از هند تا ایران؛ چگونه عاصم منیر از دل دو جنگ صعود کرد
جلیل بهفر
خبرنگار
شبکه الجزیره در گزارشی به صعود بی‌سابقه مارشال عاصم منیر، رئيس ارتش پاکستان در یک سال گذشته و تبدیل شدن او به یک چهره برجسته در معادلات جنگ و صلح خاورمیانه پرداخته است.
خبرنگار
شبکه الجزیره در گزارشی به صعود بی‌سابقه مارشال عاصم منیر، رئيس ارتش پاکستان در یک سال گذشته و تبدیل شدن او به یک چهره برجسته در معادلات جنگ و صلح خاورمیانه پرداخته است.
تنها چند ساعت مانده به پایان آتش‌بس ایران و امریکا، دونالد ترامپ، رئيس‌جمهور ایالات متحده، اعلام کرد که به درخواست دو نفر آتش‌بس را تمدید می‌کند: فیلد مارشال عاصم منیر، رئیس ارتش و شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان.
این تازه‌ترین حمایت علنی ترامپ از نقش و تلاش‌های پاکستان به ویژه عاصم منیر در میانجیگری برای صلح میان امریکا و ایران بود.
در هشتم اپریل، جمهوری اسلامی و امریکا روی آتش‌بس دو هفته‌ای توافق کردند، توافقی که با مذاکرات فشرده پشت پرده از جمله رای‌زانی‌های عاصم منیر با جی‌دی ونس، معاون رئيس‌جمهور امریکا، استیو ویتکاف، فرستاده ویژه دونالد ترامپ و عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران حاصل شد.
در یازدهم اپریل، منیر از مذاکره‌کنندگان امریکا و ایران به رهبری جی‌دی ونس و محمدباقر قالیباب، رئيس مجلس ایران، استقبال کرد. آن‌ها مذاکراتی را در اسلام‌آباد برگزار کردند که پس از ساعت‌های طولانی، بی‌نتیجه پایان یافت.
پس از شکست مذاکرات اسلام‌آباد، عاصم منیر در یک سفر سه‌روزه برای انتقال پیام امریکا به ایران، وارد تهران شد و با مقام‌های ارشد این کشور دیدار کرد.
او نخستین فرمانده نظامی خارجی بود که برای کاهش تنش‌ها پس از جنگ به تهران سفر کرد.
با این‌که میانجیگری میان ایران و امریکا، نام عاصم منیر را بر سر زبان‌ها و تیترهای رسانه‌های جهان آورده، اما صعود او نتیجه‌های رویدادهایی است که در دست‌کم یک سال گذشته رخ داد. نخستین جرقه ظهور او به عنوان یک چهره قدرتمند، درگیری هند و پاکستان بود که در ماه می پارسال رخ داد.
در ۲۲ اپریل پارسال، مردان مسلح ۲۶ گردشکر را که بیشتر آن‌ها مردان هندو بودند، در منطقه پهلگام جمو و کشمیر تحت کنترول هند کشتند. هند انگشت اتهام را به‌سوی پاکستان برد، اسلام‌آباد اما این اتهام را تکذیب کرد و خواستار تحقیقات بی‌طرفانه شد.
جنگی که همه‌چیز را تغییر داد
در هفتم می پارسال، هند در پاسخ به حمله مرگبار پهلگام، عملیاتی را تحت نام «سندور» آغاز و به اهدافی در داخل خاک پاکستان، به ویژه در منطقه کشمیر تحت کنترول پاکستان حمله کرد.
هند و پاکستان در این جنگ حملات پهپادی، موشکی و توپخانه‌ای علیه هم‌دیگر انجام دادند. پاکستان اعلام کرد که چند جت هندی را سرنگون کرده است. هند بعدا بخشی از این ادعاها را تایید کرد.
این جنگ در روز دهم می همان سال، پس از سه روز، با میانجی پشت پرده واشنگتن پایان یافت.
دونالد ترامپ، رئيس‌جمهور امریکا، بارها ادعا کرده که آتش‌بس میان هند و پاکستان، نتیجه تلاش‌های او بوده و از یک جنگ مرگبار میان دو قدرت هسته‌ای جنوب آسیا جلوگیری کرده است. پاکستان ادعاهای ترامپ را تایید و با نامزد کردن رئیس‌جمهور امریکا برای جایزه نوبل صلح، از او قدردانی کرد.
با این حال، دهلی نو ادعاهای دونالد ترامپ را تکذیب و تاکید کرد که آتش‌بس که نتیجه ارتباط دوجانبه با پاکستان بوده است، زیرا سیاست هند، پادرمیانی طرف سوم در درگیری‌های دوجانبه را نمی‌پذیرد.
