ندا محمد ندیم، وزیر تحصیلات عالی طالبان روز دوشنبه در دیدار با دانشجویان دانشگاه شیخ زاید در خوست، به آنان هشدار داد که از فعالیتهای سیاسی و حزبی خودداری کنند. او در صحبت با دانشجویان تاکید کرد که حمایت از نظام طالبان «الزامی» است.
طالبان فعالیت احزاب سیاسی را در افغانستان ممنوع کرده و از سیاستمداران افغان خواستهاند که مانند شهروندان عادی در کشور زندگی کنند. استخبارات طالبان بارها خبرنگاران و تحلیلگران رسانهها را به علت اظهاراتشان بازداشت و زندانی کرده است.
افغانستان در دو دهه گذشته دارای احزاب سیاسی و نهادهای مدنی بود که حق فعالیت و انتقاد از کارنامه حکومت را داشتند، اما طالبان، بهویژه استخبارات این گروه، فعالیت این نهادها را متوقف کرده و جلو انتقادها از اداره خود را گرفتهاند.
بر اساس خبرنامه وزارت تحصیلات عالی که روز دوشنبه، ۳۱ حمل منتشر شده، ندا محمد ندیم از دانشجویان خواسته است تا برای دستیابی به مقامهای بلند، مهارتهای تخصصی و فنی خود را افزایش دهند.
این اظهارات ندیم در حالی مطرح می شود که طالبان پس از به قدرت رسیدن، پستهای فنی و مدیریتی عالی و متوسط دولت افغانستان را به فرماندهان و فارغان مدارس مذهبی سپردهاند. چنانچه برخلاف کشورهای دیگر، رهبر طالبان فرماندهان این گروه را که دارای سابقه جنگی و تحصیلات علوم دینی هستند، در راس بانک مرکزی افغانستان گماشته است.
با آنکه از انحصارطلبی طالبان در دولت انتقاد شده، اما این گروه این انتقادها را نپذیرفته است. همچنین مقامهای طالبان متهم هستند که خویشاوندان و نزدیکانشان را در ادارات دولتی منصوب کردهاند.
عبدالکبیر، وزیر مهاجرین طالبان در دیدار با یک مقام ارشد سازمان ملل گفت که مشکلات مهاجران افغان در پاکستان نگرانکننده است. او افزود که این مهاجران در اردوگاههای «زاخیلو» و «حمزه» در پاکستان با مشکلات جدی در زمینه ثبتنام مواجه هستند و به خدمات اساسی دسترسی ندارند.
عبدالکبیر روز دوشنبه با عرفات جمال، رئیس کمیساری عالی پناهندگان سازمان ملل در افغانستان دیدار کرد و درباره مشکلات بازگشتکنندگان گفتوگو کردند.
با این که پاکستان بر اخراج مهاجران افغان تاکید دارد اما طالبان می گوید که این کشور زمینه اخراج و بازگشت را به درستی مساعد نکرده است.
ارسلا حقیار، دیپلومات طالبان در اسلامآباد روز ۲۴ حمل در جریان بازدید از یک اردوگاه مهاجران افغان گفت که طالبان خواهان تسریع و سادهسازی روند بازگشت مهاجران از پاکستان است. او از حکومت پاکستان خواست برای بهبود این روند، شمار اردوگاهها را افزایش بدهد و ساعات کاری مراکز ثبت نام و اخراج را طولانیتر کند.
حقیار به شرایط نامناسب زنان و کودکان افغان در برخی از این اردوگاهها سخن گفت.
تلاش برای حل مشکل مالی
بر بنیاد خبرنامه وزارت مهاجرین، آقای جمال گفت که گروهی برای فراهم کردن منابع مالی بخاطر حل مشکلات بازگشتکنندگان افغان تشکیل شده و او مسئولیت آن را به عهده دارد. قرار است نمایندگان این گروه در آینده نزدیک به افغانستان سفر کنند.
او اضافه کرد که در کنار سازمان ملل متحد، سایر موسسات امدادی نیز برای رسیدگی به وضعیت مهاجران افغان کار میکنند. جمال گفت که بهرام صالح، کمیسار عالی سازمان ملل در امور پناهندگان بهزودی برای ارزیابی وضعیت بازگشتکنندگان افغان به کابل سفر میکند.
این مقام سازمان ملل متحد در افغانستان همچنین از ایجاد دو «کارگاه بزرگ قالینبافی» برای بازگشتکنندگان افغان در ولایتهای هرات و بلخ خبر داد. او ابراز امیدواری کرد که این کارگاهها زمینه اشتغال را برای عودتکنندگان علاقهمند به قالینبافی فراهم کند.
