امیرخان متقی، وزیر امور خارجه طالبان، گفته است که هیچ فرد یا جریان سیاسی دلیلی برای مخالفت با حکومت این گروه ندارد و طالبان به هیچکس اجازه سرکشی نمیدهد. متقی همچنین مدعی شد که روابط دیپلوماتیک و اقتصادی طالبان در سطح منطقه و جهان رو به گسترش است.
آقای متقی روز چهارشنبه در جریان سخنرانی خود در جامعه «ریاضالعلوم» کابل، خطاب به مخالفان طالبان گفت که «بیاطاعتی»، «سرکشی» و «مخالفت» با اداره کنونی افغانستان از دیدگاه این گروه جواز شرعی ندارد.
وی با طرح این پرسش که مخالفان طالبان به چه دلیل با این حکومت مخالفت میکنند، گفت: «از کسانی که با نظام مخالفت میکنند باید پرسیده شود که به خاطر چه مخالفت میکنید؟ در افغانستان چه چیزی به حیث مسلمان میخواهید که عملی نشده است؟»
وزیر امور خارجه طالبان با تاکید بر اینکه شریعت اسلامی در سراسر افغانستان تطبیق شده است، گفت: «مخالفت و نافرمانی جواز ندارد. هیچ توجیهی برای سرکشی وجود ندارد و به هیچکس اجازه نمیدهیم مخالفت کند.»
پس از بازگشت طالبان به قدرت، بسیاری از رهبران و چهرههای شاخص سیاسی و مدنی افغانستان از بیم پیگرد و مجازات این گروه، کشور را ترک کردهاند. با این حال، شماری از جریانهای سیاسی و مدنی فعالیتهای خود را علیه طالبان در خارج از افغانستان ادامه میدهند.
برخی چهرههای سیاسی برجسته، از جمله حامد کرزی و داکتر عبدالله عبدالله، همچنان در کابل زندگی میکنند، اما اجازه فعالیت سیاسی ندارند و فعالیتهای آنان زیر نظارت استخبارات طالبان قرار دارد.
طالبان بارها از رهبران سیاسی مقیم خارج خواسته است به افغانستان بازگردند و بهعنوان شهروندان عادی زندگی کنند.
گسترش روابط خارجی
آقای متقی در بخش دیگری از سخنانش مدعی شد که روابط خارجی طالبان در سالهای اخیر گسترش یافته و نمایندگیهای دیپلوماتیک افغانستان در اکثر کشورهای منطقه فعال هستند.
او گفت که به استثنای یک کشور منطقه، سفارتها و قنسولگریهای افغانستان در سایر کشورهای منطقه فعالیت دارند.
طالبان با وجود گذشت پنج سال، هنوز موفق نشدهاند کنترول سفارت افغانستان در تاجیکستان را به دست گیرند. سفارت افغانستان در دوشنبه توسط ظاهر اغبر، از دیپلوماتهای نزدیک به جبهه مقاومت، اداره میشود.
متقی همچنین مدعی شد که طالبان توانسته است در شماری از کشورهای غربی نیز فعالیت برخی نمایندگیهای سیاسی و قنسولی افغانستان را به دست بگیرد.
کشورهایی چون آلمان و ناروی به هدف تسهیل اخراج پناهجویان افغان، تعدادی از ماموران طالبان را پذیرفتهاند. با این حال، این کشورها تاکید کردهاند که هیچ بحثی درباره به رسمیت شناختن طالبان در دستور کار قرار ندارد.
وزیر امور خارجه طالبان با اشاره به روابط پرتنش گذشته با کشورهای غربی اظهار داشت: «انتظار نداریم با کشورهایی که ۲۰ سال با آنها جنگیدهایم، بالای ما گل بپاشند.»
به جز روسیه، هیچ کشور اداره طالبان را به رسمیت نشناخته است و تلاشهای این گروه برای به دست گرفتن کرسی افغانستان در سازمان ملل نیز ناکام مانده است.
روز گذشته، اعضای مجمع عمومی سازمان ملل، نصیر فایق، نماینده دولت پیشین افغانستان و سرپرست کنونی نمایندگی کشور در نیویارک را به عنوان معاون مجمع عمومی انتخاب کردند. آقای فایق از منتقدان سیاستهای طالبان در نشستهای سازمان ملل است و بر عدم تعامل با طالبان تاکید کرده است.
