فرستاده ویژه بریتانیا برای افغانستان میگوید آخرین گزارش سازمان ملل درباره افغانستان نشاندهنده یک عقبگرد تکاندهنده دیگر است. ریچارد لینزی، گفت هیچ کشوری نمیتواند پیشرفت کند در حالی که نیمی از مردمش از آموزش، کار و زندگی عمومی محروم باشند.
ریچارد لینزی روز سهشنبه در صفحه اکس خود، با اشاره به گزارش اخیر شورای حقوق بشر سازمان ملل درباره افغانستان، تأکید کرد که هر افغان سزاوار آن است که بدون آزار و اذیت و در فضایی امن و آزاد زندگی کند.
سازمان ملل متحد در این گزارش از وخامت شدید وضعیت حقوق بشر در افغانستان خبر داده و هشدار داده است که زندگی شهروندان، بهویژه زنان و دختران، زیر حاکمیت طالبان بهگونه چشمگیری دشوارتر شده است.
این گزارش که بازه زمانی اگست ۲۰۲۵ تا جنوری ۲۰۲۶ را در بر میگیرد، در نشست اخیر شورای حقوق بشر ارائه شده و حاوی ارزیابیهای نگرانکنندهای از بحران انسانی، نقض گسترده حقوق زنان، محدودیت آزادی بیان و سرکوب فعالیتهای مدنی در این کشور است.
نماینده بریتانیا در ادامه نوشته است: «از طالبان میخواهیم که به حقوق همه افغانها احترام بگذارند و به تعهدات بینالمللی خود پایبند باشند.»
وزارت دفاع طالبان اعلام کرده است که به مراکز و تأسیسات نظامی پاکستان در راولپندی، شهر فیضآباد اسلامآباد، ایبتآباد، کوهات، نوشهره، صوابی، جمرود، ولسوالی مهمند در خیبرپختونخوا، میرانشاه و سپینوام در وزیرستان شمالی و همچنین کویته در ایالت بلوچستان حمله پهپادی کرده است.
همزمان با این حملات محمدیعقوب مجاهد، وزیر دفاع طالبان، در ۱۷ حوت در یک مصاحبه تلویزیونی هشدار داد که «اگر کابل ناامن شود، اسلامآباد نیز ناامن خواهد شد و اگر کابل هدف قرار گیرد، اسلامآباد نیز هدف قرار خواهد گرفت.»
پاکستان تایید کرد که طالبان در نزدیکی اسلامآباد حمله پهپادی کرده است. این کشور همچنین گفته است که تعدادی از پهپادهای طالبان را در خاک خود سرنگون کرده است.
در واکنش، جنگندههای پاکستان چندین بار کابل، قندهار، پکتیا، خوست و ولایتهای دیگر افغانستان را بمباران کردهاند. مرگبارترین رویداد، حمله پاکستان به مرکز درمان معتادان «امید» در کابل بود که صدها کشته و زخمی برجای گذاشت.
طالبان چگونه با الهام از داعش پهپادهای جنگی ساختند
بررسیهای افغانستان اینترنشنال نشان میدهد که طالبان از سال ۱۳۹۹ خورشیدی (۲۰۲۰ میلادی) به استفاده از پهپادهای مولتیروتور روی آورده است. پیش از سال ۱۳۹۹ خورشیدی، استدیوی «الاماره» طالبان عمدتا از پهپادها برای فیلمبرداری صحنههای عملیات نظامی و تولید ویدیوهای تبلیغاتی استفاده میکرد. اما پس از آنکه گروه داعش در موصل و دیگر مناطق عراق، پهپادهای مجهز به دوربین را به سلاح تبدیل و در برخی نقاط بمگذاری کردند، اعضای طالبان نیز با الهام از این تجربه، فناوری پهپادها را وارد میدان نبرد کردند.
طالبان در ابتدا در ولایتهای پکتیا، قندوز، بلخ، فاریاب، تخار و بخشهایی از لوگر، با پهپادهای تجاری DJI Matrice 210 به پاسگاههای نیروهای پیشین امنیتی افغانستان حمله کرد. در ادامه، این پهپادها برای انجام ترورهای هدفمند به کار گرفته شدند.