منابع به افغانستان اینترنشنال گفتهاند که معتصم آغاجان، وزیر پیشین مالیه طالبان، پس از بازداشت کوتاهمدت، از سوی رهبری طالبان آزاد شده است. او در ۲۱ حمل ۱۴۰۵ از خانهاش در قندهار بازداشت شده بود. بازداشت و آزادی او نشانهای از تنشهای داخلی و فشار بر رهبری طالبان تلقی میشود.
بازداشت معتصم آغاجان نگرانیها و اضطراب گستردهای را میان اعضا و هواداران طالبان، به ویژه کسانی که به او احترام خاصی دارند، ایجاد کرده بود. منابع میگویند بازداشت او نشانهای از اختلافات داخلی و رقابتهای قدرت در درون طالبان تلقی شد و به سرعت واکنشهایی را از سوی جناحهای مختلف این گروه در پی داشت.
معتصم آغا از چهرههای موثر و بانفوذ در میان طالبان است و حمایت قابل توجهی از سوی اعضای این گروه دارد. همین حمایت و فشار داخلی، به گفته منابع، باعث شد هبتالله آخندزاده، تصمیم به آزادی او بگیرد تا از تشدید تنشها و ایجاد شکاف بیشتر در ساختار طالبان جلوگیری شود.
با وجود اهمیت این رویداد، تاکنون هیچ یک از مقامهای طالبان و خود معتصم به صورت رسمی در این مورد اظهار نظر نکرده است. شرایط و جزئیات مذاکرات یا توافقهایی که منجر به آزادی او شده، مشخص نیست.
بازداشت و سپس آزادی معتصم آغاجان نمایانگر تداوم اختلاف و رقابت میان جناحهای سختگیر در قندهار و سایر مراکز قدرت در طالبان است. این رویداد بار دیگر نشان میدهد که چالشهای یکپارچگی و انسجام در درون اداره طالبان همچنان ادامه دارد و هرگونه اقدام علیه چهرههای بانفوذ میتواند پیامدهای جدی برای ثبات داخلی این گروه داشته باشد.
روزنامهنگاران زن در بیستمین جشنواره بینالمللی روزنامهنگاری در پروجای ایتالیا، درباره وضعیت خبرنگاران زن تحت حاکمیت طالبان صحبت کردند. زهرا جویا، بنیانگذار رسانه رخشانه گفت که خبرنگاران زن برای حفظ امنیت خود از نامهای مستعار استفاده میکنند و حتی هویت یکدیگر را نمیدانند.
الکس کرافورد، خبرنگار ارشد اسکای نیوز و امی فریس-راتمن، خبرنگار پیشین رویترز در کابل، در این میزگرد با عنوان «گزارشدهی در دوران آپارتاید جنسیتی در افغانستان» به بررسی وضعیت رسانهها و محدودیتهای خبرنگاران زن در افغانستان پرداختند.
زهرا جویا در این نشست گفت که فعالیت مخفی خبرنگاران زن یک ساختار عمدی است تا در صورت بازداشت یکی از اعضا، امکان شناسایی دیگران وجود نداشته باشد.
خانم جویا در سخنان خود به مواردی از گزارشدهی درباره خشونت علیه زنان اشاره کرد و گفت برخی از این گزارشها شامل مستندات مستقیم از بازداشت و آزار زنان بوده است.
سردبیر رسانه رخشانه با اشاره به قانون جدید جزایی طالبان که در جنوری امسال منتشر شد، گفت طالبان هر قانون ممکن را علیه زنان به سلاح تبدیل کردهاند.
نقد روایتهای غربی
امی فریس-راتمن، خبرنگار ارشد پیشین رویترز در کابل در این نشست گفت برداشتهای نادرست در برخی رسانههای غربی وجود دارد که زنان افغان را منفعل یا پذیرای محدودیتها نشان میدهد.
او گفت این استدلال اینکه زنان افغان متفاوتاند، آزادی نمیخواهند یا بهخاطر فرهنگ یا دین سرکوب را میپذیرند، دائما تکرار میشود.
خانم فریس-راتمن این روایت را نادرست دانست و آن را با توجیهات تاریخی در دورههای تبعیض مقایسه کرد.
او گفت: «تصور کنید کسی در دوران آپارتاید میگفت: بیشتر سیاهپوستان اصلا به آن رستورانت نمیرفتند، پس چرا شکایت میکنید؟ دقیقا همین را در باره زنان افغانستان میگویند. اما چون موضوع زنان است، ظاهرا پذیرفتنیتر است.»
خانم فریس-راتمن همچنین در بخشی از صحبتهایش گفت که فعالیتهای خبرنگاری زنان در افغانستان تحت کنترول طالبان هیچ شباهتی به یک دفتر خبری سنتی ندارد.
