جنگ پنهان طالبان قندهاری و بدخشی بر سر معادن طلا

به گفته شماری از اعضای طالبان بدخشانی، این اقدامات با تلاش رهبری طالبان برای بیرون کشیدن کنترول معادن طلا و سنگ‌های قیمتی از دست فرماندهان محلی و سپردن آن به حلقه مرکزی قدرت در قندهار مرتبط است.

بررسی افغانستان اینترنشنال نشان می‌دهد که رهبری طالبان در ماه‌های اخیر مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ را برای مهار نفوذ روزافزون فرماندهان محلی بدخشان روی دست گرفته است. از برکناری، بازداشت و تبعید چهره‌های بانفوذ محلی گرفته تا جایگزینی آنان با چهره‌های مورد اعتماد هبت‌الله و نزدیکانش در قندهار و همزمان استقرار نیروی تازه‌نفس نظامی هزار نفری در بدخشان.

برخی منابع در میان طالبان محلی به افغانستان اینترنشنال گفته‌اند که این اقدامات ناشی از نگرانی فزاینده رهبری طالبان از قدرت‌یابی اقتصادی و نظامی فرماندهان محلی طالبان بدخشی است؛ فرماندهانی که بر اساس این اطلاعات، از رهگذر کنترول معادن به منابع مالی کلانی دست یافته و برخی از آنان اکنون به‌طور مستقل مدعی توان اجرای پروژه‌هایی به ارزش یک میلیون دالر هستند.

قطعه ویژه ۱۰۰۰ نفری برای محافظت از معادن یا سرکوب نارضایتی‌ها؟

اسماعیل غزنوی، والی طالبان در بدخشان، حدود دو ماه پیش از هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان در قندهار درخواست اعزام یک قطعه ویژه هزار نفری به بدخشان اعزام کند. نیرویی که اکنون به بدخشان رسیده است. والی طالبان هدف این نیرو را «حفاظت از معادن طلا» عنوان کرده، اما باشندگان بدخشان می‌گویند مأموریت اصلی این قطعه، مهار فرماندهان محلی و تحکیم کنترول مستقیم قندهار بر معادن بدخشان است.

برخی اعضای طالبان بدخشانی این اقدام را بخشی از روند «قندهاری‌سازی» کنترول معادن بدخشان می‌دانند؛ روندی که به باور آنان، با هدف تثبیت سلطه هبت‌الله آخندزاده بر منابع استراتژیک بدخشان دنبال می‌شود.

حذف، برکناری و تبعید طالبان بدخشی

تحولات اخیر نشان می‌دهد این روند صرفا اداری نیست و ابعاد امنیتی و سیاسی نیز یافته است.

حذف یک طالب بدخشی از ریاست معادن بدخشان

در تازه‌ترین مورد طالبان شفیق‌الله حفیظی را از رئیس معادن بدخشان کنار زد.

حفیظی اصالتا زاده یفتل بدخشان طالبان است. به جای او، عبدالمتین رحیم‌زی از ولایت لوگر به‌عنوان رئيس جدید معادن بدخشان تعیین شده است.

حفیظی پیش‌تر یکی از چهره‌های کلیدی در مدیریت معادن شهربزرگ و شیوه به شمار می‌رفت. پارسال نیز تلاش‌هایی برای برکناری او صورت گرفته بود، اما با حمایت قاری ایوب خالد، والی پیشین طالبان، در سمتش باقی مانده بود.

منابع می‌گویند جایگزینی او بخشی از روند انتقال مدیریت معادن به افراد نزدیک‌ به حلقه قندهار است.

شفیق حفیظی، رئیس برکنار شده طالبان از ریاست معادن بدخشان

جمعه خان فاتح از درواز تبعید شد

یکی از برجسته‌ترین موارد، برکناری و تبعید جمعه خان فاتح، از چهره‌های بانفوذ طالبان در ولسوالی‌های درواز بدخشانن است. او از سمت ولسوال نُسی کنار گذاشته و به‌عنوان معاون والی زابل منصوب شد.

منابع از بدخشان به افغانستان اینترنشنال گفتند جمعه خان فاتح از این جابجایی به شدت ناراض بود و حدود یک ماه از رفتن به زابل خودداری کرد.

جمعه خان فاتح در سال‌های گذشته تلاش کرده بود با اعطای هدایایی گران‌قیمت حمایت مقام‌های بلندپایه طالبان در کابل از جمله عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی رئیس‌الوزرای طالبان را جلب کند و او بتواند به‌عنوان چهره قدرتمند دروازهای بدخشان بماند.

با این حال طالبان با احساس بی‌اعتمادی به جمعه‌خان فاتح او را به زابل اعزام کردند تا از گسترش نفوذ او جلوگیری کنند.

