روز جهانی موزیم؛ پارسال ۲۱ هزار نفر از موزیم ملی افغانستان بازدید کرده‌اند

عبدالباری جهانی، یکشنبه، ۲۷ ثور در نامه سرگشاده به طالبان از برخورد این گروه با شیعیان و نحوه حکومت‌داری آن‌ها شدیدا انتقاده کرده است. او تفاوتی که اصول‌نامه جزائی طالبان میان پیروان فقه حنفی و جعفری قایل شده را نادرست خواند و تاکید کرد که حقوق شهروندی همه افغان‌ها برابر است.

آقای جهانی گفت که مخالفت شیعیان با طالبان اکنون به نفرت تبدیل شده است. او به طالبان هشدار داد که در برابر «دشمنی حدود هفت میلیون انسان»، نه‌تنها این گروه، بلکه قدرت‌های بزرگ هم نمی‌توانند ایستادگی کنند.

وزیر اطلاعات و فرهنگ حکومت پیشین با اشاره به بازداشت و برخورد تحقیرآمیز طالبان با حسین‌داد شریفی، روحانی برجسته شیعه نوشت هرچند آقای شریفی از مقتدیان خود خواست صبر و بردباری پیشه کنند، اما تضمینی وجود ندارد که پیروان مذهب شیعه واکنش تند نشان ندهند.

این پژوهشگر زبان پشتو باور دارد که فشارهای طالبان بر شیعیان، سبب کاشتن نفرت در میان این گروه مذهبی شده است. او هشدار داد که حس نفرت نسل به نسل انتقال می‌یابد و می‌تواند سبب واکنش‌های جدی شود.

در بخشی از نامه آقای جهانی آمده است: «به نمایندگی از صدها هزار پشتون با مسئولیت کامل می‌گویم همه پشتون‌ها یا همه قندهاری‌ها طالب نیستند.» او تاکید کرد که پشتون‌ها در شمال و جنوب افغانستان با غیرپشتون‌ها و شیعیان در طول تاریخ در صلح و برادری زندگی کرده‌اند.

این اظهارات در حالی بیان شده که اخیرا طالبان در پی اعمال فشار بر شیعیان با انتقادهای زیادی مواجه شده است. طالبان متهم‌اند که عرصه را برای پیروان شیعه در سراسر افغانستان تنگ کرده و آنها را وادار می‌کند از احکام مذهب تسنن پیروی کنند.

این شاعر و نویسنده شناخته‌شده زبان پشتو مدعی شد که طالبان تمام قدرت را به ملاهای پشتون، به‌ویژه ملاهای جنوب‌غرب سپرده‌ است. او تصریح کرد که طالبان با این اقدام دیگر اقوام و تبارهای افغانستان را نسبت به پشتون‌ها بدبین ساخته است.

عبدالباری جهانی گفته به‌دلیل خونریزی و جنگ داخلی، طرفدار مبازره مسلحانه با طالبان نیست. او اما تاکید کرد که طالبان با اقدامات شان نه‌تنها شیعیان، بلکه «اکثریت پشتون‌ها» و دیگر اقوام افغانستان را نیز، دشمن خود ساخته است. به باور او، طالبان با این اقدامات روند نابودی خود را تسریع می‌کند.

این مقام پیشین به طالبان نوشت: «من در قندهار، کابل و جلال‌آباد حتی یک نفر را نیافتم که از شما راضی باشد. اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، همان‌‌طور که مردم از جنگ‌های درون‌گروهی مجاهدین به‌ستوه آمدند و به قدرت شما رضایت دادند، نظام شما نیز در نتیجه مخالفت عمومی سقوط خواهد کرد.»

آقای جهانی تاکید کرد که در تاریخ جهان هیچ نظامی وجود ندارد که برابر مخالفت عمومی مردم پابرجا بماند و سقوط نکند.