او افزود پنج سال پیش همین سازمان با نامها و عکسهای واقعی فعالیت میکردند. به گفته خانم فریس-راتمن این تضاد نشان میدهد که چگونه یک جامعه میتواند در مدت کوتاهی برای نیمی از جمعیتش فروبپاشد.
محدودیتهای گسترده برای خبرنگاران
الکس کرافورد نیز در این نشست گفت شرایط دسترسی خبرنگاران در افغانستان بهشدت محدود شده و آنان تنها تحت نظارت مستقیم طالبان اجازه فعالیت دارند.
به گفته او، پرداختن به موضوعات مربوط به آموزش زنان و وضعیت حقوق بشر بهطور مشخص از سوی طالبان محدود شده است.
او تأکید کرد خبرنگاران مردی که هنوز میتوانند وارد افغانستان شوند، وظیفه دارند از این امتیاز با صداقت و شجاعت استفاده کنند، وارد فضاهای زنانه شوند، از بخشهای زایمان گزارش بگیرند، و آنچه میبینند را بیپرده روایت کنند؛ کاری که همکاران زنشان از آن محروماند.
خانم کرافورد با نقد یک برنامه مستند مشهور درباره جنایات جنگی گفت که در این برنامه حتی یکبار هم نامی از زنان برده نشد.
فراموشی تدریجی بحران افغانستان
شرکتکنندگان در این میزگرد همچنین هشدار دادند که با گذشت زمان، توجه رسانههای جهانی به وضعیت افغانستان کاهش یافته و بحران زنان این کشور به حاشیه رانده شده است.
الکس کرافورد تأکید کرد آنچه در افغانستان رخ میدهد تنها «محدودیت» نیست؛ بلکه پاککردن کامل آموزش زنان، نابودکردن امکان کار، گرفتن راه رشد دختران و خاموشکردن صدای آنان است.
خانم کرافورد در سخنانش از جامعه رسانهای، فعالان مدنی و هر شهروند آگاه دیگری خواست تا هر کاری میتوانند برای آگاهی جهانی از وضعیت زنان افغانستان انجام دهند.
او گفت هر خبرنگاری یک گزارش بنویسد، از شبکههای اجتماعیاش استفاده کند، با نمایندگان پارلمان حرف بزند و مطمئن شود زنان افغان در هر جایی که درباره آینده آنان تصمیم گرفته میشود، حضور دارند.
وزارت صنعت و تجارت طالبان اعلام کرد که نورالدین عزیزی، عازم اوزبیکستان شده است. هدف از سفر این وزیر طالبان اشتراک در یک نمایشگاه بینالمللی صنعتی گفته شده است.
وزارت صنعت و تجارت طالبان روز دوشنبه، ۳۱ حمل، اعلام کرد که سفر هیئت این وزارت به اوزبیکستان به دعوت رسمی این کشور انجام شده است.
در اعلامیهای که از سوی این وزارت منتشر شده، آمده است که این نمایشگاه با هدف توسعه صنعت، فناوریهای پیشرفته و گسترش همکاریهای سرمایهگذاری، برگزار شده است.
بر اساس این اعلامیه، مقامها، سرمایهگذاران و تولیدکنندگانی از کشورهای مختلف از جمله روسیه، بلاروس، قزاقستان، قرغیزستان و تاجیکستان در این رویداد حضور خواهند داشت.
به گفته وزارت صنعت و تجارت طالبان، ۶۰ شرکت از افغانستان در بخشهای پنبه، زغالسنگ، دارو و محصولات زراعتی در این نمایشگاه شرکت کردهاند.
با وجود آنکه تاشکند تاکنون اداره طالبان را به رسمیت نشناخته، اوزبیکستان یکی از کشورهای آسیای میانه بهشمار میرود که بیشترین سطح تعاملات اقتصادی و دیپلوماتیک را با طالبان حفظ کرده است.
مایک پمپئو، وزیر خارجه پیشین امریکا، در نشستی در دانشگاه دارتموث از گفتوگوهای دونالد ترامپ با طالبان در دور اول ریاستجمهوریاش دفاع کرد. با این حال، آقای پمپئو اشرف غنی، رئیسجمهور پیشین افغانستان را «یکی از فاسدترین رهبرانی» خواند که با او روبهرو شده است.
او که با جان کری، دیگر وزیر خارجه پیشین ایالات متحده روز ۲۴ حمل در این برنامه شرکت کرده بود، در پاسخ به پرسشی درباره تعیین زلمی خلیلزاد و ساختار گفتوگوهای دوحه، این دیدگاه را رد کرد که گویا امریکا دولت افغانستان را کنار گذاشته بود.
