وزیر طالبان کیست که سودای «فتح پنجاب» را در سر می‌پروراند

نوری سپس به دفتر سیاسی طالبان در دوحه پیوست و به‌عنوان عضو ارشد هیئت مذاکره‌کننده این گروه فعالیت داشت.

با بازگشت طالبان به قدرت، او به‌عنوان وزیر سرحدات، اقوام و قبایل منصوب شد.

وزارت سرحدات چه می‌کند؟

وزارت سرحدات، اقوام و قبایل یکی از نهادهای مهم در ساختار دولت افغانستان است که تمرکز آن بر مدیریت امور قبایل، به‌ویژه در مناطق مرزی می‌باشد. حوزه فعالیت این وزارت عمدتاً قبایل ساکن در دو سوی «خط دیورند» در جنوب و شرق افغانستان را در بر می‌گیرد.

این وزارت از زمان تأسیس، عملاً مرز رسمی را به رسمیت نشناخته و پشتون‌های ساکن آن سوی دیورند در مناطق خیبرپختونخوا و بلوچستان پاکستان را نیز بخشی از جامعه خود دانسته است. بر همین اساس، وزارت سرحدات خود را مسئول رسیدگی به نیازهای قبایل آن سوی دیورند نیز می‌داند.

به گفته نورالله نوری، این وزارت در حال حاضر صدها پروژه در مناطق قبایلی روی دست دارد.

نوری از نخستین مقام‌های طالبان است که به‌صورت علنی و شدید با حصارکشی مرزی میان افغانستان و پاکستان مخالفت کرده است. او تأکید کرده که «سیم‌خاردار در امتداد خط دیورند، خاری بر سینه آنان است».

پاکستان با حمایت برخی کشورهای غربی، برای جلوگیری از عبور و مرور شبه‌نظامیان، اقدام به حصارکشی مرز حدوداً ۲۴۰۰ کیلومتری خود با افغانستان کرده است. با این حال، این اقدام نتوانسته به‌طور کامل مانع تردد افراد مسلح یا تهدیدهای متقابل شود و ساکنان قبایل دو سوی مرز همچنان تلاش می‌کنند این محدودیت‌ها را دور بزنند.

محب‌الله صمیم، وزیر پیشین سرحدات، نیز به افغانستان اینترنشنال گفت که احداث سیم‌خاردار، ارتباطات خانوادگی و اجتماعی قبایل را مختل کرده و رفت‌وآمد و دسترسی به خدمات را با مشکل مواجه ساخته است.

نقش هند

فعالیت‌های وزارت سرحدات، به‌ویژه در مناطق قبایلی پاکستان، برای برخی کشورها از جمله هند اهمیت ویژه‌ای داشته است. به همین دلیل، هند در دوره‌های گذشته تلاش کرده با این وزارت در زمینه‌های آموزشی و توسعه‌ای همکاری کند.

برخی منابع می‌گویند هند از طریق این وزارت به دانشجویان بورسیه تحصیلی اعطا می‌کرد و از مکاتب تحت پوشش آن حمایت مالی و تخنیکی به عمل می‌آورد.

با این حال، محب‌الله صمیم این همکاری‌ها را به‌صورت مشخص تأیید نکرد، اما گفت که هند همواره علاقه‌مند همکاری بوده و حتی سفیر این کشور در کابل شخصاً چنین پیشنهادی را مطرح کرده است.

او همچنین تأکید کرد که «با توجه به روابط تیره طالبان و پاکستان، احتمال چنین همکاری‌هایی همچنان وجود دارد.»

ناظران معتقدند که ماهیت وزارت سرحدات از ابتدا با نگاه خاصی نسبت به پاکستان شکل گرفته است. به گفته یک روزنامه‌نگار در شرق افغانستان، «این وزارت اساساً برای انسجام قبایل در برابر پاکستان ایجاد شده و مسئولان آن به‌طور سنتی مواضع انتقادی نسبت به این کشور داشته‌اند.»

فلسفه وجودی وزارت سرحدات، ارائه خدمات اجتماعی به مردم دو سوی خط دیورند بوده است. از جمله این خدمات می‌توان به ایجاد لیسه‌های ویژه برای دانش‌آموزان مناطق قبایلی اشاره کرد.

لیسه‌های رحمان بابا، خوشحال خان و پیرمحمد کاکر در کابل از دهه‌ها پیش فعال‌اند و صدها دانش‌آموز از دو سوی خط دیورند در آن‌ها تحصیل می‌کنند. این مراکز دارای خوابگاه بوده و خدمات آموزشی ویژه ارائه می‌دهند.

علاوه بر این، وزارت سرحدات در ولایت‌های خوست، ننگرهار و قندهار نیز مکاتب مشابهی ایجاد کرده و به گفته محب‌الله صمیم، برنامه‌هایی برای گسترش این مراکز به کنر، هلمند و نیمروز نیز وجود داشته است.

هدف این برنامه‌ها، فراهم‌سازی فرصت‌های آموزشی برای ساکنان مناطق محروم قبایلی عنوان شده است.

با این حال، منتقدان این سیاست‌ها را نوعی برخورد دوگانه با مناطق محروم می‌دانند که ممکن است انگیزه‌های سیاسی، از جمله نقش هند، در آن دخیل باشد.

به نظر می‌رسد مواضع تند ضدپاکستانی نورالله نوری، علاوه بر شرایط سیاسی جاری، با ماهیت تاریخی و کارکردی وزارت سرحدات نیز مرتبط است. این وزارت به‌طور سنتی نقشی فراتر از مرزهای رسمی تعریف کرده و در معادلات حساس منطقه‌ای، از جمله رقابت‌های افغانستان، پاکستان و هند، جایگاه ویژه‌ای داشته است. از این رو، پاکستان درباره فعالیت‌های این وزارت حساس بوده است. این حساسیت کمتر از فعالیت قنسلگری‌های هند در جلال‌آباد و قندهار نبوده است.

در عین حال، پاکستان همواره هند را متهم کرده که از طریق افغانستان، از گروه‌هایی مانند تحریک طالبان پاکستان و جدایی‌طلبان بلوچ حمایت می‌کند، اتهامی که طالبان همواره آن را رد کرده است.