اختلاف بر سر استخراج طلا در تخار و بدخشان؛ طالبان فعالیت شرکت‌های محلی را متوقف کرده است

دفتر مطبوعاتی والیان طالبان در تخار و بدخشان تایید کرده‌اند که فعالیت شرکت‌های فاقد مجوز در بخش‌هایی از این دو ولایت متوقف شده است. منابع محلی در تخار گفتند این دستور ابتدا در حوزه دریای کوکچه در ولسوالی کلفگان اجرا شد و سپس به سراسر ولایت گسترش یافت.

بر بنیاد اطلاعات منابع، والی طالبان در بدخشان نیز، دستور توقف فعالیت شرکت‌های طلا را در ولسوالی‌های درواز صادر کرده است. باشندگان محل گفتند اکنون در سراسر بدخشان فعالیت شرکت‌های محلی متوقف شده است.

طالبان در بدخشان این راهبرد را پس از آن روی دست گرفت که اخیرا یک درگیری خونین میان کارگران معدن طلا قطقطی در ولسوالی شکی و افراد جمعه فاتح، معاون والی زابل رخ داد. این درگیری روز شنبه، ۱۹ ثور، رخ داد که در آن دست‌کم ۲ تن کشته و ۱۵ تن از کارگران معدن زخمی شدند. درگیری میان کارگران معدن طلا و افراد طالبان بر سر توزیع زمینی بخش‌های از این معدن صورت گرفت.

پس از این درگیری، مولوی اسماعیل غزنوی والی طالبان در بدخشان و عبدالمتین رحیم‌زی رئیس تازه گماشته شده معادن این ولایت به همراه قطعه ویژه هزار نفری ملاهبت‌الله برای یک هفته به مناطق دروازها سفر کردند. منابع مطلع گفتند در این سفر، دست‌کم ۱۵ تن از نزدیکان مقام‌ها و بستگان فرماندهان بدخشی طالبان بازداشت شدند.

همچنان به دستور والی طالبان، تونل‌های معادن طلا و تجهیزات کاری مربوط به شرکت‌های مقامات محلی طالبان نیز تخریب و از بین برده شد.

موسی کاکه از فرماندهان شناخته‌شده طالبان در حوزه درواز و از نزدیکان جمعه فاتح، خالد خواهرزاده مولوی امان‌الدین منصور و خواهر زن قاری حافظ، والی طالبان فراه، همراه با ۱۲ تن دیگر از افراد طالبان بازداشت شدند.

طبق اطلاعات طالبان موسی کاکه و اسلام‌الدین، مدیر سابق معادن ولسوالی شکی را به محکمه نظامی قندوز معرفی کرده و اکنون آنان منتظر حکم دادگاه در قندوز به سر می‌برند. منابع گفتند طالبان ۱۳ نفر دیگر را پس از توصیه و تحقیق آزاد کرده است.

باج‌گیری، فساد و تبعیض در توزیع جوازها

ممنوعیت فعالیت شرکت‌های محلی، بازار باج‌گیری را برای مقامات محلی طالبان گرم کرده است. برخی از شرکت‌داران در ولسوالی خواجه‌غار تخار به افغانستان اینترنشنال گفتند شرکت‌هایی که به ولسوال، مدیر استخبارات و فرمانده پولیس طالبان پول پرداخت ‌کند، می‌توانند به کارشان ادامه دهند.

مسئولین طالبان هزاران افغانی از شرکت‌های محلی اخاذی کرده و در مواردی دوباره مانع کار آن‌ها شده‌اند.

یک شرکت استخراج معدن طلا گفت ۸۰ هزار افغانی برای از سرگیری فعالیت‌هایش در معادن طلا ولسوالی خواجه غار به مسئولان طالبان رشوت داده، اما پس از چند روز دوباره کارهایش متوقف شده و مسئولان طالبان ۳۵۰ هزار افغانی دیگر از او مطالبه کرده‌اند. او افزود که مسئولان محلی طالبان تجهیزات کارگران از را با خود برده و از شماری باج‌گیری کرده‌اند.

او می‌گوید دستور والی برای توقف فعالیت شرکت‌های محلی زمینه را برای اخاذی، باج‌گیری و ظلم مسئولان در ولسوالی‌ها فراهم ساخته است.

منبع می‌افزاید که مدیر استخبارات و ولسوال طالبان در خواجه‌غار، ۵۱ هزار افغانی و ۹ مثقال طلای یکی از شرکت‌دارانی را که بدون هماهنگی با آنان در این ساحه کار می‌کرد، به زور گرفته‌اند. به گفته او، در حالی که کارگران در ساحه حضور داشتند و شاهد این ماجرا بودند، مسئولان طالبان دست به این اخاذی و زورگیری زدند.

