افغانستان اینترنشنال به اسنادی دست یافته که نشان میدهد هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، فرمان جدیدی برای تنظیم فعالیتهای زرشویی صادر کرده است. این فرمان در ۲۸ ثور ۱۴۰۵ صادر شده و نسخهای از آن برای نخستین بار از افغانستان اینترنشنال منتشر میشود.
بر اساس ماده اول فرمان، تمام زمینهای «امارتی» که ظرفیت زرشویی دارند، بهعنوان «زمینهای محافظتشده» به شمار میروند و تصرف آنها بدون مجوز اداره طالبان ممنوع است.
ماده دوم وزارت معادن و پطرولیم را موظف کرده تا زمینهای دولتی مناسب را طبق «قانون اجاره زمینهای امارتی» برای مدت معین به اشخاص یا شرکتها اجاره دهد تا بتوانند تجهیزات و ماشینآلات خود را مستقر کنند.
ماده سوم بر حفاظت محیط زیست تأکید ویژه دارد. از جمله، وزارت معادن باید اجارهبهای مناسب و متناسب با منافع عمومی دریافت کند. وجوه اختصاصیافته به حفاظت محیط زیست صرفاً برای همین منظور هزینه شود. مستاجران متعهد شوند پس از پایان عملیات، زمین را به حالت اولیه بازگردانند و وزارت معادن موظف است مبلغی را بهعنوان تضمین از مستاجر اخذ کند تا اجرای تعهد بازسازی زمین تضمین شود.
در ماده چهارم آمده است که اجارهبها میتواند به صورت نقدی، طلا یا معادل مناسب آن تعیین شود، اما دریافت بخشی از طلای استخراجشده بهعنوان اجاره ممنوع است.
تقسیم طلا بین طالبان و شرکتها
ماده پنجم حکم کرده که از کل طلای استخراجشده، یکپنجم (خمس) آن به اداره طالبان تعلق گیرد و مابقی متعلق به شرکت یا فرد استخراجکننده باشد.
وزارت معادن و پطرولیم همچنین مکلف شده عملیات زرشویی را به شکل مستقیم نیز انجام دهد (ماده ششم) و دستورالعملهای اجرایی لازم را برای اجرای این فرمان تدوین کند (ماده هشتم).
استثناها برای مالکان خصوصی
اگر معدن طلا در زمین شخصی افراد باشد، مالک حق دارد طلای زمین خود را استخراج کند، اما باید یکپنجم طلای استخراجشده را به اداره طالبان بپردازد.
در صورتی که معدن داخل خانه، سرا یا دکان شخصی باشد، مالک هیچ تعهدی برای پرداخت خمس ندارد و تمام طلا متعلق به خود اوست، مشروط بر اینکه عملیات استخراج به منافع عمومی آسیب نزند.
وزارت معادن میتواند با رضایت مالک، بهعنوان واسطه زمین را به شرکتها اجاره دهد و در این حالت هم اجاره دلالی و هم سهم یکپنجم را دریافت کند.
این فرمان در حالی صادر شده که زرشویی در سالهای اخیر به یکی از اصلیترین منابع درآمدی طالبان در شمالشرق افغانستان تبدیل شده و همزمان اعتراضات گستردهای را در ولایتهای تخار و بدخشان برانگیخته است.
باشندگان محلی از تخریب شدید محیط زیست توسط شرکتهای چینی و شرکای طالبان شکایت دارند و معتقدند جوامع محلی تقریباً هیچ سودی از این فعالیتها نبردهاند.
طالبان اخیراً عملیات استخراج غیرمجاز و فعالیت شرکتهای فاقد مجوز را در این دو ولایت متوقف کردهاند که این اقدام با نارضایتی فرماندهان و معدنکاران محلی مواجه شده است.
روز یکشنبه ۱۷ جوزا، شماری از باشندگان ولسوالی نسی در درواز بدخشان تجمع اعتراضی برگزار کردند و خواستار از سرگیری فعالیت معدنکاران محلی شدند.
برخی سخنرانان هشدار دادند که ادامه محدودیتها ممکن است به «خیزش مردمی» منجر شود.
هبتالله آخندزاده برای تقویت کنترول مرکزی بر معادن بدخشان، یک واحد ۱۰۰۰ نفری جدید اعزام کرده و تعدادی از مقامهای محلی را برکنار، منتقل یا زندانی کرده است.
این نخستین فرمان ویژه رهبر طالبان درباره زرشویی است که ظاهراً تلاش میکند بین بهرهبرداری اقتصادی، حفظ محیط زیست و کنترول مرکزی تعادل ایجاد کند.
آقای محسنی اخیراً در نشستی در کتابخانه ملی بریتانیا در لندن درباره وضعیت زنان افغان، با اشاره به رفتوآمد مادرش به کابل گفت که وضعیت زنان، بهویژه در شهرهای بزرگ، نسبت به دوره جمهوریت تفاوت چشمگیری نکرده است.
او همچنین مدعی شد که زنان میتوانند بدون پوشاندن صورت در اماکن عمومی حضور یابند و رانندگی کنند و بسیاری از مقامهای طالبان نیز دختران خود را از آموزش محروم نمیکنند.
این اظهارات در حالی مطرح شده که منابع متعدد در هرات روز یکشنبه به افغانستان اینترنشنال گفتند که موج بازداشت زنان به دلیل رعایت نکردن حجاب مورد نظر طالبان همچنان ادامه دارد. به گفته این منابع، طالبان روز یکشنبه هشت زن را در منطقه جبرئیل هرات بازداشت کردند.
