شماری از افسران پیشین نیروهای امنیتی افغانستان میگویند پس از سالها انتظار برای انتقال به بریتانیا، درخواستهایشان برای برنامه جابهجایی و مساعدت برای افغانها (ایآرایپی) رد شده و آنان اکنون در افغانستان در وضعیت سرگردانی، ناامیدی و زیر خطر امنیتی به سر میبرند.
این افسران در مجموعه پیامها و نامههایی که به افغانستان اینترنشنال فرستادهاند، گفتهاند در زمان حضور نیروهای بریتانیایی در افغانستان با آنان همکاری مستقیم یا غیرمستقیم داشتهاند، اما با وجود ارائه عکس، ویدیو، تقدیرنامه، شواهد همکاری و مدارک تهدید جانی، درخواستهایشان «بهصورت دستهجمعی» و با دلایل تکراری رد شده است.
نویسندگان این نامهها خود را اعضای پیشین قطعات مختلف نیروهای امنیتی افغانستان معرفی کردهاند؛ از جمله قطعات ۴۴۴ ایتیاف، ۳۳۳ ایتیاف، سیآریو ۲۲۲، ارتش ملی افغانستان، اداره ملی امنیت و قطعات خاص پولیس.
آنان گفتهاند در عملیاتها، پایگاهها و مأموریتهای مشترک در کنار نیروهای بریتانیایی و نیروهای آیساف کار کردهاند.
به گفته این افسران، پاسخهایی که به درخواستهای آنان داده شده، بیشتر بر نبود «مدرک استخدام مستقیم با دولت بریتانیا» یا «غیرقابل تایید بودن شواهد» تکیه داشته است. آنان نوشتهاند که مأموریتهای جنگی و همکاریهای میدانی بریتانیا در افغانستان با قراردادهای رسمی و کتبی همراه نبود و بسیاری از همکاریها در میدان جنگ و بدون قرارداد انجام شده است.
در یکی از پیامهایی که به افغانستان اینترنشنال رسیده، یک عضو پیشین نیروهای ویژه افغانستان نوشته است که در جریان عملیاتهای ویژه در برابر «دشمنان تروریست» زخمی شده و اکنون در ایران در وضعیت «بسیار آسیبپذیر و نامشخص» زندگی میکند.
او نوشته است: «من نمیتوانم درست راه بروم، اما برنامه ایآرایپی دو بار کیس من را رد کرده و دوسیهام را بسته است.»
برنامهای که برای همکاران افغان بریتانیا ساخته شده بود
برنامه ایآرایپی در ۱۲ حمل ۱۴۰۰ آغاز شد. هدف این برنامه انتقال و کمک به شهروندان افغان بود که با دولت بریتانیا یا در کنار آن، در نقشهای پرخطر و معنادار در افغانستان کار کرده بودند. دولت بریتانیا میگوید این برنامه برای کسانی در نظر گرفته شده بود که به دلیل همکاری با مأموریت بریتانیا در افغانستان، ممکن بود با خطر روبهرو شوند.
این برنامه در ۱۰ سرطان ۱۴۰۴ به روی درخواستهای تازه بسته شد. اما افسران و سربازان پیشین میگویند که پروندههایشان بسیار قبلتر از تاریخ بسته شدن این برنامه روی دست گرفته شده بود.
همزمان با بستهشدن ایآرایپی، دولت بریتانیا مسیر شهروندان افغان، ایسیآراس، را نیز بست. دولت بریتانیا میگوید بیش از ۳۴ هزار افغان از طریق برنامههای مرتبط با اسکان افغانها به بریتانیا منتقل شدهاند و روند بررسی پروندههای ثبتشده پیش از بستهشدن مسیر تازه همچنان ادامه دارد.
جنجال قطعات خاص افغان و تغییر صدها تصمیم قبلی
بحث رد درخواستهای افسران افغان در ایآرایپی، پیشینهای طولانی در بریتانیا دارد. یکی از مهمترین موارد، پرونده اعضای پیشین قطعات خاص افغانستان، معروف به «تریپلز»، است. این عنوان در بحثهای پارلمان بریتانیا برای اعضای قطعه ۳۳۳ و قطعه ۴۴۴ بهکار رفته است. این نیروها در افغانستان در کنار نیروهای بریتانیایی کار میکردند.
در ماه میزان ۱۴۰۳، دولت بریتانیا پذیرفت که در روند تصمیمگیری درباره شماری از درخواستهای اعضای این واحدها مشکل و ناهماهنگی وجود داشته است. پس از آن، بررسی دوباره پروندههای ردشده این نیروها آغاز شد.