تاکید بر سیاست بیطرفی
وزیر امور خارجه طالبان بار دیگر بر آنچه «سیاست خارجی مستقل و بیطرف» این گروه خواند، تاکید کرد و گفت طالبان در منازعات منطقهای و بینالمللی جانب هیچ طرفی را نخواهد گرفت.
او افزود: «سیاست ما مستقل است و با همه کشورها روابط میخواهیم. اجازه نخواهیم داد که افغانستان به میدان تقابل کشورهای دیگر تبدیل شود.»
پس از امضای توافقنامه نظامی-فنی میان طالبان و روسیه، بحث نزدیکی این گروه به برخی کشورهای منطقه، بهویژه روسیه، افزایش یافته است.
شاهمحمود میاخیل، معاون پیشین وزارت دفاع افغانستان گفته است که توافقنامه همکاری نظامی، افغانستان را وارد مرحله تازهای از درگیریهای منطقهای و جهانی میکند.
روابط اقتصادی و ترانزیتی
متقی در بخش پایانی سخنان خود به وضعیت اقتصادی و ترانزیتی افغانستان اشاره کرد و مدعی شد که روابط اقتصادی طالبان با کشورهای منطقه در حال توسعه است.
وی با اشاره به مشکلات ایجادشده در برخی مسیرهای تجاری، از جمله گذرگاههای مرزی با پاکستان، گفت: «اگر یک راه به روی ما بسته شود، دو راه دیگر گشوده خواهد شد.»
پس از تشدید تنش میان طالبان و پاکستان و بسته شدن گذرگاههای تورخم و چمن، روابط افغانستان تحت کنترول طالبان با کشورهای آسیای مرکزی و ایران گسترش یافته است.
یکی از استادان دانشگاه با بیش از ۲۰ سال تجربه تدریس در این باره میگوید: «زندگی زیر سایه قدرت طالبان به عنوان یک زن، مرگ تدریجی است. احساس میکنم هر روز میمیرم. همه چیزم را از دست دادهام، دیگر نه دانش من ارزشی دارد و نه تحصیلاتم.»
زن دیگری نیز که سه دهه پیشینه تدریس دارد، با اشاره به اینکه شادترین لحظات زندگیاش در صنف درسی سپری شده است، به وبسایت «کانورسیشن» گفت: «من دوست دارم از خانه بیرون بروم، تدریس کنم و دانشجویانم را ببینم. این وضعیت برای من مانند یک مرگ تدریجی است.»
طالبان با آنکه در ابتدا ممنوعیت تدریس و آموزش زنان را اقدامی موقتی اعلام کرده بود، اما اکنون و پس از حدود پنج سال حاکمیت، این ممنوعیت به سیاست رسمی این گروه بدل شده است؛ سیاستی که به رغم تمام فشارهای بینالمللی هیچ تجدیدنظری در آن نشده و بار سنگین و فرساینده روانی را بر روان زنان افغانستان تحمیل کرده است.
یکی از این زنان گفته است که با از دست دادن وظیفهاش، حس هویت اجتماعی خود را نیز از دست داده است. او میگوید: «من کار، جایگاه، عزت، اعتبار و شخصیت اجتماعی خود را از دست دادم.»
طالبان در دوره نخست حاکمیت خود از سال ۱۳۷۵ تا ۱۳۸۰ خورشیدی، زنان را از تعلیم، تحصیلات عالی و بیشتر مشاغل محروم کرده بود. اما پس از حمله امریکا در سال ۱۳۸۰، حضور زنان در عرصه تحصیلات عالی افغانستان به آرامی رو به افزایش گذاشت.
شمار زنان در دانشگاههای افغانستان از ۵ هزار نفر در سال ۱۳۸۰ به بیش از ۱۰۰ هزار نفر در سال ۱۴۰۰ خورشیدی رسید. در سال ۱۴۰۰، زنان ۲۸ فیصد دانشجویان دانشگاهها و ۱۴ فیصد کادر علمی را تشکیل میدادند.
