خبرنگار
منابع مطلع در ولایتهای تخار و بدخشان به افغانستان اینترنشنال گفتهاند که والیهای طالبان در این دو ولایت فعالیت همه شرکتهای محلی استخراج طلا را به بهانههای مختلف متوقف کردهاند. به گفته منابع، فقط شرکتهای وابسته به طالبان اجازه فعالیت دارند.
دفتر مطبوعاتی والیان طالبان در تخار و بدخشان تایید کردهاند که فعالیت شرکتهای فاقد مجوز در بخشهایی از این دو ولایت متوقف شده است. منابع محلی در تخار گفتند این دستور ابتدا در حوزه دریای کوکچه در ولسوالی کلفگان اجرا شد و سپس به سراسر ولایت گسترش یافت.
بر بنیاد اطلاعات منابع، والی طالبان در بدخشان نیز، دستور توقف فعالیت شرکتهای طلا را در ولسوالیهای درواز صادر کرده است. باشندگان محل گفتند اکنون در سراسر بدخشان فعالیت شرکتهای محلی متوقف شده است.
طالبان در بدخشان این راهبرد را پس از آن روی دست گرفت که اخیرا یک درگیری خونین میان کارگران معدن طلا قطقطی در ولسوالی شکی و افراد جمعه فاتح، معاون والی زابل رخ داد. این درگیری روز شنبه، ۱۹ ثور، رخ داد که در آن دستکم ۲ تن کشته و ۱۵ تن از کارگران معدن زخمی شدند. درگیری میان کارگران معدن طلا و افراد طالبان بر سر توزیع زمینی بخشهای از این معدن صورت گرفت.
پس از این درگیری، مولوی اسماعیل غزنوی والی طالبان در بدخشان و عبدالمتین رحیمزی رئیس تازه گماشته شده معادن این ولایت به همراه قطعه ویژه هزار نفری ملاهبتالله برای یک هفته به مناطق دروازها سفر کردند. منابع مطلع گفتند در این سفر، دستکم ۱۵ تن از نزدیکان مقامها و بستگان فرماندهان بدخشی طالبان بازداشت شدند.
همچنان به دستور والی طالبان، تونلهای معادن طلا و تجهیزات کاری مربوط به شرکتهای مقامات محلی طالبان نیز تخریب و از بین برده شد.
موسی کاکه از فرماندهان شناختهشده طالبان در حوزه درواز و از نزدیکان جمعه فاتح، خالد خواهرزاده مولوی امانالدین منصور و خواهر زن قاری حافظ، والی طالبان فراه، همراه با ۱۲ تن دیگر از افراد طالبان بازداشت شدند.
طبق اطلاعات طالبان موسی کاکه و اسلامالدین، مدیر سابق معادن ولسوالی شکی را به محکمه نظامی قندوز معرفی کرده و اکنون آنان منتظر حکم دادگاه در قندوز به سر میبرند. منابع گفتند طالبان ۱۳ نفر دیگر را پس از توصیه و تحقیق آزاد کرده است.
باجگیری، فساد و تبعیض در توزیع جوازها
ممنوعیت فعالیت شرکتهای محلی، بازار باجگیری را برای مقامات محلی طالبان گرم کرده است. برخی از شرکتداران در ولسوالی خواجهغار تخار به افغانستان اینترنشنال گفتند شرکتهایی که به ولسوال، مدیر استخبارات و فرمانده پولیس طالبان پول پرداخت کند، میتوانند به کارشان ادامه دهند.
مسئولین طالبان هزاران افغانی از شرکتهای محلی اخاذی کرده و در مواردی دوباره مانع کار آنها شدهاند.
یک شرکت استخراج معدن طلا گفت ۸۰ هزار افغانی برای از سرگیری فعالیتهایش در معادن طلا ولسوالی خواجه غار به مسئولان طالبان رشوت داده، اما پس از چند روز دوباره کارهایش متوقف شده و مسئولان طالبان ۳۵۰ هزار افغانی دیگر از او مطالبه کردهاند. او افزود که مسئولان محلی طالبان تجهیزات کارگران از را با خود برده و از شماری باجگیری کردهاند.
او میگوید دستور والی برای توقف فعالیت شرکتهای محلی زمینه را برای اخاذی، باجگیری و ظلم مسئولان در ولسوالیها فراهم ساخته است.
منبع میافزاید که مدیر استخبارات و ولسوال طالبان در خواجهغار، ۵۱ هزار افغانی و ۹ مثقال طلای یکی از شرکتدارانی را که بدون هماهنگی با آنان در این ساحه کار میکرد، به زور گرفتهاند. به گفته او، در حالی که کارگران در ساحه حضور داشتند و شاهد این ماجرا بودند، مسئولان طالبان دست به این اخاذی و زورگیری زدند.