او نوشت که اگر طالبان هچنان به غصب حقوق پشتون‌ها و غیرپشتون‌ها ادامه دهد، قدرت سیاسی را تنها به ملاهای پشتون اختصاص دهد، وزارت‌های تخصصی را در اختیار افراد ناآگاه بگذارد و مردم را دشمن فرض کند، افغانستان را به سمت نابودی سوق خواهد داد.

سعید احمد، باشنده غور، به بی‌بی‌سی گفت که پس از مبتلا شدن شایقه، دختر پنج‌ساله‌اش، به آپاندیسیت و کیست کبد و ناتوانی در تأمین هزینه درمان، ناچار شد او را بفروشد.

او گفت: «برای پرداخت هزینه‌های درمان پولی نداشتم، بنابراین دخترم را به یکی از بستگانم فروختم.»

عمل جراحی شایقه موفقیت‌آمیز بود. هزینه آن از همان مبلغ ۲۰۰ هزار افغانی (۳۲۰۰ دالر) که شایقه در ازای آن فروخته شده بود، پرداخت شد.

پدر شایقه گفت که با بستگانش توافق کرده که اکنون تنها پول درمان او را بپردازند و مبلغ باقی‌مانده طی پنج سال آینده پرداخت کنند. او گفت: «اگر همه پول را یکجا می‌گرفتم، همان موقع او را می‌بردند.»

سعید می‌گوید: «اگر پول داشتم، هرگز این تصمیم را نمی‌گرفتم. اما با خودم فکر کردم اگر بدون جراحی بمیرد چه؟ این‌طوری حداقل زنده می‌ماند.»

بی‌بی‌سی در این گزارش نوشته است که مردانی هر سپیده‌دم در چهارراهی‌ای در چلچراغِ غور گرد هم می‌آیند، به امید آن‌که کاری پیدا کنند. آن‌ها تنها زمانی می‌توانند برای خانواده‌های‌شان نان ببرند که کسی برای کار سراغ‌شان بیاید؛ اما بسیاری روزها، با دستِ خالی به خانه بازمی‌گردند.

جمعه‌خان، ۴۵ ساله، گفت که در شش هفته گذشته تنها سه روز کار پیدا کرده که روزانه بین ۱۵۰ تا ۲۰۰ افغانی درآمد داشته است. او می‌گوید: «سه شب پشت سر هم کودکانم گرسنه خوابیدند. زنم گریه می‌کرد، بچه‌هایم هم. از همسایه قرض گرفتم که آرد بخرم. من در ترس از این زندگی می‌کنم که کودکانم از گرسنگی بمیرند.»

عبدالرشید عظیمی، باشنده دیگر غور در حالی که دختران دوگانگی هفت‌ساله‌اش، رقیه و روهیلا را در آغوش گرفته، می‌گوید که حاضر است آن‌ها را بفروشد.

او گریه‌کنان افزود: «حاضرم دخترانم را بفروشم. فقیرم، بدهکارم، درمانده‌ام. از سرِ کار که می‌آیم خانه، لب‌هایم خشک است، گرسنه‌ام، تشنه‌ام، پریشانم و سردرگم. بچه‌هایم می‌آیند پیشم و می‌گویند بابا، نان بده. اما چه بدهم؟ کجاست کار؟»

این پدر در حالی که روهیلا، دخترش را در آغوش می‌کشد و می‌بوسد، می‌گوید: «دلم آتش می‌گیرد اما این تنها راه سیر کردن کودکان دیگرم است.»

کیهان، مادر این خانواده گفت: «تنها چیزی که می‌خوریم نان و آب گرم است، حتی چای نه.»

دو پسر نوجوان این خانواده در مرکز شهر کفش واکس می‌زنند. یکی دیگر زباله جمع می‌کند و مادر از آن به عنوان سوخت برای آشپزی استفاده می‌کند.

افزایش مرگ کودکان

این گزارش همچنین از افزایش مرگ کودکان در افغانستان به دلیل فقر و گرسنگی خبر داده است.

