ماریا سلطان، رئیس انستیتوت ثبات راهبردی جنوب آسیا (SSASI) بر این باور است که افغانستان در محیط نوظهور منطقهای، جغرافیای خود را از دست خواهد داد. او میگوید شاید در آینده کشوری با این شکل و ساختار وجود نداشته باشد.
ماریا سلطان در گفتوگویی با حسن خان، خبرنگار پاکستانی گفت فقدان رهبری قوی در افغانستان، مهار چالشها و ایجاد ثبات در این کشور را دشوار کرده است.
او در این گفتوگو که روز چهارشنبه ۱۶ ثور منتشر شده، تاکید کرد برای درک شرایط کنونی، باید نگاه به افغانستان تغییر کند، زیرا این کشور یک دولت متمرکز نیست.
رئیس انستیتوت ثبات راهبردی جنوب آسیا توضیح داد این کشور بیشتر مجموعهای از مناطق مرزی است که شریانهای حیاتی آنها به کشورهای همسایه گره خورده است.
به گفته او، تمایلات گریز از مرکز در ساختار افغانستان نهادینه شده است و ولایات هممرز با ایران، پاکستان و کشورهای آسیای مرکزی، روابط و وابستگیهای تجاری بیشتری با این همسایگان دارند تا با حکومت مرکزی.
خانم سلطان میگوید با توجه به این وابستگیهای مرزی و منطقهای، ممکن است ساختار دولتی افغانستان در آینده به شکلی که اکنون دیده میشود، باقی نماند.
او خاطرنشان کرد که در شرایط کنونی، نشانههایی از وجود ملیگرایی قدرتمندی که بتواند بر شکافهای ساختاری غلبه کند، دیده نمیشود.
ماریا سلطان کیست؟
ماریا سلطان یکی از استراتژیستهای دفاعی و تحلیلگران ارشد امنیتی در پاکستان است. وی پیش از ریاست انستیتوت SASSI، به عنوان استراتژیست دفاعی غیرنظامی با وزارت دفاع پاکستان همکاری داشته و سوابق آکادمیک درخشانی در دانشگاه دفاع ملی و مرکز تحقیقات خلع سلاح دانشگاه برادفورد بریتانیا دارد.
او در سالهای اخیر، بهویژه پس از تحولات ۲۰۲۱، نقش فعالی در سازماندهی نشستهای میانافغانی ایفا کرده است. از جمله اقدامات کلیدی او، ابتکار «پروسه اسلامآباد» در سال ۲۰۲۵ بود که بستری برای گفتوگو میان رهبران سیاسی افغان، فعالان مدنی و زنان در خارج از بدنه طالبان فراهم کرد تا دیدگاههای مشترک برای آینده ثبات در افغانستان شکل بگیرد.
انستیتوت ثبات راهبردی جنوب آسیا و پیوندش با بدنه قدرت
انستیتوت ثبات راهبردی جنوب آسیا، تنها یک اندیشکده پژوهشی ساده نیست؛ این نهاد به عنوان یکی از بازوهای فکری و استراتژیک نزدیک به ارتش پاکستان شناخته میشود.
رابطه این انستیتوت با نهادهای نظامی و امنیتی پاکستان از جمله آیاسآی بسیار نزدیک و ساختاری است. انستیتوت ثبات راهبری جنوب آسیا، وظیفه تبیین دکترینهای دفاعی و راهبردی را بر عهده دارد و خروجیهای آن اغلب بازتابدهنده نگرانیها و سیاستهای کلان امنیتی ارتش پاکستان در قبال منطقه است. از این رو، هشدارهای ماریا سلطان درباره «فروپاشی جغرافیایی افغانستان» را میتوان فراتر از یک تحلیل شخصی و بهعنوان بازنمایی از دیدگاههای لایههای سخت قدرت در پاکستان نسبت به آینده همسایه غربی خود نگریست.
