افغانستان اینترنشنال
با نزدیک شدن به پایان آتش‌بس دو هفته‌ای، مذاکرات ایران و امریکا پس از یک دور بی‌نتیجه در اسلام‌آباد، زیر سایه اختلاف‌های حل‌نشده، بی‌اعتمادی فزاینده، تنش‌های میدانی و جنگ لفظی مقام‌ها، با تردید روبه‌رو شده است. چهار سناریوی پیش روی ایران و امریکا در روزهای آینده چیست؟
پس از ۴۰ روز درگیری میان جمهوری اسلامی ایران و امریکا، دو طرف در ۲۲ حمل در اسلام‌آباد دور یک میز جمع شدند اما این دیدار به دلیل انتظارات بالا از یکدیگر بدون دست‌یافتن به نتیجه‌ای روشن پایان یافت.
در دور نخست دستکم مشخص شد که فاصله میان دو طرف عمیق است. موضوعاتی مانند برنامه هسته‌ای ایران، وضعیت تنگه هرمز و میزان امتیازهایی که هر طرف باید بدهد، از جمله مواردی بود که مانع رسیدن به توافق شد.
در واقع، گفت‌وگوها در دور نخست نشان داد که مسیر رسیدن به یک توافق نهایی بسیار دشوارتر از آن چیزی است که در ابتدا تصور می‌شد.
سپس فضای بی‌اعتمادی نیز شدت گرفت. اگر چه رئیس تیم مذاکره کننده ایران، قالیباف، از قبل گفته بود که به امریکا اعتماد ندارد.
به هر ترتیب، دو طرف دست خالی به تهران و واشنگتن برگشتند.
امریکا پس از پایان دور نخست، فشارهای خود را ادامه داد و بندرهای ایران را محاصره کرده است.
از نگاه تهران، این اقدامات با روح مذاکرات سازگار نیست. مقام‌های ایرانی تاکید کردند که ادامه گفت‌وگوها وابسته به این است که اعتماد لازم ایجاد شود.
افزایش تلاش پاکستان
سپس پاکستان، میزبان این گفت‌وگوها دست بردار نشد. رئیس ارتش پاکستان به ایران رفت و بر اساس خبری که رویترز منتشر کرده، سپس با ترامپ هم صحبت کرد.
همزمان با تلاش پاکستان توقیف یک کشتی با پرچم ایران از سوی امریکا، از نگاه تهران نشانه نقض آتش‌بس خوانده شد و در آستانه شروع دور دوم مذاکرات، ابهام را بیشتر ساخت.
به نظر می‌رسد ترامپ می‌خواهد هم مذاکره کند، هم فشار را حفظ کند تا زیر فشار و در جریان مذاکرات، امتیاز بیشتری از تیم مذاکره کننده جمهوری اسلامی بگیرد.
اما در نهایت مقام‌های ایرانی گفتند که در حال حاضر برنامه‌ای برای دور بعدی مذاکرات وجود ندارد.
بازار گرم تهدید
در کنار این‌ها، پیام‌های متناقض دو طرف نیز بر این ابهامات افزود و دستکم واضح شد که حتی در سطح سیاسی نیز اجماع روشنی درباره ادامه مسیر وجود ندارد.
همچنان، نقش موضع‌گیری‌های علنی نیز در شکل‌گیری فضای پرتنش مذاکرات قابل چشم‌پوشی نیست. در روزهایی که گفت‌وگوها در جریان بود و یا برای دور بعدی آن آماده‌سازی صورت می‌گرفت، اظهارات مکرر مقام‌های دو طرف، به‌ویژه دونالد ترامپ و محمدباقر قالیباف، عملاً به پیچیده‌تر شدن فضا کمک کرد.
در سوی امریکا، لحن ترامپ بیش از هر چیز بر پایه فشار و تهدید استوار است. او در حالی که از ادامه مذاکرات سخن می‌گوید، همزمان هشدار می‌دهد که در صورت نرسیدن به توافق، وضعیت برای ایران «خوشایند نخواهد بود».
در سوی دیگر، موضع‌گیری‌های قالیباف نیز در جهت سخت‌تر شدن فضای مذاکرات عمل کرد. او تأکید داشت که فاصله میان دو طرف همچنان زیاد است و رسیدن به توافق نهایی به زمان و تغییرات اساسی نیاز دارد. معمولا این نوع اظهارات، در داخل ایران به‌عنوان نشانه‌ای از ایستادگی تعبیر می‌شود و برای افراطیون و اعضای سپاه پاسداران بسیار خوشایند است.
سناریوهای پیش رو
با این حساب، اکنون چهار سناریوی اصلی پیش روی ایران و امریکا قرار دارد؛ از ادامه یک آتش‌بس شکننده و احیای محتاطانه مذاکرات گرفته تا تشدید فشارها و حتی بازگشت دوباره درگیری.
محتمل‌ترین سناریو این است که نه توافق تازه‌ای به‌دست می‌آید و نه جنگ فوراً از سر گرفته می‌شود. در این حالت، دو طرف فقط برای جلوگیری از انفجار فوری اوضاع، آتش‌بس را به شکلی غیررسمی یا از راه پیام‌های واسطه‌ای زنده نگه می‌دارند، اما هیچ تحول جدی در مذاکرات رخ نمی‌دهد.
سناریوی دوم این است که گفت‌وگوها در پاکستان یا در یک قالب مشابه برگزار شود، اما نه به هدف رسیدن سریع به توافق نهایی. در این حالت، تمرکز احتمالاً از پرونده‌های بزرگ و حل‌نشدنی به سمت مهار بحران فوری می‌رود، مثل حفظ آتش‌بس، کاهش تنش در هرمز و تعریف روشن‌تر خطوط تماس.
در سناریوی سوم ممکن است که مذاکرات بیشتر شود اما تنش دریایی و فشار اقتصادی بیشتر گردد.
این سناریو هم بسیار جدی است. در این حالت، بحران به شکل فرسایشی ادامه پیدا می‌کند. توقیف کشتی‌ها، فشار بر بنادر، اختلال در کشتیرانی و بالا رفتن هزینه اقتصادی برای همه. نشانه‌های این مسیر همین حالا هم دیده می‌شود و قیمت نفت، ترانزیت کالا و به تبع آن، هزینه‌های خرید برای جهانیان بالا رفته است.
و آخرین سناریو، بازگشت دوباره اسرائیل و ایالات متحده به جنگ با ایران است.
در واقع، سخت‌ترین سناریو همین است که آتش‌بس عملاً تمام شود و دو طرف دوباره وارد مرحله حمله و پاسخ شوند. البته این احتمال را نمی‌شود کم‌اهمیت دانست، چون تهران پس از توقیف کشتی‌اش از سوی امریکا وعده پاسخ داده، هر دو طرف یکدیگر را به نقض آتش‌بس متهم می‌کنند و خود امریکا هم گفته محاصره ادامه می‌یابد.