انتقاد از بستهشدن ناگهانی مسیرهای امن
بستهشدن برنامه ایآرایپی با واکنش نهادهای حامی افغانهای همکار بریتانیا نیز روبهرو شده است. اتحاد صلح، نهادی که از مترجمان و کارکنان افغان همکار بریتانیا دادخواهی میکند، پیشتر روند بستهشدن مسیرهای امن را نقد کرده و گفته بود این تصمیم برای بسیاری از افغانهای در خطر، شوکآور بوده است.
این نهاد همچنین از کندی روند بررسی و نبود فرصت عادلانه برای تکمیل پروندهها انتقاد کرده است.
در سند توضیحی دولت بریتانیا درباره تغییرات مهاجرتی آمده است که بستهشدن ایآرایپی بدون مهلت معمول ۲۱ روزه انجام شد. در این سند گفته شده وزارت دفاع بریتانیا نگران بوده که اطلاع قبلی درباره بستهشدن برنامه باعث افزایش ناگهانی درخواستها و سنگینتر شدن صف پروندهها شود.
از نگاه دولت بریتانیا، این تصمیم بخشی از مدیریت روند اسکان و پایان دادن به مسیرهای اضطراری پس از سقوط افغانستان بود. اما از نگاه افسران پیشین افغان، این تصمیم در زمانی گرفته شد که بسیاری از آنان هنوز در افغانستان ماندهاند، پاسخ روشن نگرفتهاند یا با رد نهایی روبهرو شدهاند.
در نامه افسران رسیده به افغانستان اینترنشنال، آنان از رسانهها، نهادهای حقوق بشری و نمایندگان پارلمان بریتانیا خواستهاند روند تصمیمگیری در ایآرایپی را بهصورت مستقل و عمومی بررسی کنند. آنان نوشتهاند که بریتانیا باید به «تعهد اخلاقیاش» در قبال متحدان افغان پایبند بماند.
میان رد اداری و خطر جانی
افسران پیشین افغان میگویند پس از بازگشت طالبان به قدرت، کسانی که با نیروهای خارجی یا دولت پیشین کار کردهاند، با خطر شناسایی، تهدید، بازداشت یا انتقام روبهرو هستند. در نامه آنان آمده است که برخی از همکارانشان هنوز در شرایط پرخطر در افغانستان زندگی میکنند و رد درخواستها، آنان و خانوادههایشان را در وضعیت بیپناهی قرار داده است.
در یکی از نامههای رسیده آمده است که این افسران خود را در رقابتی تلخ با زمان میبینند. آنان نوشتهاند که برخی کسانی که پیشتر به بریتانیا منتقل شدهاند، اکنون در هتلها اسکان دارند و شماری از آنان گزینههای پیشنهادی برای اسکان دائم را نپذیرفتهاند. نویسندگان نامه گفتهاند که روند اسکان نباید باعث کند شدن انتقال کسانی شود که هنوز در وضعیت خطرناک قرار دارند.
آنان گفتهاند جان انسانها نباید در انتظار تصمیمهای اداری، کندی اسکان یا بررسیهای طولانی باقی بماند.
نشت اطلاعات و دشوار شدن زندگی برای افسران پیشین
پرونده ایآرایپی پیش از بستهشدن نیز با یک بحران جدی روبهرو شده بود. دولت بریتانیا تایید کرده است که در دلو ۱۴۰۰، در پی یک «حادثه از دسترفتن اطلاعات»، بخشی از اطلاعات شخصی شماری از درخواستدهندگان برنامه ایآرایپی و برنامه اکسگریشیا ممکن است افشا شده باشد.
دولت بریتانیا بعداً گفت این حادثه زمانی رخ داد که یک جدول کاری مربوط به بررسی پروندهها، به دلیل خطای داخلی، بیرون از سیستم رسمی دولت فرستاده شد.
پس از این نشت، بریتانیا یک مسیر جداگانه و محرمانه به نام «افغانستان ریسپانس روت» ایجاد کرد تا شماری از افرادی را که به دلیل افشای اطلاعاتشان در معرض خطر دانسته میشدند، برای انتقال به بریتانیا بررسی کند.
افسران پیشین نگران هستند که پس از افشای احتمالی نام، مشخصات و جزئیات پروندههای آنان رد درخواستها یا طولانی شدن روند بررسی، برای این افسران به معنای ماندن در محیطی است که به گفته خودشان، هر روز میتواند برای آنان خطر تازهای بسازد.