در روز بیستم می ۲۰۲۵، کابینه پاکستان، ارتقای رتبه عاصم منیر به درجه فیلد مارشال را تصویب و به این ترتیب از عملکرد او در جنگ با هند ستایش کرد. این اقدام، او را به دومین نظامی پاکستان که پس از ایوب خان به این رتبه رسیده، تبدیل کرد. با این تفاوت که منیر همچنان سمت ریاست ارتش پاکستان را حفظ کرد.
عمران خان، تحلیلگر ژئوپلیتیک گفت که درگیری با هند نقطه عطفی در صعود جهانی منیر بود، هرچند ریشه‌های آن در تحولات داخلی قرار داشت.
او به شبکه الجزیره گفت: «درگیری می ۲۰۲۵ با هند برای صعود منیر در صحنه جهانی تعیین‌کننده بود... همه متوجه شدند.»
پذیرایی در واشنگتن
در ۱۱ جون پارسال، در میانه جنگ ۱۲ روزه اسرائيل و ایران که امریکا نیز در آن دخیل بود، دونالد ترامپ عاصم منیر را به نان چاشت به کاخ سفید دعوت کرد. این نخستین بار بود که یک رئيس‌جمهور امریکا از فرمانده ارشد پاکستان بدون حضور رهبران غیرنظامی آن کشور پذیرایی کرد.
این دیدار بیش از دو برابر زمان برنامه‌ریزی شده در دفتر بیضی کاخ سفید طول کشید.
ترامپ منیر را «یک جنگجوی بزرگ» و «فردی بسیار مهم» توصیف کرد و گفت که از دیدار با او «افتخار» می‌کند. او همچنین گفت که پاکستانی‌ها «ایران را بسیار خوب می‌شناسند.»
زمینه گسترش روابط واشنگتن و اسلام‌آباد از ماه‌ها قبل فراهم شده بود. زمانی که پاکستان با فرماندهی مرکزی امریکا، برای بازداشت یک مظنون مرتبط با حمله میدان هوایی کابل، همکاری کرد.
اسلام‌آباد همچنین تلاش کرد روابط خود با واشنگتن را از طریق پیشنهادهایی در زمینه عناصر نادر خاکی و همکاری در حوزه رمزارزها گسترش دهد.
تحلیلگران می‌گویند پاکستان همزمان ارتباط خود را با امریکا و ایران حفظ کرد و به یکی از معدود کشورهایی تبدیل شد که می‌توانست با هر دو طرف ارتباط برقرار کند.
تثبیت قانونی قدرت
الجزیره در ادامه گزارش خود نوشت که در نوامبر پارسال، پارلمان پاکستان اصلاحیه ۲۷ قانون اساسی را تصویب کرد. این اصلاحیه سمت رئیس نیروهای دفاعی را ایجاد کرد و ارتش، نیروی دریایی، نیروی هوایی و بخش برنامه‌های استراتژیک را زیر یک فرماندهی واحد قرار داد.
این اصلاحیه درجه فیلد مارشال را مادام‌العمر کرد و برای افسر پنج‌ستاره مصونیت دائمی از پیگرد قضایی فراهم کرد.
همچنین دوره خدمت منیر را بازتنظیم و آن را تا حداقل نوامبر ۲۰۳۰ تمدید کرد.
معماری جایگاه منطقه‌ای
در ۹ سپتامبر ۲۰۲۵، جنگنده‌های اسرائیلی یک مجموعه را در دوحه هدف قرار دادند. هشت روز بعد، پاکستان و عربستان سعودی در ریاض یک توافق دفاعی مشترک امضا کردند؛ در این مراسم، عاصم منیر، شهباز شریف و ولیعهد عربستان حضور داشتند.
در ماه دسامبر، منیر نشان درجه‌یک ملک عبدالعزیز را دریافت کرد.
او همزمان روابط خود با ایران را نیز گسترش داد. در ماه می ۲۰۲۵، همراه با شهباز شریف به ایران سفر کرد و با محمد باقری، فرمانده ارشد نظامی این کشور دیدار کرد؛ فردی که چند هفته بعد در حملات هوایی اسرائیل کشته شد.
با آغاز حملات امریکا و اسرائیل در ۲۸ فبروری، پاکستان در موقعیتی دشوار قرار گرفت؛ از یک‌سو توافق با عربستان، از سوی دیگر روابط با ایران، و همزمان نزدیکی به امریکا.
اسلام‌آباد در چند جهت اقدام کرد و پیشنهاد داد که میزبان گفت‌وگوها میان امریکا و ایران باشد.