محمد هاشم که چند هفته پیش دختر ۱۴ ماهه‌اش را از دست داد، به بی‌بی‌سی گفت: «فرزندم از گرسنگی و نبود دارو مرد... وقتی کودکی بیمار است و گرسنه، طبیعی است که می‌میرد.»

یک بزرگ محل گفته است مرگ کودکان، عمدتاً به خاطر سوءتغذیه، در دو سال اخیر «واقعاً افزایش یافته است».

بی‌بی‌سی نوشت به دلیل این‌که هیچ سند رسمی از مرگ کودکان در غور وجود نداشت، از یک گورستان محلی به عنوان تنها شاهد این رویدادها دیدن کرد.

در گزارش آمده: «ما قبرهای کوچک و بزرگ را جداگانه شمردیم. تعداد قبرهای کوچک تقریباً دو برابر قبرهای بزرگ بود که نشان می‌دهد دو برابر بیشتر کودکان نسبت به بزرگسالان مرده‌اند.»

در گزارش همچنین آمده شواهد بیشتری در بیمارستان اصلی ولایت در چغچران پیدا شده است. از جمله این‌که بخش نوزادان شلوغ‌ترین بخش این بیمارستان است و برخی تخت‌ها حتی دو نوزاد دارند. اکثر آن‌ها کم‌وزن هستند و اغلب برای تنفس مستقل دست‌وپا می‌زنند.

فاطمه حسینی، پرستار این شفاخانه گفت که برخی روزها تا سه نوزاد در یک روز می‌میرند: «اول برایم خیلی سخت بود وقتی می‌دیدم کودکان می‌میرند. اما حالا برای ما تقریباً عادی شده.»

قصه این خانواده‌ها، قصه مشترک بسیاری از شهروندان داخل افغانستان تحت کنترول طالبان است. به گفته سازمان ملل، در حال حاضر سه نفر از هر چهار نفر قادر به تأمین نیازهای اولیه خود مانند غذای کافی نیستند.

در گزارش آمده در افغانستان بیکاری فراگیر شده، سیستم بهداشت در حال فروپاشی است و کمک‌هایی که زمانی اساسی‌ترین نیازهای میلیون‌ها نفر را تأمین می‌کرد، شدیداً کاهش یافته است.

پیش‌تر سازمان ملل در گزارشی از کمبود گسترده آب، غذا، خدمات درمانی، سرپناه، گرمایش و پوشاک برای میلیون‌ها خانواده یاد کرد و گفت که بیش از ۸۰ درصد خانواده‌ها بدهکار هستند.

حمدالله فطرت، معاون سخنگوی طالبان، در واکنش به یافته‌های این گزارش به بی‌بی‌سی گفت: «در طول ۲۰ سال اشغال، به خاطر سرازیر شدن دالرهای امریکایی، یک اقتصاد مصنوعی شکل گرفت. پس از پایان اشغال، ما وارث فقر، سختی، بیکاری و دیگر مشکلات شدیم.»

سازمان‌های امدادرسان و حقوق بشری همواره می‌گویند که محدودیت‌های طالبان علیه زنان، از دلایل اصلی کاهش کمک‌ها و دلسردی اهداکنندگان از کمک به افغانستان است. با این حال، آقای فطرت این موضوع را رد کرد و گفت: «کمک‌های بشردوستانه نباید سیاسی شوند.»

او تاکید کرد که مسئله حقوق اساسی زنان افغانستان نباید از سوی جامعه جهانی نادیده گرفته شود و این موضوع باید همواره در محور گفت‌وگوها و بحث‌های بین‌المللی قرار داشته باشد.

هاجسن این اظهارات را در نشست مجلس اعیان بریتانیا به مناسبت ارائه گزارش تازه بنیاد «فراگیر» مطرح کرد و نسبت به وضعیت زنان افغانستان تحت حاکمیت طالبان ابراز نگرانی شدید کرد.

در همین نشست، انانیا کوندو، پژوهشگر ارشد بنیاد «فراگیر»، گفت افغانستان وارد مرحله‌ای از «نظارت گسترده و ترس سیستماتیک» شده است.