پس از بازگشت طالبان به قدرت، این روند تقریباً به طور کامل معکوس شد. تا قوس ۱۴۰۱، دروازه تمامی دانشگاهها به روی زنان بسته شد و آموزش دختران پس از سن ۱۲ سالگی ممنوع گردید. زنان همچنین از بیشتر مشاغل محروم شدند، برای سفر به همراهی محرم مرد نیاز پیدا کردند و مجبور شدند در اماکن عمومی حجاب سیاه بپوشند.
گزارشها نشان میدهد که افغانستان اکنون در شاخص توسعه انسانی، در جایگاه ۱۸۱ از میان ۱۹۳ کشور قرار گرفته است.
در همین حال، طالبان آموزش آنلاین را نیز ممنوع کرده است. این گروه به دانشگاههای خصوصی که صنفهای از راه دور برگزار میکردند، دستور داده تا این برنامهها را متوقف کنند. با این تصمیم، آخرین دریچه تدریس نیز به روی استادان زن بسته شد.
یکی از زنان دانشگاهی دیگر نیز به این وبسایت گفت با وضع این قیودات، حضور زنان در جامعه به شدت کاهش یافته و ارتباطات اجتماعی آنان تقریباً از بین رفته است.
با وجود این حجم از محدودیتها، زنان دانشگاهی تاکید کردهاند که تسلیم نشدهاند. برخی از آنان به گونه پنهانی به تدریس ادامه میدهند، برخی از رسانههای اجتماعی برای حفظ ارتباط استفاده میکنند و شماری نیز امیدوارند که فشارهای بینالمللی سرانجام طالبان را وادار به تغییر موضع کند.
یکی از این زنان وضعیت کنونی را اینگونه توصیف میکند: «مثل این است که بر سر یک چهارراه ایستادهایم و تمام راهها تاریک هستند. یک راه سمنتی است، راه دیگر گِلی است و یکی هم پر از چاله. ما نمیتوانیم راهها را تشخیص دهیم. همه آنها تاریک و نامشخص هستند. از همین رو نمیتوانم برنامه مشخصی طرح کنم، چون آینده غیرقابل پیشبینی است.»
وزارت دفاع بلاروس روز چهارشنبه، ۱۳ جوزا اعلام کرد که نشست شورای وزیران دفاع سازمان پیمان امنیت جمعی در مسکو برگزار شده و در آن درباره چالشهای امنیتی گفتوگو و بر تقویت هماهنگی دفاعی میان کشورهای عضو تاکید شده است.
در این نشست، ویکتور خرنین، وزیر دفاع بلاروس با همتای روس خود آندری بلوسوف درباره تهدیدهای امنیتی در منطقه تحت مسئولیت این سازمان گفتوگو کرده است.
آقای خرنین گفت از زمان نشست سال گذشته تاکنون وضعیت امنیتی منطقه بهبود نیافته و تهدیدهای جدیدی در آسیای مرکزی بهدلیل تحولات در ایران بهوجود آمده است.
او همچنین نسبت به احتمال وقوع بحران انسانی و موجهای مهاجرتی ناشی از درگیری مرزی میان طالبان و پاکستان ابراز نگرانی کرد. به گفته او، این وضعیت میتواند زمینه ورود ایدئولوژیهای افراطی و گروههای تروریستی به کشورهای عضو سازمان پیمان امنیت جمعی را فراهم کند.
کشورهای ارمنستان، قزاقستان، قرغیزستان، تاجیکستان، بلاروس و روسیه اعضای این سازمان هستند و پیشتر نیز درباره پیامدهای امنیتی ناشی از تحولات منطقهای، از جمله وضعیت افغانستان، ابراز نگرانی کردهاند.
اگرچه افغانستان عضو این سازمان نیست اما به دلیل پیامدهای امنیتی و ژئوپولیتیکیاش برای منطقه، همچنان در کانون توجه سازمان پیمان امنیت جمعی قرار دارد.
کشورهای عضو بهویژه همسایگان افغانستان، بارها نسبت به گسترش افراطگرایی و تهدیدهای تروریستی در این کشور هشدار دادهاند.