در ۱۷ عقرب ۱۳۹۹ خورشیدی، یکی از پهپادهای طالبان در ولسوالی «برکی برک» لوگر، بمبهای دستی را بر یک پاسگاه نیروهای امنیتی افغان انداخت و دو پولیس را زخمی کرد. یک هفته پیش از آن، در ولسوالی چرخ، پهپادی بم بر پاسگاه پولیس انداخت که در نتیجه آن دو نفر زخمی شدند.
ضیا سراج، رئیس پیشین امنیت ملی افغانستان در ۴ قوس ۱۳۹۹ خورشیدی در مجلس نمایندگان گفت که طالبان با پهپادهای کوچک، قابل تهیه در بازار آزاد، به نیروهای افغان حمله میکند. او افزود که ریاست امنیت ملی قصد دارد واردات این پهپادهای کوچک و خطرناک را متوقف کند.
در ۲۶ جدی ۱۳۹۹ خورشیدی، دو پهپاد طالبان در قندوز به پایگاه هوایی ۲۱۷ قول اردو حمله کردند که باعث آسیبدیدن یکی از هلیکوپترهای نیروی هوایی شد. پیش از آن نیز ساختمان والی مورد حمله قرار گرفته بود که هشت محافظ کشته یا زخمی شدند.
در ۱۸ حوت ۱۳۹۹ خورشیدی، یک پهپاد تجاری سفید طالبان در منطقه «کوته گرد» قندوز سقوط کرد. این پهپاد مجهز به دو گلوله هاوان بود، چهار بال داشت و روی هر بال دو تیغه تیز نصب شده بود.
ترور فرمانده پیرمقل در حمله پهپادی طالبان
پیرمقل ضیایی، عضو پیشین پارلمان افغانستان و فرمانده نیروهای مقاومت محلی در ولایت تخار، در ماه ثور ۱۴۰۰ کشته شد.
عبدالله قرلق، سخنگوی والی تخار، در آن زمان اعلام کرد که او در انفجار یک ماین کنترول از راه دور جان باخته است، اما منابع طالبان بعداً فاش کردند که پیرمقل در حمله یک پهپاد مولتیروتور کشته شده بود.
در دهم سرطان ۱۴۰۰، طالبان به خانه عطا محمد نور، والی پیشین بلخ، در شهر مزار شریف حمله پهپادی کردند که در نتیجه آن دستکم چهار نفر زخمی شدند.
هدف این حملات، ایجاد ترس و وحشت در میان فرماندهانی بود که گروههای مقاومت محلی علیه طالبان را رهبری میکردند.
این اقدامات همچنین بهعنوان آغاز استفاده طالبان از پهپادهای مولتیروتور بهعنوان سلاح در میدان نبرد تلقی میشود.
نوعیت پهپادهای طالبان در جنگ با پاکستان
پهپادهای انتحاری یا کامیکازی، سلاح اصلی وزارت دفاع طالبان در جنگ پاکستان است.
پاکستان، پهپادهای طالبان را «ابتدایی» توصیف کرده ولی اطلاعات بیشتری در مورد آن نداده است.
پس از اسد ۱۴۰۰، طالبان علاوه بر دیگر تجهیزات امریکایی، به تعدادی از پهپادهای شناسایی ScanEagle دست یافت. این پهپادها حدود ۵٫۱ فوت طول و ۵٫۶ فوت طول بال دارند، وزن آنها ۴۸٫۵ پوند است و قادر به حمل محمولهای تا ۷٫۵ پوند هستند. پهپادهای ScanEagle میتوانند بیش از ۲۴ ساعت پرواز کنند، تا ارتفاع ۱۹۵۰۰ فوت صعود کنند و با سرعت ۱۴۸ کیلومتر در ساعت حرکت کنند. یک منبع از اداره طالبان به افغانستان اینترنشنال گفت که این گروه به تعدادی از پهپادهای باقیمانده از امریکاییها دسترسی دارد؛ پهپادهایی با طول تقریبی یک متر و یک پروانه در دم.
هنوز مشخص نیست که این پهپادها صرفا برای شناسایی طراحی شدهاند یا قابلیت حمله هم دارند، اما پهپادهای شناسایی در برخی موارد میتوانند به پهپادهای رزمی تبدیل شوند. این موضوع عمدتا به نوع پهپاد و قابلیتهای فنی آن بستگی دارد.
