بن‌لادن؛ از محاصره توره‌بوره تا زندگی مخفی در «حویلی وزیرستان»

نقش فرماندهان افغان و پیوندهای قدیمی

محاصره توره‌بوره پیچیده بود چون بسیاری از فرماندهان نیروهای افغان سابقاً با مجاهدین عرب همکاری نزدیک داشتند.

•معلم اول گل (از حزب اسلامی خالص) همسایه سابق بن‌لادن در کمپ نجم‌الجهاد بود و خانه امن برای عرب‌ها در جلال‌آباد داشت.

•مولوی نورمحمد حقپال نیز در انتقال پیام‌ها و کمک به خروج جنگجویان نقش داشت.

•حضرت علی و زمان غمشریک نیروهای زمینی را رهبری می‌کردند، اما رقابت‌های محلی و پیوندهای ایدئولوژیک قدیمی، جنگ را پیچیده کرده بود.

به گفته منابع حاضر در صحنه، جنگجویان افغان اغلب تمایلی به درگیری مستقیم با «مجاهدین سابق» نداشتند. در مقابل، امریکایی‌ها نگران برانگیخته شدن احساسات ضدامریکایی بودند و ترجیح دادند بیشتر بر پشتیبانی هوایی و نیروهای محلی تکیه کنند. پیشنهادهایی مانند بستن خط دیورند توسط جنرال جیمز متیس، فرمانده نیروهای دریایی امریکا جدی گرفته نشد.

فرار بن‌لادن

در نیمه دسامبر، با تشدید فشارها، شبکه قبایلی و فرماندهان محلی مسیرهای خروج را فراهم کردند. بن‌لادن و الظواهری ابتدا با کمک معلم اول گل در موتر شیشه‌سیاه به منطقه‌ای امن منتقل شدند و سپس به مولوی نورمحمد سپرده شدند. از آنجا به آن سوی رود کنر و خانه‌های حاجی خان جان و کشمیر خان (فرماندهان حزب اسلامی) در دانگام رفتند.

در این دوره، آتش‌بس کوتاه و عقب‌نشینی پنج کیلومتری نیروهای آمریکایی نیز به خروج بخشی از جنگجویان کمک کرد. بسیاری از اعضا از مسیرهای کوهستانی مانند زیران کندو، غورکه و لعل‌پوره به سوی وزیرستان پاکستان منتقل شدند.
پناهگاه‌های بعدی و زندگی مخفی

بن‌لادن و الظواهری برای مدتی در خانه‌های حاجی خان جان و کشمیر خان در کنر و سپس جندول (دیر پایین) پنهان شدند. بعدها به مناطق تالاش و نهایتاً به حویلی معروف در نزدیکی اکادمی نظامی کاکول ایبت‌آباد منتقل شدند. بن‌لادن تا لحظه کشته شدن در دوم می ۲۰۱۱، از همین شبکه‌های قدیمی حزب اسلامی و قبایلی برای جابه‌جایی و ارتباطات استفاده کرد.

نتیجه

محاصره توره‌بوره نمادی از پیچیدگی جنگ افغانستان شد: ترکیبی از وفاداری‌های قدیمی جهادی، رقابت‌های محلی، محاسبات سیاسی و اشتباهات استراتژیک. بن‌لادن نه با نبرد تا آخر ایستادگی کرد، بلکه با بهره‌گیری از همین شکاف‌ها و شبکه‌های قدیمی، موفق به فرار شد و سال‌ها در سایه زندگی کرد.

یادداشت:
این گزارش بر اساس مصاحبه با حاجی دین محمد، والی پیشین ننگرهار، حضرت علی، افراد نزدیک به خانواده معلم اول گل و حاجی خان جان، یک مقام سابق طالبان، باشندگان منطقه توره‌بوره و برخی منابع مکتوب و اظهارات الظواهری تهیه شده است.