پمپئو گفت امریکا در طول پانزده سال از دولت افغانستان حمایت کرد، اما این دولت نتوانست نیازهای اساسی مردم افغانستان را برآورده کند و طالبان همچنان در حال پیشروی بود.
او گفت چند مقام پیشین، خلیلزاد را برای این نقش پیشنهاد کرده بودند و پس از گفتوگو با نامزدها، او بهترین گزینه عنوان شد.
پمپئو گفت راهبرد دولت ترامپ این بود که همه طرفهای افغان، از جمله طالبان، وارد گفتوگو شوند. به گفته او، دولت ترامپ نخستین دولتی بود که توانست همه طرفها را در یک اتاق گردهم آورد.
او گفت که اشرف غنی قصدی برای حل مشکل افغانستان نداشت و از وضع موجود راضی بود؛ وضعی که به گفته پمپئو امریکاییها را برای حمایت از او و نظامش در خطر قرار میداد.
پمپئو همچنین گفت هم ترامپ و هم جو بایدن با شعار پایان دادن به حضور امریکا در افغانستان وارد کارزار انتخاباتی شدند. به گفته او، هدف دولت ترامپ رسیدن به یک راهحل با مذاکره بود؛ روندی که ممکن بود شبیه روند صلح کلمبیا یا افریقای جنوبی حتا ده سال زمان ببرد.
او گفت دولت بایدن در نهایت راه خروج سریع را انتخاب کرد و افزود که این طرح هرگز فرصت آزموده شدن پیدا نکرد.
خودداری از افشای ضمیمههای پنهان توافقنامه دوحه
پمپئو در این نشست از افشای هرگونه ضمیمه محرمانه توافق دوحه خودداری کرد و دلیل آن را ملاحظات امنیت ملی عنوان کرد.
گفتوگوهای صلح افغانستان در دور نخست ریاستجمهوری دونالد ترامپ آغاز شد. در آن زمان، امریکا برای پایان دادن به جنگ و بیرون کردن نیروهایش، گفتوگوهای مستقیم با طالبان را شروع کرد و زلمی خلیلزاد را بهعنوان نماینده ویژه تعیین کرد.
در پایان این گفتوگوها، امریکا و طالبان در ۱۰ حوت ۱۳۹۸ توافقنامه دوحه را امضاء کردند. بر اساس این توافق، امریکا پذیرفت نیروهایش را از افغانستان خارج کند و طالبان تعهد کرد که از خاک افغانستان علیه امریکا و متحدانش استفاده نشود. این توافق همچنان زمینه گفتوگوهای بینالافغانی را فراهم کرد.
پیشتر زلمی خلیلزاد در نشست کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان امریکا در سال ۲۰۲۴ گفته بود که «توافقات جانبی» صلح با طالبان طبقهبندیشده اند. او گفته بود به گونه مثال، پناه دادن به ایمن الظواهری «نقض جدی» این توافق بوده است.
سیگار میگوید که بسیاری از مواد توافق امریکا با طالبان علنی نبود. سیگار همچنین نوشت طالبان تعهدهای شفاهی ثبتشدهای هم داده بود، از جمله اینکه به شهرهای بزرگ و اماکن دیپلوماتیک حمله نکند. اما سیگار تصریح کرد که خودش هم نتوانست نسخه این ضمایم را از وزارت دفاع و وزارت خارجه امریکا به دست آورد.
سیگار همچنان نوشت که مقامهای حکومت پیشین افغانستان نیز از جزئیات این تغییرات آگاهی روشن نداشتند. در این گزارش که دو سال پس از توافقنامه امریکا و طالبان توسط اداره بازرس ایالات متحده منتشر شد، آمده بود که در عمل، محدود شدن حمایت امریکا در میدان جنگ به سود طالبان تمام شد؛ از جمله روایتی که میگوید هواپیماهای امریکایی نمیتوانستند گروههای طالبان را که بیش از ۵۰۰ متر دورتر منتظر مانده بودند هدف بگیرند.
سیگار میگوید طالبان از همین ابهام برای تبلیغات و جنگ روانی هم استفاده کرد.
پیش از این سخنگوی طالبان گفته بود که ضمایم توافقنامه دوحه درباره نحوه و مسیر خروج نیروهای امریکایی و تعهد طالبان برای حمله نکردن به این نیروها است و چیز دیگر ندارد.
با ادامه خروج نیروهای خارجی و پیشروی طالبان، حکومت افغانستان به رهبری اشرف غنی در ۲۴ اسد ۱۴۰۰ سقوط کرد و طالبان وارد کابل و دوباره بر افغانستان مسلط شد.