نازی اجتناب کرد.
در دانشگاه بن، هابرماس با اوت وسلهفت آشنا شد؛ آنها هر دو به هنر مدرن، سینما و ادبیات علاقه داشتند. این دو در سال ۱۹۵۵ ازدواج کردند، همسرش سال گذشته درگذشت.
فرزندانشان تیلمان و جودیت زنده‌اند و فرزند سومشان ربکا، تاریخ‌دان مدرن، در ۲۰۲۳ درگذشت.
اندیشه‌های هابرماس
هابرماس در دهه ۱۹۵۰ به عنوان روزنامه‌نگار و استاد دانشگاه شناخته شد و از مکتب فرانکفورت و اندیشمندان مارکسیستی مانند تئودور آدورنو و مکس هورکهایمر، نظریهپردازان مکتب فرانکفورت تأثیر گرفت.
هابرماس در ۱۹۸۶ بحثی درباره هولوکاست آغاز کرد، پس از آنکه تاریخ‌دانانی مانند ارنست نولت گفته بودند جنایات نازی‌ها خاص نبوده و در چارچوب تاریخی خشونت‌ها قابل فهم است.
هابرماس معتقد بود که پذیرش گذشته باید بخش مرکزی هویت کشور باشد.
هابرماس که هنگام شکست آلمان نازی ۱۵ ساله بود، بعدها از آغاز دوران جدید در سال ۱۹۴۵ و مواجهه با واقعیت جنایات نازی‌ها یاد کرد و گفت که بدون این تجربه هرگز مسیر خود را در فلسفه و نظریه اجتماعی پیدا نمی‌کرد. او یادآور شد: «ناگهان می‌دیدی که در سیستمی سیاسی و جنایتکارانه زندگی کرده‌ای.»
هابرماس همچنین نسبت به بازسازی دولت ملی آلمان با شک و تردید نگاه می‌کرد. او بعدها از یکپارچگی اروپا حمایت کرد تا جلوی ملی‌گرایی دوباره در آلمان گرفته شود.
در سال‌های اخیر، هابرماس به نقش دین به عنوان نیرویی مثبت در جامعه مدرن توجه کرد و گفت: «دین هنوز برای عادی‌سازی تعامل با امور خارق‌العاده در زندگی روزمره ضروری است.»
آخرین اظهار نظر جنجالی او در ۲۰۲۲ بود که از رویکرد محتاطانه صدر اعظم وقت اولاف شولتز برای کمک نظامی به کی‌یف حمایت کرد و بعدها خواستار مذاکره با مسکو شد.
زندگی و آثار هابرماس همواره تحت تأثیر نگرانی او از رشد دوباره ملی‌گرایی و نظامی‌گری در اروپا بوده است.
کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر بریتانیا، روز سه‌شنبه، ۷ دلو برای نخستین سفر رسمی راهی چین می‌شود. این نخستین سفر یک رهبر بریتانیا از سال ۲۰۱۸ به چین به شمار می‌رود.
آقای استارمر قرار است در جریان این سفر با شی جی پینگ، رئیس‌جمهور چین و لی چیانگ، نخست‌وزیر این کشور دیدار کند.
محور اصلی گفت‌وگوها توسعه همکاری‌های اقتصادی، جذب سرمایه‌گذاری و گسترش دسترسی شرکت‌های بریتانیایی به بازار چین اعلام شده است.
انتظار می‌رود پیتر کایل، وزیر تجارت بریتانیا و ده‌ها مدیر ارشد شرکت‌های بزرگ نیز او را همراهی کنند.
بریتانیا در پی جذب فناوری و سرمایه‌گذاری چین و همچنین دسترسی بیشتر به دومین اقتصاد بزرگ جهان برای خدمات مالی، صنعت موتر سازی و صادرات ویسکی اسکاتلندی است.
دولت بریتانیا این سفر را مبتنی بر «عمل‌گرایی واقع‌بینانه» توصیف کرده و تأکید دارد که در کنار حفظ گفت‌وگوی دیپلوماتیک با چین، همچنان نسبت به مسائل امنیتی و مداخلات خارجی حساس خواهد بود.
سفر استارمر در حالی انجام می‌شود که روابط لندن و واشنگتن در پی سیاست‌های تجاری و مواضع جنجالی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور امریکا، با تنش‌هایی همراه شده و برخی متحدان سنتی امریکا در حال بازنگری در رویکرد خود نسبت به چین هستند.
سفر استارمر به چین در حالی انجام می‌شود که نشانه‌هایی از ترک برداشتن تلاش او برای حفظ رابطه‌ای گرم با دونالد ترامپ دیده می‌شود. این تلاش پیش‌تر با توافقی تجاری همراه شد و تعرفه‌های امریکا بر صنایع کلیدی موترسازی و هوافضای بریتانیا را کاهش داد.
بریتانیا امیدوار است این سفر به تقویت اقتصاد این کشور کمک کند، اما در عین حال با خطر خشم منتقدان سرسخت چین در داخل کشور و همچنین دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور امریکا روبه‌روست.
اقتصاد بریتانیا به عنوان ششمین اقتصاد بزرگ جهان و همچنین محبوبیت آقای استارمر، هر دو به تقویت نیاز دارند.
دولت او در تحقق وعده‌های رشد اقتصادی و کاهش بحران هزینه‌های زندگی برای میلیون‌ها خانوار با مشکل مواجه بوده است.
حزب کارگر در نظرسنجی‌ها از حزب راست افراطی «ریفورم یوکی» عقب افتاده و برخی نمایندگان نگران حزب به‌طور علنی درباره جایگزینی استارمر با چهره‌ای کاریزماتیک‌تر، مانند اندی برنام، شهردار منچستر را مطرح کرده‌اند.
تحلیلگران این سفر را نشانه تلاش بریتانیا برای ایجاد توازن میان روابط با امریکا و چین و دستیابی به فضای مانور مستقل‌تر در سیاست خارجی ارزیابی می‌کنند.
ناظران بر این باورند که این سفر در کنار سفر نخست‌وزیر کانادا و صدراعظم آلمان، نشان می‌دهد اروپا و متحدان امریکا دارند رویکرد همکاری کنترول‌شده با چین را در پیش بگیرند.