نشریه استرالیایی: افغانستان منابع زیرزمینی خود را با ارزان‌ترین نرخ جهان می‌فروشد
یک نشریه استرالیایی در گزارشی نگاشته است که اداره طالبان معادن افغانستان را با ارزان‌ترین نرخ در سطح جهان به فروش می‌رساند.
یک نشریه استرالیایی در گزارشی نگاشته است که اداره طالبان معادن افغانستان را با ارزان‌ترین نرخ در سطح جهان به فروش می‌رساند.
نویسندگان این گزارش می‌گویند که کنترول فرآوری یا پروسس، قیمت‌گذاری مواد معدنی افغانستان و دیگر اهرم‌های کلیدی به چین واگذار شده است. از این رو، افغانستان نفوذی بر افزایش عواید معدنی خود و بازار جهانی منابع طبیعی ندارد.
جاوید نورانی، کارشناس معادن و لین اودانل، نویسنده و خبرنگار، روز سه‌شنبه در تحلیلی در نشریه «اینترپرتر» نگاشتند: «این اتفاق تصادفی نیست و نه هم نتیجه اجتناب‌ناپذیر جغرافیا، دهه‌ها جنگ یا حتی ماهیت حاکمیت طالبان است. این وضعیت پیامد قراردادهایی است که در آن‌ها، (طالبان) وصول فوری پول نقد را بر مدیریت بلندمدت منابع طبیعی ترجیح می‌دهند.»
آن‌ها معتقدند که بازار جهانی معادن به کسانی پاداش می‌دهد که قدرت فرآوری، تکنولوژی و قیمت‌گذاری را در اختیار دارند، در حالی که افغانستان از هیچ‌یک از این مزایا برخوردار نیست. به همین دلیل، افغانستان تحت حاکمیت طالبان ابزارهای نفوذ و فشار خود، از جمله توانایی مذاکره، ظرفیت ساخت صنعت استخراج معادن یا حق انتخاب شرکای تجاری را از دست داده است.
نویسندگان اشاره می‌کنند که استخراج معادن به دلیل چشمداشت طالبان به سود کوتاه‌مدت، به وابستگی و محدودیت منجر شده است. به گفته آن‌ها، آنچه اکنون در حال وقوع است، توسعه معادن نیست، بلکه نوعی «تسلیم شدن» است.
یک نمونه برجسته، معدن مس عینک است که یکی از بزرگترین ذخایر مس جهان به شمار می‌رود. حکومت‌های کرزی و غنی و اکنون اداره طالبان، حفظ روابط حسنه با چین را بر استخراج این ثروت عظیم ترجیح داده‌اند. حکومت‌های گذشته به نفوذ سیاسی چین امیدوار بودند و طالبان نیز چین را در زمره معدود کشورهایی می‌بیند که مناسبات خوبی با این گروه دارند.
طالبان پس از بازگشت به قدرت با تحریم و انزوای بین‌المللی روبه‌رو شده است. افغانستان که زمانی بزرگترین دریافت‌کننده کمک‌های اضطراری و عمرانی کشورهای ثروتمند جهان بود، اکنون به کشوری تبدیل شده است که میلیون‌ها شهروند آن به غذا نیاز دارند و جامعه جهانی نیز تنها حداقل کمک‌های بشردوستانه را به مردم آن ارسال می‌کند.
مقام‌های طالبان اعلام کرده‌اند که بودجه حکومت خود را از منابع داخلی تامین می‌کنند که مهم‌ترین رکن آن، توسعه استخراج معادن با همکاری کشورهایی چون چین، روسیه و ایران است. در این میان، چین یکی از بازیگران اصلی در استخراج منابع طبیعی افغانستان محسوب می‌شود.
نورانی و اودانل در گزارش خود ارزیابی منفی از مدیریت معادن افغانستان ارائه کرده‌اند. افغانستان با داشتن ذخایر غنی لیتیم، عناصر کمیاب، مس و کبالت، این منابع را به بهایی ناچیز عرضه می‌کند، در حالی که این عناصر در ساخت تسلیحات مدرن و تکنولوژی‌های پیشرفته مانند هوش مصنوعی و باتری موترهای برقی کاربرد حیاتی دارند.
آن‌ها نوشتند: «افغانستان سنگ‌های خام معدنی خود را به‌گونه‌ای صادر می‌کند که به‌رغم داشتن دارایی‌های باارزش، جایگاه بااهمیتی در میان کشورهای دارای منابع طبیعی به دست نمی‌آورد.»
نویسندگان افزودند: «این موضوع صرفاً به دلیل سوءمدیریت نیست، بلکه به نحوه انتقال ارزش برمی‌گردد. افغانستان منابع خود را در پایین‌ترین سطح زنجیره ارزش صادر می‌کند، در حالی که دیگران، و بیش از همه چین، مراحل فرآوری، قیمت‌گذاری و اهرم‌های استراتژیک ناشی از آن را به چنگ می‌آورند.»
طالبان از زمان بازگشت به قدرت، صدها قرارداد استخراج معادن طلا، نقره، سرب، مس، آنتیموان و سایر مواد معدنی را با شرایطی مبهم و با تمرکز بر کسب درآمد فوری امضا کرده است. شرکت‌هایی عمدتاً از چین، ایران، پاکستان و ترکیه این منابع را به‌صورت خام استخراج و صادر می‌کنند که در نتیجه، برای افغانستان چیزی جز خسارات زیست‌محیطی و سودی محدود باقی نمی‌ماند.
چین به درخواست‌های طالبان برای استخراج مس عینک توجه چندانی نمی‌کند. در این تحلیل آمده است که در دوره جمهوریت نیز قراردادها تحت فشارهای سیاسی و با نظارت ضعیف پیش می‌رفت، اما اکنون که مواد معدنی حیاتی به محور قدرت اقتصادی و نظامی در جهان تبدیل شده‌اند، افغانستان نمی‌تواند سودی فرامادی مانند نفوذ جیوپولتیکی از این منابع با ارزش خود ببرد.
بر بنیاد این گزارش، چین با سرمایه‌گذاری در معادن و تسلط بر مراحل فرآوری، جایگاه برتری نسبت به افغانستان پیدا کرده و زنجیره تامین را به ابزاری راهبردی تبدیل کرده است. برعکس، افغانستان با معاملات کوتاه‌مدت، روزبه‌روز به چین و دیگر کشورهای سرمایه‌گذار وابسته‌تر می‌شود.
طالبان به دلیل انزوا و تحریم‌های بین‌المللی نمی‌تواند از شرکت‌های بزرگ جهانی برای استخراج معادن دعوت کند. از این رو، فضا کاملاً در اختیار چند کشور معدود منطقه قرار گرفته است که روابط نزدیک سیاسی و استخباراتی با این گروه دارند.