یک شرکت‌دار بدخشانی نیز به افغانستان اینترنشنال گفت که وزارت معادن طالبان عمداً به شرکت‌های محلی جواز نمی‌دهد. او افزود: «بیش از یک سال است که به دنبال جواز هستم. حتی طالبان بومی بدخشان وساطت کردند اما وزارت معادن گفت به دستور مستقیم ملاهبت‌الله، روند توزیع جواز متوقف شده است. اما هم‌زمان، شرکت‌های مربوط به جنوب کشور به راحتی جواز می‌گیرند و اسکیج زمین‌های طلاخیز را از کابل دریافت می‌کنند.»

تغییر سیاست طالبان و سنت دیرینه زرشویی

جنجال بر سر معادن طلا در تخار و بدخشان در یک سال گذشته اوج گرفته و بارها به درگیری‌های خونین میان مردم بومی، شرکت‌های استخراج‌کننده و طالبان منجر شده که تلفاتی نیز برجا گذاشته است.

هرچند شرکت‌های محلی در چند سال اخیر بدون داشتن مجوز از سوی وزارت معادن و پترولیم طالبان طلا استخراج می‌کردند، اما قدرت روز افزون فرماندهان محلی این گروه در تخار و بدخشان و سرمایه های هنگفت آنان مقامات طالبان را وادار کرده تا در این باره تجدید نظر کنند.

زرشویی (استخراج سنتی و دستی طلا) سال‌هاست که منبع اصلی درآمد هزاران خانواده در تخار و بدخشان است و حکومت گذشته نیز هرگز مانع کار آنان نمی‌شد.

استراتژی کنترول شریان‌های اقتصادی توسط قندهار

معادن طلا، و سنگ‌های قیمتی، منابع درآمدی سرشاری هستند. ملاهبت‌الله از طریق وزارت معادن و پترولیم تلاش می‌کند کنترول این منابع را از دست فرماندهان محلی شمال خارج کرده و به شبکه اقتصادی قندهار و وفاداران خود منتقل کند. ارسال نیروی ویژه هزار نفری به بدخشان و تعیین رئیس معادن بدخشان از افراد نزدیک به هبت‌الله گواه بر این مدعاست.

خطر شورش‌های محلی و بی‌ثباتی اجتماعی

ممنوعیت «زرشویی سنتی» مستقیماً به معیشت باشندگان بدخشان و تخار که هیچ منبع درآمد دیگری ندارند، ضربه می‌زند. بدخشان پیش از این نیز شاهد اعتراضات مردمی علیه طالبان به‌دلیل تخریب مزارع خشخاش بوده است. جابجایی نیروهای تازه نفس در ولسوالی‌های درواز، جرقه درگیری در ولسوالی شکی و انتقال متهمان به قندوز برای محاکمه نظامی، نشان می‌دهد که وضعیت امنیتی در این مناطق به شدت شکننده است و پتانسیل تبدیل شدن به یک مقاومت محلی یا ناامنی پایدار را دارد.

شماری از شرکت‌داران در بدخشان و تخار می‌گویند پس از عید قربان اگر مقامات طالبان در تصمیم شان تجدید نظر نکنند آنان دوباره به معادن طلا بر می‌گردند و در برابر طالبان ایستادگی خواهند کرد.

نتیجه‌گیری

اقدامات هماهنگ اخیر طالبان در تخار و بدخشان برای انحصار معادن طلا و سرکوب فرماندهان بومی، فراتر از یک تصفیه اقتصادی، یک خطر کلان برای رهبری این گروه است. هرچند ملاهبت‌الله با اعزام قطعات ویژه از قندهار و جنوب به دنبال تثبیت هژمونی مطلق خود است، اما این رویکرد انحصارگرایانه می‌تواند اثر معکوس داشته باشد.

هم اکنون شماری از جبهات ضد طالبان از جمله جبهه آزادی در حال گسترش قلمرو خود و سربازگیری از میان مردم منطقه است. در یک ماه اخیر ده‌ها تن از باشندگان ولسوالی جرم علیه طالبان اعلام جنگ کرده‌اند و هزاران نیرو برای سرکوب آنان به منطقه خستک اعزام شده‌‌‌اند. بدون شک توقف فعالیت مردم منطقه و افزایش بیکاری زمینه را برای افزایش مخالفت علیه طالبان و پیوستن‌ افراد بیشتر به گروه‌های مخالف این گروه فراهم خواهد کرد.