بسیاری از پهپادهای شناسایی برای مشاهده، تصویربرداری و جمعآوری اطلاعات ساخته شدهاند، اما با تغییر سیستم یا افزودن تجهیزات جانبی، میتوان آنها را برای حمله نیز بهکار گرفت.
سمیع سادات، فرمانده پیشین ارتش افغانستان، میگوید ساختار پهپادهای طالبان چینی است. به گفته او، در دوران جمهوری، چین تعدادی از این پهپادها را برای شناسایی به نهادهای امنیت ملی تحویل داده بود که اکنون طالبان آنها را مجهز به مواد منفجره کردهاند.
طالبان که در حوزه موشکها و هواپیماهای بمبافکن محدودیت دارند و در نیروی هوایی تنها چند نوع هلیکوپتر در اختیار دارند، در میدان نبرد، گزینهای جز استفاده از پهپادها ندارند و به همین دلیل سرمایهگذاری گستردهای بر این فناوری انجام داده است.
اکثر پهپادهای مورد استفاده طالبان در مناطق شهری پاکستان، پهپادهای انتحاری هستند که طول بدنه آنها حدود دو متر و بالهایی بلندتر از طول بدن دارند. این پهپادها با پهپادهای تجاری و بینالمللی متفاوت هستند و تاکنون هیچ نشانهای دیده نشده که طالبان در حملههای خود از پهپادهای ScanEagle برای انتقال بمب استفاده کرده باشند.
یک منبع به افغانستان اینترنشنال گفت که طالبان در هنگام حمله به پاکستان، پهپادهای خود را از مناطق نزدیک به مرز دیورند در ولایتهای قندهار، ننگرهار، پکتیا و پکتیکا به پرواز در میآورند تا فاصله تا شهرهای کویته، پیشاور، اسلامآباد و وزیرستان کاهش یابد.
فاصله هوایی مستقیم از ننگرهار تا کوهات حدود ۱۳۰ کیلومتر است.
نیروهای هوایی پاکستان در قندهار، ننگرهار، پکتیا، پکتیکا و کابل اکثر مراکز نظامی طالبان را که احتمال استفاده از سلاحهای سنگین و پرواز و نگهداری پهپادها در آنها وجود دارد، هدف قرار دادهاند.
دیوید هیمبلینگ، نویسنده کتاب «سوارم ترُپرز: چگونه پهپادهای کوچک جهان را تحت کنترول میگیرند»، در گفتوگو با افغانستان اینترنشنال گفت: «به نظر میرسد این پهپادها بهصورت محلی ساخته شدهاند و احتمال زیادی دارد که در ساخت آنها از قطعات چینی یا دیگر قطعات وارداتی استفاده شده باشد.»
دیوید هیمبلینگ، کارشناس و تحلیلگر فناوریهای نظامی و پهپادها است و کتابی در مورد استفاده روزافزون پهپادها در جنگها و درگیریها نوشته است.
این کارشناس پهپاد مستقر در لندن، در مورد یکی از پهپادهای طالبان که تصویر آن منتشر شده و در ماه حوت در شهرهای نوشهر و سوات خیبر پختونخوا و همچنین در اسلامآباد سقوط کرده، توضیح داد: «این پهپاد شباهتهایی با پهپاد ایرانی شاهد-۱۰۱ دارد، اما اندازه آن کوچکتر است.»
پهپاد شاهد-۱۰۱ قادر است تا ۱۵۰۰ کیلومتر پرواز کند. این پهپاد ایرانی میتواند سامانههای سریع موشکی غربی مانند M142 HIMARS و سیستمهای پرتاب چندگانه موشک M270 MLRS را هدف قرار دهد.
با این حال، حملات طالبان در اسلامآباد و سوات نشان میدهد که پهپادهای این گروه برد کمتری نسبت به شاهد-۱۰۱ دارند و قدرت تخریب آنها نیز محدود است.
هیمبلینگ معتقد است که طالبان «در آینده ممکن است نسخههای مشابهی بسازند». به گفته وی، بالهای پهپادهای فعلی طالبان از مواد مرکب، احتمالاً فیبر کربن ساخته شده و موتور آنها شبیه پهپادهای پیستونی معمولی است.