یک شرکتدار بدخشانی نیز به افغانستان اینترنشنال گفت که وزارت معادن طالبان عمداً به شرکتهای محلی جواز نمیدهد. او افزود: «بیش از یک سال است که به دنبال جواز هستم. حتی طالبان بومی بدخشان وساطت کردند اما وزارت معادن گفت به دستور مستقیم ملاهبتالله، روند توزیع جواز متوقف شده است. اما همزمان، شرکتهای مربوط به جنوب کشور به راحتی جواز میگیرند و اسکیج زمینهای طلاخیز را از کابل دریافت میکنند.»
تغییر سیاست طالبان و سنت دیرینه زرشویی
جنجال بر سر معادن طلا در تخار و بدخشان در یک سال گذشته اوج گرفته و بارها به درگیریهای خونین میان مردم بومی، شرکتهای استخراجکننده و طالبان منجر شده که تلفاتی نیز برجا گذاشته است.
هرچند شرکتهای محلی در چند سال اخیر بدون داشتن مجوز از سوی وزارت معادن و پترولیم طالبان طلا استخراج میکردند، اما قدرت روز افزون فرماندهان محلی این گروه در تخار و بدخشان و سرمایه های هنگفت آنان مقامات طالبان را وادار کرده تا در این باره تجدید نظر کنند.
زرشویی (استخراج سنتی و دستی طلا) سالهاست که منبع اصلی درآمد هزاران خانواده در تخار و بدخشان است و حکومت گذشته نیز هرگز مانع کار آنان نمیشد.
استراتژی کنترول شریانهای اقتصادی توسط قندهار
معادن طلا، و سنگهای قیمتی، منابع درآمدی سرشاری هستند. ملاهبتالله از طریق وزارت معادن و پترولیم تلاش میکند کنترول این منابع را از دست فرماندهان محلی شمال خارج کرده و به شبکه اقتصادی قندهار و وفاداران خود منتقل کند. ارسال نیروی ویژه هزار نفری به بدخشان و تعیین رئیس معادن بدخشان از افراد نزدیک به هبتالله گواه بر این مدعاست.
خطر شورشهای محلی و بیثباتی اجتماعی
ممنوعیت «زرشویی سنتی» مستقیماً به معیشت باشندگان بدخشان و تخار که هیچ منبع درآمد دیگری ندارند، ضربه میزند. بدخشان پیش از این نیز شاهد اعتراضات مردمی علیه طالبان بهدلیل تخریب مزارع خشخاش بوده است. جابجایی نیروهای تازه نفس در ولسوالیهای درواز، جرقه درگیری در ولسوالی شکی و انتقال متهمان به قندوز برای محاکمه نظامی، نشان میدهد که وضعیت امنیتی در این مناطق به شدت شکننده است و پتانسیل تبدیل شدن به یک مقاومت محلی یا ناامنی پایدار را دارد.
شماری از شرکتداران در بدخشان و تخار میگویند پس از عید قربان اگر مقامات طالبان در تصمیم شان تجدید نظر نکنند آنان دوباره به معادن طلا بر میگردند و در برابر طالبان ایستادگی خواهند کرد.
نتیجهگیری
اقدامات هماهنگ اخیر طالبان در تخار و بدخشان برای انحصار معادن طلا و سرکوب فرماندهان بومی، فراتر از یک تصفیه اقتصادی، یک خطر کلان برای رهبری این گروه است. هرچند ملاهبتالله با اعزام قطعات ویژه از قندهار و جنوب به دنبال تثبیت هژمونی مطلق خود است، اما این رویکرد انحصارگرایانه میتواند اثر معکوس داشته باشد.
هم اکنون شماری از جبهات ضد طالبان از جمله جبهه آزادی در حال گسترش قلمرو خود و سربازگیری از میان مردم منطقه است. در یک ماه اخیر دهها تن از باشندگان ولسوالی جرم علیه طالبان اعلام جنگ کردهاند و هزاران نیرو برای سرکوب آنان به منطقه خستک اعزام شدهاند. بدون شک توقف فعالیت مردم منطقه و افزایش بیکاری زمینه را برای افزایش مخالفت علیه طالبان و پیوستن افراد بیشتر به گروههای مخالف این گروه فراهم خواهد کرد.
تصاویر منتشر شده توسط تلویزیون ملی، رسانه تحت کنترول طالبان نشان میدهد که عبدالکبیر، وزیر مهاجرین و عودتکنندگان، امیرخان متقی، وزیر خارجه و شماری از دیگر مقامات طالبان نماز عید قربان را با برخی از دیپلوماتها، به ویژه نمایندگان سفارتهای کشورهای عربی در قصر سپیدار برگزار کردهاند.
این مقام طالبان در گذشته نیز نماز عید را بهطور جداگانه در قصر سپیدار برگزار کرده است. این در حالی است که مراسم نماز عید با فاصله یک دیوار در ارگ طالبان نیز، با حضور ملاحسن اخند، رئیسوزرا و دیگر مقامت این گروه برگزار شده است.
عبدالکبیر، پیش از وزارت مهاجرین و عودتکندگان، سمت معاونیت امور سیاسی رئیسالوزرای طالبان را به عهده داشت. دفتر او در آن زمان در قصر سپیدار در کنار ارگ بود. این مقام طالبان از آن زمان تاکنون، مناسبتهای مختلف به ویژه مراسم عید را در قصر سپیدار برگزار میکند.