سرانجام در ۸ اپریل، آتش‌بس اعلام شد؛ توافقی که با نقش‌آفرینی منیر و چند مقام امریکایی و ایرانی به‌دست آمد.
دیدگاه داخلی
شبکه الجزیره نوشت این تحرکات دیپلوماتیک در حالی انجام شد که پاکستان با مشکلات جدی داخلی روبه‌رو بود.
در سال ۲۰۲۵، خشونت‌ها در بلوچستان و خیبرپختونخوا به بالاترین سطح در یک دهه رسید. عمران خان، نخست‌وزیر پیشین پاکستان، همچنان در زندان به‌سر می‌برد.
همچنین، اصلاحیه ۲۷ قانون اساسی با انتقاد شدید مخالفان مواجه شد؛ آن‌ها معتقدند این اصلاحات باعث تمرکز بی‌سابقه قدرت شده است.
یک جنرال بازنشسته در این باره گفت: «وقتی حمایت خارجی وجود داشته باشد، تمرکز قدرت خطرناک‌تر می‌شود، نه کمتر؛ چون در قالب موفقیت ملی توجیه می‌شود.»
کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر بریتانیا، روز سه‌شنبه، ۷ دلو برای نخستین سفر رسمی راهی چین می‌شود. این نخستین سفر یک رهبر بریتانیا از سال ۲۰۱۸ به چین به شمار می‌رود.
آقای استارمر قرار است در جریان این سفر با شی جی پینگ، رئیس‌جمهور چین و لی چیانگ، نخست‌وزیر این کشور دیدار کند.
محور اصلی گفت‌وگوها توسعه همکاری‌های اقتصادی، جذب سرمایه‌گذاری و گسترش دسترسی شرکت‌های بریتانیایی به بازار چین اعلام شده است.
انتظار می‌رود پیتر کایل، وزیر تجارت بریتانیا و ده‌ها مدیر ارشد شرکت‌های بزرگ نیز او را همراهی کنند.
بریتانیا در پی جذب فناوری و سرمایه‌گذاری چین و همچنین دسترسی بیشتر به دومین اقتصاد بزرگ جهان برای خدمات مالی، صنعت موتر سازی و صادرات ویسکی اسکاتلندی است.
دولت بریتانیا این سفر را مبتنی بر «عمل‌گرایی واقع‌بینانه» توصیف کرده و تأکید دارد که در کنار حفظ گفت‌وگوی دیپلوماتیک با چین، همچنان نسبت به مسائل امنیتی و مداخلات خارجی حساس خواهد بود.
سفر استارمر در حالی انجام می‌شود که روابط لندن و واشنگتن در پی سیاست‌های تجاری و مواضع جنجالی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور امریکا، با تنش‌هایی همراه شده و برخی متحدان سنتی امریکا در حال بازنگری در رویکرد خود نسبت به چین هستند.
سفر استارمر به چین در حالی انجام می‌شود که نشانه‌هایی از ترک برداشتن تلاش او برای حفظ رابطه‌ای گرم با دونالد ترامپ دیده می‌شود. این تلاش پیش‌تر با توافقی تجاری همراه شد و تعرفه‌های امریکا بر صنایع کلیدی موترسازی و هوافضای بریتانیا را کاهش داد.
بریتانیا امیدوار است این سفر به تقویت اقتصاد این کشور کمک کند، اما در عین حال با خطر خشم منتقدان سرسخت چین در داخل کشور و همچنین دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور امریکا روبه‌روست.
اقتصاد بریتانیا به عنوان ششمین اقتصاد بزرگ جهان و همچنین محبوبیت آقای استارمر، هر دو به تقویت نیاز دارند.
دولت او در تحقق وعده‌های رشد اقتصادی و کاهش بحران هزینه‌های زندگی برای میلیون‌ها خانوار با مشکل مواجه بوده است.
حزب کارگر در نظرسنجی‌ها از حزب راست افراطی «ریفورم یوکی» عقب افتاده و برخی نمایندگان نگران حزب به‌طور علنی درباره جایگزینی استارمر با چهره‌ای کاریزماتیک‌تر، مانند اندی برنام، شهردار منچستر را مطرح کرده‌اند.
تحلیلگران این سفر را نشانه تلاش بریتانیا برای ایجاد توازن میان روابط با امریکا و چین و دستیابی به فضای مانور مستقل‌تر در سیاست خارجی ارزیابی می‌کنند.
ناظران بر این باورند که این سفر در کنار سفر نخست‌وزیر کانادا و صدراعظم آلمان، نشان می‌دهد اروپا و متحدان امریکا دارند رویکرد همکاری کنترول‌شده با چین را در پیش بگیرند.