این نوع ساختار در پهپادهای کوچک در سطح جهان رایج است. فیبر کربن مقاومت مکانیکی بالا را با وزن کم فراهم میکند؛ این ویژگی برای پهپادها اهمیت دارد، زیرا وزن سبک مصرف انرژی را کاهش میدهد و مدت زمان پرواز را افزایش میدهد، در حالی که استحکام بالای بالها از خم شدن یا آسیب دیدن آنها جلوگیری میکند. همچنین مواد مرکب باعث کاهش لرزشها میشوند که برای پایداری پرواز و عملکرد دقیق حسگرها ضروری است. پهپادهای پیستونی برخلاف موتورهای الکتریکی، از موتورهای سوختی مشابه موتور هواپیماهای کوچک بهره میبرند. در این پهپادها، نیرو از حرکت پیستونها تولید و پرهها یا پروانهها چرخانده میشوند. این پهپادها میتوانند مسافت طولانی را طی کنند، مدت زمان زیادی در هوا بمانند و محمولههای سنگین حمل کنند، اما صدای آنها بیشتر است و نگهداریشان کمی پیچیدهتر است.
هیمبلینگ در مورد اندازه پهپاد انتحاری طالبان گفت: «بهطور تقریبی طول بالها بین ۲.۵ تا ۳ متر و طول بدنه بین ۱.۵ تا ۲ متر است. این پهپادها میتوانند حدود ۳۰۰ کیلومتر یا بیشتر را طی کنند که این موضوع به طراحی، سوخت، شرایط جوی و وزن بار بستگی دارد.»
وی افزود که ظرفیت حمل بار این پهپادها حدود ۵ کیلوگرم است و سر جنگی آنها میتواند شعاع حدود ۴۰ متر را تحت تأثیر قرار داده و به ساختمانها و وسایل نقلیه آسیب برساند. وزن کل پهپادها بین ۱۰ تا ۱۵ کیلوگرم تخمین زده میشود.
هیمبلینگ درباره جزئیات دقیق این پهپادها اظهار نظری نکرد، اما اشاره کرد که طراحی آنها قابل شناسایی است: «انواع زیادی از پهپادهای چینی در بازار موجود است، اما ممکن است این پهپاد بر اساس طراحیهای دیگر، بهویژه پهپادهای چینی و ترکی، یا شاهد-۱۰۱ ساخته یا تغییر یافته باشد.»
بسیاری از کسانی که تحولات مربوط به پهپادهای طالبان را دنبال میکنند، حتما این پرسش مهم را در ذهن دارند که آیا این پهپادها بهطور کامل در داخل افغانستان ساخته میشوند یا قطعات آنها از بازار آزاد یا منابع خارجی تأمین شده است.
دیوید هیمبلینگ به افغانستان اینترنشنال گفت که تولید تمامی قطعات پهپاد، بهویژه بخشهای الکترونیکی مانند سیستم کنترول پرواز یا موتور، در سطح محلی کار بسیار دشواری است. حتی کشورهایی مانند روسیه هم بخش عمده قطعات پهپادهای خود را وارد میکنند، هرچند این قطعات معمولاً به راحتی از بازار آنلاین قابل تهیه هستند.
گروههای کاری تولید پهپاد طالبان
یک منبع در «شرکت انکشاف ملی افغانستان» تحت کنترول طالبان به شرط افشا نشدن نامش به افغانستان اینترنشنال گفت که یک تیم ۱۳ نفره متخصص پهپاد، متشکل از دانشجویان مهندسی دانشگاه کابل و پلتخنیک کابل، از سال ۱۴۰۰ روی اصلاح طراحی پهپادها کار میکند.
به گفته او این تیم اکنون قادر است با وارد کردن قطعات، انواعی از پهپادهای انتحاری را در داخل کشور بسازد.
شرکت انکشاف ملی افغانستان اصلا یک نهاد غیرنظامی دولتی است که با هدف هماهنگی و اجرای پروژههای توسعهای کلان، تقویت ظرفیتهای بخشهای مختلف، تسریع رشد اقتصادی و استفاده بهینه از منابع کشور ایجاد شده است.