رازنت در گزارشی نوشت که بررسی اپلیکیشن «کیبورد ملی» که بهدست رادیو تلویزیون ملی تحت کنترول طالبان توسعه یافته، نشان میدهد که این نرمافزار میتواند به مسئلهای جدی در حوزه امنیت، حریم خصوصی و نظارت دیجیتال تبدیل شود.
تیم رازنت با بررسی نسخه اندرویدی «کیبورد ملی»، گفت که بهطور قطعی نمیتواند ثابت کند این برنامه یک «جاسوسافزار» است، اما «مجموعه رفتارها و تصمیمهای فنی شناساییشده، محیطی پرخطر برای سوءاستفاده، نظارت یا افشای ناخواسته دادههای حساس کاربران ایجاد میکند.»
این پلتفرم تأکید کرد که تا زمان اصلاحات جامع و شفاف در این برنامه، استفاده از آن را برای روزنامهنگاران، فعالان مدنی، زنان، مخالفان طالبان و دیگر کاربران آسیبپذیر توصیه نمیکند.
رازنت نوشته است یکی از مهمترین یافتههای فنی این بررسی، وجود یک کلید API هوش مصنوعی در کد اپلیکیشن است که بهصورت ثابت در برنامه قرار داده شده است. به گفته این نهاد، اپلیکیشن از این کلید برای ارتباط با سامانه هوش مصنوعی و ارائه قابلیت ترجمه در داخل کیبورد استفاده میکند.
در این گزارش آمده است که برنامه متن تایپشده کاربران را به درخواست (Prompt) تبدیل کرده و به زیرساختهای بیرونی هوش مصنوعی ارسال میکند. بنابر این گزارش، در یک اپلیکیشن معمولی ترجمه، چنین رفتاری نیز نیازمند شفافیت و رضایت آگاهانه کاربر است. رازنت هشدار داده است که این موضوع در یک اپلیکیشن کیبورد حساسیت بیشتری دارد؛ زیرا کاربران ممکن است اطلاعاتی مانند پیامهای شخصی، رمزهای عبور، اطلاعات مالی، دادههای شخصی یا ارتباطات محرمانه را تایپ کنند.
رازنت گفته است دومین یافته مهم این بررسی، ثبت ناامن دادههای حساس در لاگهای اندروید است. به گفته این نهاد، اپلیکیشن اطلاعاتی مانند کلید API، پاسخهای هوش مصنوعی، متنهای ترجمهشده کاربران و جزئیات خطاها را ثبت میکند.
رازنت تأکید کرده است که بر اساس شواهد فعلی، نمیتوان «کیبورد ملی» را یک جاسوسافزار قطعی دانست. با این حال، این نهاد گفته است که پردازش متن کاربران، ارسال دادهها به سرویسهای بیرونی و ضعفهای امنیتی شناساییشده، این برنامه را به اپلیکیشنی پرخطر از نظر امنیت و حریم خصوصی تبدیل میکند.
همکاری جمهوری اسلامی و طالبان برای توسعه نرمافزار
در میانه ماه گذشته، منابع آگاه به افغانستان اینترنشنال گفتند طالبان و جمهوری اسلامی برای توسعه یک اپلیکیشن تلفن همراه همکاری کردهاند که امکان نظارت بر کاربران در افغانستان را فراهم میکند. این نرمافزار تلفنهای هوشمند کاربران و دستگاههای متصل به اینترنت را در معرض سامانههای رصد طالبان قرار میدهد.
منابع آگاه با حفظ هویت خود گفتند که این اپلیکیشن دارای قابلیتهای نظارتی است و میتواند تلفنهای هوشمند کاربران و دیگر دستگاههای متصل به اینترنت را در معرض سامانههای رصد استخبارات طالبان قرار دهد.
کارشناسان امنیت سایبری در لندن نیز هشدار دادند که اپلیکیشنهای مشکوک قادرند دادههای حساسی مانند موقعیت مکانی، مخاطبان، پیامها، تاریخچه مرور اینترنت و سطح دسترسی دستگاه را جمعآوری کنند.
به گفته آنان، در کشورهایی با محدودیتهای جدی در زمینه حریم خصوصی دیجیتال، چنین ابزارهایی میتوانند برای نظارت و جمعآوری اطلاعات مورد استفاده قرار گیرند.
همزمان با این گزارش، هدایتالله هدایت، رئیس آژانس خبری باختر تحت کنترول طالبان، از ساخت نرمافزار «کیبورد ملی» توسط رادیو و تلویزیون ملی تحت کنترول طالبان خبر داد.
رازنت در گزارش خود با اشاره همکاری طالبان و جمهوری اسلامی در زمینه توسعه نرمافزارها، نسبت به «صادرات فناوریهای سرکوب و نظارت دیجیتال جمهوری اسلامی ایران» هشدار داده است.
