یاسین ضیا، فرمانده جبهه آزادی افغانستان از چهره‌هایی سخن می‌گوید که به گفته او شب‌ها از استخبارات طالبان پول می‌گیرند و روزها از وطن‌دوستی حرف می‌زنند. در حکومت پیشین هم اصطلاح ستون پنجمی‌ها رایج شده بود و به کسانی گفته می‌شد که از داخل نظام، پنهانی به سود دشمنان کار می‌کردند.
از زمان تثبیت حاکمیت طالبان، شماری از چهره‌ها می‌کوشند این گروه را در سطح افکار عمومی قابل‌قبول نشان دهند.
برخی از این حلقات تلاش دارند چهره متفاوتی از افغانستان زیر حاکمیت طالبان نشان دهند و گروهی دیگر، با آن‌که در ظاهر منتقد طالبان هستند، در عمل به تضعیف مخالفان این گروه کمک می‌کنند.
یاسین ضیا می‌گوید که این گروه‌ها عملا تلاش دارند تا جریان‌های ضد طالبان را زیر سوال ببرند.
شبکه‌های پنهان طالبان
به باور یوهانس گرشفسکی، پژوهشگر علوم سیاسی، نظام‌هایی که از مشروعیت گسترده سیاسی و اجتماعی برخوردار نیستند، برای دوام خود ناگزیر به استفاده از ابزارهایی مانند سرکوب و هم‌پیمان‌سازی هستند.
در مورد طالبان، این حلقه‌ها، گاهی چهره‌هایی‌اند که در رسانه، سیاست، جامعه مدنی یا فضای مجازی ظاهر می‌شوند و کارشان تغییر تدریجی برداشت عمومی از طالبان است. این افراد معمولا برای عادی‌سازی طالبان تلاش می‌کنند.
این افراد در ظاهر بخشی از ساختار طالبان نیستند اما به باور آقای ضیا، این افراد از استخبارات طالبان برای لابی‌گری به سود آنان پول می‌گیرند.
دسته‌بندی ستون پنجمی‌ها
آنچه می‌شود از صحبت‌های فرمانده جبهه آزادی برداشت کرد این است که به باور او، ستون پنجمی‌های زمان جمهوریت که در فرسایش اعتماد عمومی، تضعیف انسجام و بی‌اعتبار کردن نظام نقش داشتند، اکنون با تغییر بازیگر و میدان، به لابی‌گرانی تبدیل شدند که برای بقای طالبان تلاش می‌کنند.
دستکم چهار گروه را می‌توان در این چارچوب شناسایی کرد:
۱- گروهی که به توصیف و عادی‌سازی طالبان می‌پردازند. آنان همه مشکلات را نادیده می‌گیرند و تصویری به شدت خوب از نظام زیر حاکمیت طالبان ارایه می‌کنند.
۲- فعالان اقتصادی. این‌ها لزوماً طرفدار طالبان نیستند، اما برای حفظ دارایی، تجارت، رفت‌وآمد و امنیت، با این گروه رابطه می‌گیرند. همین رابطه به‌تدریج آن‌ها را به بازوی نرم طالبان تبدیل می‌کند.
۳- بخشی از فعالان رسانه‌ای و مدنی. طالبان برای تغییر تصویر خود به این گروه نیاز دارد. آن‌ها با انتخاب روایت، برجسته‌سازی یا کم‌رنگ کردن موضوع‌ها، و تعیین اولویت‌ها، تصویر دلخواهی از طالبان می‌سازند.
۴- کسانی که در ظاهر مخالف طالبان‌اند، اما در عمل به تضعیف مخالفان کمک می‌کنند. این‌ها معمولاً در برابر شکل‌گیری انسجام و سازمان‌یابی جدی می‌ایستند و مانع اثرگذاری جریان‌های ضد طالبان می‌شوند.
طالبان چگونه لابیگران خود را جذب و حفظ می‌کند؟
طالبان به برخی افراد و حلقه‌ها امتیاز می‌دهد. این امتیاز می‌تواند اقتصادی باشد یا در قالب سهولت رفت‌وآمد، مصونیت و حفظ دارایی.
در چنین وضعی، رابطه بیشتر بر پایه منفعت شکل می‌گیرد. این رابطه شبیه یک توافق نانوشته است. یعنی افراد به نفع طالبان روایت می‌سازند و در مقابل، طالبان هزینه دشمنی را برای او کاهش می‌دهد یا منفعتش را حفظ می‌کند.
اگر کسی در داخل افغانستان یا در پیوند با داخل، دارایی، ملک، تجارت یا خانواده داشته باشد، این وابستگی می‌تواند او را به سمت سازگاری بکشاند و از ایستادن آشکار در برابر طالبان دور کند. همین سازگاری، در برخی موارد به نقطه آغاز لابی‌گری تبدیل می‌شود.
وظیفه لابیگران طالبان چیست؟
وظیفه لابیگران طالبان این است که این گروه از جایگاه یک نیروی سرکوبگر به عنوان «حاکم موجود» معرفی شود. این کار یا با ادعای تغییر طالبان انجام می‌شود، یا با این استدلال که طالبان واقعیت موجود است و باید با آن کنار آمد. در هر دو حالت، نگاه انتقادی نسبت به طالبان ضعیف‌تر می‌شود.
دوم، تضعیف مخالفان. گاهی با بی‌اعتبار ساختن صداهای مقاومت و گاهی با متهم‌کردن منتقدان به وابستگی یا بی‌برنامگی که در نتیجه، طالبان منسجم‌تر و مخالفان پراکنده‌تر دیده می‌شوند.
مورد سوم سکوت در برابر مشکلات است و لابیگران طالبان معمولا به مشکلات اقتصادی مردم، بسته بودن مکاتب و چالش گسترده موجود در افغانستان اشاره نمی‌کنند.
چهارم، خسته‌کردن منتقدان. در شبکه‌های اجتماعی، منتقدان با حمله لفظی و تخریب روبه‌رو می‌شوند. این فضا هزینه حرف‌زدن را بالا می‌برد. در نتیجه، بخشی از منتقدان خاموش می‌شوند و همین خاموشی، یکی از هدف‌های اصلی لابی‌گری است.
پیامدهای لابی‌گری برای طالبان
یکی از نخستین پیامدها، تضعیف حافظه جمعی است. افغانستان زیر حاکمیت طالبان با حذف سیستماتیک زنان، فشار بر اقلیت‌ها، محدودیت بر آموزش و کار، اقتصاد فرسوده، فقر گسترده و حاکمیت ترس روبرو است. وقتی لابی‌گری این وضعیت را تکه‌تکه و گزینشی بازنمایی کند، جامعه به‌تدریج از دیدن تصویر کامل محروم می‌شود.
پیامد دیگر، خراب شدن معیارهای قضاوت است. وقتی منفعت و امنیت شخصی جای معیارهای جمعی را بگیرد، مفاهیمی مثل وطن، عدالت و حقوق مردم کم‌رنگ می‌شود و بیشتر به شعار تبدیل می‌شود.