این شرکت دولتی در چارچوب مأموریتش، برنامهها و پروژههایی را در حوزههای مختلف از جمله ساختوساز، تولید، انرژی، کشاورزی، معدن، زیرساختهای حملونقل و خدمات راهبری و اجرا میکند.
افزون بر این تیم ۱۳ نفره، گفته میشود تعدادی از کارکنان سابق نهادهای امنیت ملی افغانستان نیز با طالبان در تولید پهپاد همکاری میکنند.
سمیع سادات، از فرماندهان ارتش پیشین افغانستان، به افغانستان اینترنشنال گفت که این کارشناسان قبلاً در مرکز اختراعات فعالیت میکردند و تعداد آنها به حدود ۱۷ نفر میرسید. به گفته آقای سادات «طالبان اکنون دوباره آنها را به کار گرفتهاند».
به گفته منبع، طالبان بیشتر از تجهیزاتی استفاده میکنند که در بازار آزاد برای کاربردهای تجاری موجود است. این قطعات شامل سیستمهای کنترول الکترونیکی، منابع انرژی، بردهای کنترول پرواز، ابزارهای ثبات پرواز مانند ژیروسکوپ، شتابسنج برای اندازهگیری حرکت و سرعت، جیپیاس و سایر اجزای فنی میشوند.
سمیع سادات که تا پایان سال ۱۴۰۰ با یکی از تیمهای پهپاد در ارتباط بود، به افغانستان اینترنشنال گفت: «طالبان سه سال است که برای دریافت پهپادهای شناسایی و دیگر پهپادها به چین هیئت میفرستند، اما چینیها بهانه میآورند. از روسیه هم درخواست کردهاند، اما آنها هم ندادند». به نظر او، برنامه پهپادهای طالبان هنوز در مراحل ابتدایی است، زیرا علاوه بر دانش فنی، نیازمند وارد کردن فناوری نیز هستند که برای طالبان کار آسانی نیست.
تحلیلگران معتقدند مونتاژ بدنه پهپاد و طراحی کلی آن احتمالا کار مهندسان محلی است و این کار میتواند توسط یک تیم متخصص و فارغالتحصیلان دانشگاه انجام شود.
هیمبلینگ در این مورد گفت: «ارائه اطلاعات دقیق دشوار است، اما شواهد نشان میدهد طالبان اکنون قادرند پهپادهای مؤثر با برد طولانی را تولید یا مونتاژ کنند. با گذر زمان، همانند گروههای مشابه مانند حوثیها، آنها به تدریج توانمندتر خواهند شد و ممکن است در سالهای آینده پهپادهای بزرگتر، با برد طولانیتر و ظرفیت حمل بیشتر نیز تولید کنند.»
در شب ۲۴ حوت ۱۴۰۴، زمانی که نیروهای پاکستانی مرکز درمان اعتیاد در کابل را هدف قرار دادند، این حمله در منطقه پیشین کمپ فینکس رخ داد. سخنگوی ارتش پاکستان مدعی شد که آنها در این محل انبار پهپاد و تجهیزات را هدف گرفتهاند. دیلیمیل یک سال قبل از حمله و مجله دیپلومات چند هفته پیش از حمله گزارش شده بودند که در کمپ فینکس طالبان پهپاد تولید میکند، اما تلویزیون آمو نوشت پاکستان بهجای ساختمانی که کاربرد نظامی داشت، در نزدیکی آن یک شفاخانه را بمباران کرد.
پیش از این دیلیمیل و دیپلومات گزارش داده بودند که طالبان در محوطه کمپ فینیکس، در نزدیکی درمانگاه امید، کارخانه پهپاد ساخته است. به نقل از دیلیمیل، این پهپادها در شرق کابل ساخته میشود و در لوگر آزمایش میشود. دیلیمیل نوشت طالبان یک مهندس القاعده را در این کمپ برای کمک به ساخت پهپاد استخدام کرده است.
حمله پاکستان اما به جای تاسیسات نظامی، یک شفاخانه را هدف قرار داد که سبب کشتار بیرحمانه غیرنظامیان شد. سازمانهای حقوق بشری این حمله را غیرقانونی خواندند و گفتند این رویداد ممکن است مصداق جنایت جنگی باشد.