او با اشاره به قانون امر به معروف گفت هزاران محتسب در شهرها زنان را به دلیل نوع پوشش، بلند بودن صدا، استفاده از تلفن همراه یا بیرون شدن بدون محرم زیر نظر دارند.

به گفته او، در موارد متعدد زنان در جاده‌ها بازداشت و حتی لت‌وکوب شده‌اند.

بنیاد «فراگیر» روز دوشنبه گزارش تازه خود را با عنوان «زنگ خطر؛ روایت‌های زنان افغانستان از آپارتاید جنسیتی و تهدید فزاینده افراط‌گرایی مذهبی» در نشست مجلس اعیان بریتانیا ارائه کرد.

بر اساس این گزارش، احساس ناامنی و افراط‌گرایی در افغانستان افزایش یافته و گروه‌های آسیب‌پذیر، از جمله اقلیت‌های قومی و مذهبی، کارمندان حکومت پیشین و همکاران نهادهای بین‌المللی، با خطر جدی خشونت‌های هدفمند مواجه‌اند.

خواجه آصف روز دوشنبه در گفت‌وگو با شبکه «جیونیوز» گفت که در دیدارهای اخیر با ملا یعقوب، وزیر دفاع طالبان، تأکید کرده است که «دشمنان افغانستان در گذشته، دشمنان پاکستان نیز بوده‌اند.»

با این‌حال، وزیر دفاع پاکستان معتقد است که در حال حاضر رویکرد طالبان افغان در قبال این مسئله تغییر کرده و افغانستان تحت کنترول این گروه به‌عنوان «نیابتی» برای هند علیه پاکستان عمل می‌کند.

خواجه آصف پیشتر نیز مدعی شده بود که طالبان به نیروی نیابتی هند تبدیل شده و در حال پیش‌برد «جنگ» دهلی‌نو علیه اسلام‌آباد است. او هشدار داد اگر طالبان از حمایت شبه‌نظامیان و تروریسم فرامرزی دست برندارد، پاکستان به طالبان همان‌گونه پاسخ خواهد داد که به هند پاسخ داده است.

با گسترش دامنه ناامنی‌ها در پاکستان، اسلام‌آباد بارها طالبان افغان را به پناه‌ دادن و حمایت از گروه‌های شورشی به‌ویژه تحریک طالبان پاکستانی متهم کرده است؛ گروهی که به ادعای مقام‌های پاکستانی، از سوی هند در خاک افغانستان حمایت و سازماندهی می‎شود.

در مقابل، طالبان افغان بارها اعلام کرده‌است که اجازه نمی‌دهد از خاک این کشور علیه هیچ کشور دیگری استفاده شود و تاکید کرده است که مسائل امنیتی پاکستان یک موضوع داخلی این کشور است.

• 

  چرخش بزرگ؛ عشق مصلحتی هند و طالبان

آقای جهانی در گفت‌وگو با صوفی پادکست گفت: «اگر با آنان [ملاها] گفت‌وگو کنم، سند دارم، کتاب می‌گوید، تاریخ می‌گوید و مذهب می‌گوید که آنان ناکارآمد هستند، عامل زوال‌ و اختلافات‌اند.»

او با اشاره به مشکلات افغانستان گفت ملاها عامل این وضعیت‌اند.

عبدالباری جهانی، شاعر سرود ملی افغانستان و از پژوهشگران مطرح زبان پشتو در حالی ملاها را عامل زوال جوامع اسلامی دانسته است که در حال حاضر این گروه بر افغانستان حاکمیت دارد.

طالبان متهم‌اند که پس بازگشت به قدرت در افغانستان، در نزدیک به پنج سال گذشته قرائت ویژه و سختگیرانه خود از دین را در همه لایه‌های جامعه تعمیم داده است. منقدان طالبان، قرائت سخت‌گیرانه و افراطی این گروه از اسلام را عامل بسیاری از عقب افتادگی‌ها و بحران کنونی افغانستان دانسته‌اند.