منابع از بدخشان گفتند جمعه خان فاتح هنوز از طریق فردی به نام «موسی کاکه» و با صدها نیروی مسلح، عملاً بر معادن نُسی، شکی و خواهان نفوذ و کنترول دارد. فاتح از این معادن میلیون‌ها افغانی درآمد جمع‌آوری می‌کند.

منابعی در ولسوالی شکی گفتند افراد وابسته به جمعه خان فاتح حتی مانع جمع‌آوری عواید معادن توسط مدیر رسمی معادن این ولسوالی می‌شوند.

بازداشت عبدالخبیر نظامی، ولسوال ارگو

عبدالخبیر نظامی، ولسوال طالبان در ارگو و از چهره‌های بانفوذ مرتبط با معدن شیوه، هفته گذشته پس از درگیری مسلحانه با نیروهای طالبان در ارغنج‌خواه بازداشت شد.

منابع می‌گویند نیروهای وابسته به والی طالبان برای محدود کردن نفوذ او وارد منطقه شیوه شدند و پس از درگیری، نظامی به دفتر والی در فیض‌آباد احضار و توسط قطعه ویژه بازداشت شد.

عبدالخبیر نظامی اکنون در زندان قندوز و در انتظار حکم دادگاه نظامی طالبان است.

عبدالخبیر نظامی، ولسوال طالبان در ارگو که در قندوز زندانی است

رئیس پیشین معادن بدخشان در قندوز زندانی است

منابع از بدخشان گفتند عبدالرحمان عمار، رئیس پیشین معادن بدخشان و از چهره‌های بانفوذ در شهربزرگ نیز از چهره‌هایی است که در کمپاین حذفی که طالبان قندهاری راه انداخته‌اند، هدف قرار گرفت.

عبدالرحمان عمار در هشتم عقرب ۱۴۰۴، پس از مخالفت با حضور «طالبان غیربومی» و شرکت‌های وابسته به آنان در شهربزرگ، بازداشت شد.

یکی از بزرگترین پروژه‌های استخراج طلای طالبان در شهر بزرگ جریان دارد؛ معادنی که در آن طالبان به همکاری چینی‌ها کار ۲۴ ساعته استخراج را راه انداخته‌اند.

منابع محلی می‌گویند او پس از میانجی‌گری و ضمانت شفاهی قاری فصیح‌الدین از مقاومت مسلحانه دست کشید و تسلیم شد، اما اکنون به حکم دادگاه نظامی طالبان در زندان قندوز دوران حبس خود را می‌گذراند.

طالبان ۱۰۰ هزار نفر برای استخراج طلای بدخشان گماشته است

بدخشان از مهم‌ترین حوزه‌های معدنی افغانستان است؛ با ذخایر سرشار از طلا، لاجورد و سنگ‌های قیمتی که سال‌ها محل رقابت بازیگران مختلف بوده‌اند.

وزارت معادن و پترولیم طالبان اعلام کرده که ۱۰۰ هزار نفر در پروژه‌های استخراج طلا در این ولایت کار می‌کنند.

پروژه‌های عمده استخراج در ولسوالی‌های شهربزرگ، یاوان، کوهستان، راغستان، خواهان و ارغنج‌خواه جریان دارد.

اما منتقدان این استخراج‌ها را به‌دلیل نبود شفافیت، فقدان پاسخگویی و نقض قوانین افغانستان و معیارهای بین‌المللی، غیرقانونی می‌دانند.

اشرف غنی، رئیس‌جمهور پیشین افغانستان، نیز پیش‌تر گفته بود قراردادهایی که طالبان «پنهانی» بر معادن می‌بندند، فاقد مشروعیت بین‌المللی است و روشن نیست این معادن برای چه مدت واگذار می‌شوند و درآمدهای آن کجا مصرف می‌شود.

جنگ طلا بزرگتر خواهد شد؟

تحلیلگران می‌گویند آنچه در بدخشان جریان دارد، صرفاً یک رقابت اداری نیست، بلکه بازتاب رقابت بر سر ثروت، اقتدار و کنترول طلا در درون طالبان است.

در حالی که رهبری طالبان در قندهار می‌کوشد منابع درآمدی استراتژیک را تحت کنترول مستقیم خود درآورد، برخی فرماندهان محلی بدخشی که در سال‌های جنگ نفوذ و قدرت مستقل یافته‌اند، این روند را تهدیدی علیه جایگاه خود می‌بینند.

اعزام نیرو، بازداشت فرماندهان و تغییرات مدیریتی، همگی می‌تواند نشانه‌ای از تلاش برای مهار این شکاف پیش از تبدیل شدن آن به چالشی بزرگ‌تر برای انسجام درونی طالبان باشد.

بدخشان، به نظر می‌رسد، اکنون تنها صحنه رقابت اداری نیست؛ بلکه به میدان آزمون قدرت در جنگ طلا بدل شده است.