تیتیپی نیز به پهپاد دسترسی دارد
در اسد ۱۴۰۴ منابع به افغانستان اینترنشنال گفتند که شاخه حافظ گلبهادر گروه تیتیپی که در پاکستان در درگیریهای مسلحانه فعال هستند، به دنبال خرید پهپادهای تجاری هستند.
سه منبع به افغانستان اینترنشنال گفتند که برخی همکاران محلی وابسته به گروه تیتیپی در کابل و چند شهر دیگر به دنبال شرکتهایی میگردند که پهپادهای تجاری چینی، بهویژه کوادکوپتر، وارد میکنند یا امکان خرید آنلاین آنرا داشته باشند.
گام دوم این گروهها، با کمک متخصصان فنی، اصلاح این پهپادهای ساده بود تا قادر به حمل بمب یا گلوله شوند. یک منبع که با این افراد دیدار داشته، گفت: «آنها میخواهند پهپادهایی آماده کنند که در گام نخست برای شناسایی قابل استفاده باشد و در گام دوم بتواند بمبها را حداقل تا فاصله ۱۰ کیلومتر یا بیشتر به هدف برساند. برای این منظور باید بخشهای فنی پهپاد، مانند باتری و دوربین، تغییر داده شود.»
این تلاشها همزمان با راهاندازی شاخههای نیروی هوایی در تشکیلات تیتیپی آغاز شد که تمرکز آن بر دسترسی به فناوری پهپادهای مولتیروتور (کوادکوپتر) است.
در ۲۸ سرطان ۱۴۰۴ پولیس در محدوده حوزه امنیتی میریان ولسوالی بنو، خمپارهای را که گروه تیتیپی قصد داشت علیه نیروهای امنیتی پاکستان استفاده کند، خنثی و رسانهای کرد.
پس از آن، دولت پاکستان به پولیس خیبر پختونخوا تجهیزات ضد پهپاد ارائه داد، اما با این حال، استفاده از پهپاد توسط جنگجویان تیتیپی و گروه گل بهادر همچنان ادامه دارد.
پهپادهای تجاری کوادکوپتر تیتیپی سیستم پیشرفتهای ندارند. تنها در روز قابل استفاده هستند و به سرعت قابل شناسایی و نابود شدناند. با این حال، منابع افغانستان اینترنشنال میگویند که جنگجویان در تلاشند پهپادهای پیشرفتهتری به دست آورده و با تعویض دوربینهای حرارتی و موتور، بتوانند اهداف و تحرکات دشمن را در شب نیز رصد کنند.
آیا پاکستان میتواند پهپادهای طالبان را مهار کند؟
تحلیلگران معتقدند که دسترسی گروههای مسلح پاکستان، از جمله تیتیپی، به فناوری پهپاد در کنار تسلیحات پیشرفته امریکایی، مقامات پاکستانی را واداشته است که فشار نظامی علیه طالبان افغانستان را افزایش دهند.
سمیع سادات، از فرماندهان ارتش پیشین افغانستان به افغانستان اینترنشنال گفت: «حداقل در زمینه پهپاد همکاری مستقیمی میان تیتیپی و طالبان وجود ندارد، اما جنگجویان با کمک طالبان پهپادهای تجاری میخرند و سپس مواد منفجره روی آنها نصب میکنند.»
پاکستان و طالبان در ۲۸ حوت برای مدت کوتاهی آتشبس کردند. پاکستان در آن زمان هشدار داد که در صورت ورود پهپاد به خاک پاکستان یا وقوع هر «حادثه تروریستی»، حملات از سر گرفته خواهد شد.
بیانیه رسمی دولت پاکستان نشان میدهد که اسلامآباد از دسترسی طالبان به فنآوری پهپادی نگران است و به دنبال هدف قرار دادن مراکز تولید این پهپادهاست. با این حال، آیا هدف قرار دادن ساختمانهای تولید پهپاد برای پاکستان سودی خواهد داشت؟ هیمبلینگ در پاسخ گفت: «هدف گرفتن تأسیسات بزرگ میتواند تلاشهای ساخت پهپاد را کُند کند، اما بسیاری از این پهپادها در کارگاههای کوچک و گاراژها ساخته میشوند و جلوگیری کامل از آنها بسیار دشوار است.»
