افغانستان پس از بستهشدن گذرگاههای مرزی با پاکستان، مسیر تجارت خود را از بندر عباس ایران دنبال کرد، اما اختلال در تنگه هرمز، تجارت و کمکرسانی به افغانستان را با مشکل روبهرو کرده است. اسوشیتدپرس نوشته است که افغانها برای جایگزینکردن بندر کراچی، به مسیر ایران روی آورده بودند.
بر اساس این گزارش، محمولهها از راه بندر عباس ایران انتقال داده میشد، اما این بندر در مسیر تنگه هرمز قرار دارد؛ جایی که جنگ، صدها کشتی و هزاران خدمه آنها را متوقف کرده است. در همین حال، هزاران کانتینر مربوط به افغانستان در پاکستان گیر مانده است.
این وضعیت برای تجارت افغانستان و گروههای کمکرسان زیانبار خوانده شده است.
برنامه جهانی غذا سازمان ملل میگوید هزینههای انتقال کالا بهشدت افزایش یافته و راههای رساندن کمکها محدود شده است. فعالیتهای این نهاد در افغانستان شامل توزیع مکملهای غذایی نجاتبخش برای مادران و کودکان دچار سوءتغذیه و بیسکویتهای مقوی برای دانشآموزان است.
این نهاد گفته است که بیشتر مواد غذایی ویژه سوءتغذیه را از پاکستان تامین میکرد. پس از بستهشدن مرز پاکستان در ماه اکتوبر، انتقال محمولهها از راه دریا، دوبی و ایران آغاز شد. اکنون این مسیر نیز عملاً بسته شده است، زیرا تهران بر تنگه هرمز کنترول دارد و امریکا بندرهای ایران را محاصره کرده است.
بر اساس گزارش، ذخیره مکملهای غذایی رو به کاهش رفت و تا میانه اپریل تمام شد.
جان آیلیف، رییس برنامه جهانی غذا در افغانستان، گفته است: «در زمانی که سوءتغذیه تقریباً به سطح بیسابقهای رسیده، مادران و کودکان ضعیف و درمانده از کلینیکهای صحی برگردانده میشوند، چون غذایی برای دادن به آنان نداریم.»
برنامه جهانی غذا حتی پیش از این بحران نیز با کاهش کمکها روبهرو بود. این نهاد در سال جاری فقط هشت درصد بودجه سالانه خود را دریافت کرده است.
با آغاز جنگ ایران در اواخر فبروری، یکی از محمولههای بیسکویتهای مقوی برنامه جهانی غذا در امارات متحده عربی گیر مانده است.
این محموله بهجای آنکه از دوبی به ایران و سپس به افغانستان فرستاده شود، اکنون از مسیر طولانی عربستان سعودی، اردن، سوریه، ترکیه، گرجستان، آذربایجان و دریای خزر به ترکمنستان انتقال داده میشود.
برنامه جهانی غذا گفته است که این محموله سه ماه است در مسیر قرار دارد.
لطفالله اکبری، مالک یک شرکت کوچک واردات تجهیزات ساختمانی در کابل، گفته است کالاهایش از چین در کشتیهایی گیر مانده که نمیتوانند از تنگه هرمز عبور کنند. به گفته او، هزینه شرکت حملونقل نیز افزایش یافته و دیگر چیزی برای ادامه تجارتش در کابل ندارد. او گفته است اگر این آبراه بهزودی باز نشود، ممکن است از محموله خود صرفنظر کند.
اکبری گفته است: «جنگ ایران و امریکا تاثیر بسیار بزرگی بر تجارت من گذاشته است.»
او افزوده است که برخی تاجران محمولههای خود را از مسیر آسیای مرکزی انتقال دادهاند، اما این مسیر طولانیتر و پرهزینهتر است.
او گفته است: «شرکت حملونقل اکنون بیشتر از ارزش کالاها و سرمایهای که در آن گذاشته بودیم، پول میخواهد. توان پرداخت آن را نداریم.»
اکبری افزوده است: «حتی اگر کالاها را به اینجا بیاورم، ناچارم همه را با ضرر بفروشم. توان دو بار ضررکردن را ندارم.»
گلمیر امینی، مدیر بخش لوجستیک شرکت حملونقل و تجارت بینالمللی اتفاق بامیان، گفته است جنگ ایران هزینهها را بهگونه چشمگیر افزایش داده است. بخشی از بارهایی که این شرکت انتقال میدهد، شامل کمکهای بشردوستانه است.
به گفته او، پیش از جنگ، هزینه کرایه یک کانتینر برای هر محموله حدود سه هزار تا سه هزار و ۶۰۰ دالر بود، اما اکنون به بیش از هفت هزار دالر رسیده است. برای برخی کالاها، این هزینه از ۱۱ هزار دالر نیز گذشته است.
امینی گفته است: «تاثیر این وضعیت به همه تاجران رسیده است.»
محمد مرتضی اسحاقزی، فروشنده وسایل برقی در کابل، گفته است انتقال کالاهایش از چین از مسیر ایران پیش از جنگ حدود یک هزار و ۱۰۰ تا یک هزار و ۵۰۰ دالر هزینه داشت، اما اکنون به بیش از ۱۵ هزار دالر رسیده است.
او گفته است: «نه میتوانیم صادر کنیم و نه میتوانیم وارد کنیم.»
اسحاقزی از طالبان خواسته است اختلاف خود با پاکستان را حل کند تا تجارت مرزی از سر گرفته شود. او گفته است اگر این وضعیت ادامه یابد، تجارتشان از بین خواهد رفت.
عبدالسلام جواد، سخنگوی وزارت صنعت و تجارت طالبان، گفته است افزایش کلی قیمتها در افغانستان پایین و حدود سه درصد مانده است. او دلیل آن را ادامه تجارت با ایران و تامین بسیاری از واردات از آسیای مرکزی، روسیه و چین خوانده است.
او گفته است: «مشکلی که با آن روبهرو شدیم، محدودیت کالاهای وارداتی و کانتینرهای ما بود که از کشورهای دیگر از راه ایران میآمد.»
به گفته او، طالبان در انتظار راهحلی برای تنگه هرمز است تا صادرات به شکل عادی انجام شود.
خانجان الکوزی، مشاور ارشد اتاق تجارت و سرمایهگذاری افغانستان، گفته است اکنون بیش از ۶۰ درصد تجارت افغانستان از مسیر آسیای مرکزی انجام میشود و همین موضوع تاثیر کلی جنگ ایران را کاهش داده است.
او گفته است مواد غذایی و نفتی از آسیای مرکزی و روسیه وارد میشود و بخش زیادی از تجارت اکنون از راه ترکیه انجام میشود. به گفته او، کالاها سپس از مسیر ریل از راه ایران یا آذربایجان انتقال داده میشود.