تمیم عاصی، معاون پیشین وزارت دفاع افغانستان، با اشاره به این بازداشتها نوشت: «طالبان نزدیک به هفتاد زن را از سرک ۴۰ متره هرات با خود برده و زندانی ساختهاند، اما سعد محسنی میگوید زنان در افغانستان تحت تسلط طالبان آزادی دارند.»
او در شبکه اکس نوشت که «عادی سازی این وحشت یاد مردم افغانستان نخواهد رفت.»
فوزیه کوفی، عضو پیشین مجلس نمایندگان افغانستان، نیز در حساب خود در اکس نوشت اگر تلویزیون طلوع نسبت به بازداشت دهها زن در هرات ابراز همدردی نمیکند، دستکم میتوانست از دو خبرنگار خود که به گفته او توسط طالبان بازداشت و شکنجه شدهاند، حمایت کند.
منابع مطلع روز ۲۰ ثور به افغانستان اینترنشنال گفتند که پس از انتشار خبر بازداشت دو خبرنگار طلوعنیوز در شبکههای اجتماعی این رسانه، دفتر موبیگروپ در کابل برای بیش از شش ساعت در محاصره استخبارات طالبان قرار گرفت و حدود ۵۰ نیروی مسلح در اطراف آن مستقر شدند.
طالبان بعداً بازداشت و محاکمه دو خبرنگار طلوع را تایید کرد.
رحمت الله نبیل، از رهبران سیاسی افغان، با اشاره به اظهارات سعد محسنی گفت که او بهجای ایستادن در کنار قربانیان، به توجیه گروهی میپردازند که به گفته او همان ارزشها و آزادیها را از میان برده است.
او افزود که محرومیت میلیونها زن از آموزش و کار، سرکوب منتقدان، فقر گسترده و مهاجرت اجباری جوانان، واقعیت امروز افغانستان است و نمیتوان آن را با «روایتسازی و تبلیغات» پنهان کرد. به گفته نبیل، عادی جلوه دادن وضعیت کنونی، نادیده گرفتن رنج مردم و مشروعیتبخشی به سرکوب است.
هیله نجیبالله، دختر رئیسجمهور پیشین افغانستان، نیز گفت بازداشت زنان در هرات نشان میدهد که وضعیت زنان افغان «بحرانی و نگرانکننده» است و واقعیتهای موجود را نمیتوان نادیده گرفت.
شجاع جمال، پژوهشگر و از مقامهای پیشین حکومت افغانستان، اظهارات محسنی را «غمانگیز» خواند و گفت هزینه فشارها و محدودیتهای طالبان را روزنامهنگارانی میپردازند که در رسانههای متعلق به موبیگروپ کار میکنند.
سعد محسنی در واکنش به این انتقادها به افغانستان اینترنشنال گفت که «مصاحبه کامل من منتشر نشده است و در آن اظهارات انتقاد زیادی را مطرح کردهام.»
او همچنین به بیبیسی گفت که منتقدان برداشت نادرستی از سخنانش داشتهاند و تاکید کرد که «وضعیت افغانستان سیاه و سفید نیست.»
او گفت که در افغانستان فرهنگ اعتراض وجود ندارد و در گذشته، اعتراضات به خاطر موجودیت حملات انتحاری محدود بود. آقای محسنی گفت که مردم علیه رژیمهای مختلف در افغانستان قیام کردهاند و «احتمالا این رژیم[طالبان] نیز ناکام خواهد شد.»
این نخستین بار نیست که اظهارات محسنی درباره حاکمیت طالبان واکنشبرانگیز میشود. او سال گذشته در گفتوگو با روزنامه هندی «ویک» گفته بود که طالبان در دوره جدید حاکمیت خود، احکام و قوانین را با شدت کمتری نسبت به گذشته اجرا میکنند.
گزارش تحقیقی افغانستان اینترنشنال نشان میدهد که محاکم طالبان در چهار سال و نیم گذشته بیش از ۱۰۷ هزار ضربه شلاق صادر کردهاند و دستکم ۲۷۵۷ نفر در ملأعام مجازات بدنی شدهاند.
منتقدان میگویند ارائه تصویری «عادی» از وضعیت افغانستان با واقعیت محدودیتها و مجازاتهای اعمالشده از سوی طالبان همخوانی ندارد.
وزارت داخله طالبان روز یکشنبه، ۱۷ جوزا، در خبرنامهای اعلام کرد که هیئتی متشکل از معین پالیسی، رئیس روابط عمومی و سخنگوی این وزارت در مراسم فاتحه این روحانی شناختهشده اهل تشیع حضور یافته و پیام تسلیت سراجالدین حقانی را به خانواده و نزدیکان او ابلاغ کرده است.
عبدالمتین قانع، سخنگوی وزارت داخله طالبان، در این مراسم پیام حقانی را قرائت کرد و با قدردانی از خدمات آیتالله فیاض مدعی شد که او همواره خواهان وحدت میان مسلمانان بود و از اداره طالبان حمایت میکرد.
آیتالله محمداسحاق فیاض، از باشندگان اصلی ولایت غزنی، از مراجع چهارگانه نجف و از برجستهترین روحانیون شیعه در جهان اسلام بود. او ۱۴ جوزا پس از یک دوره بیماری طولانی، در ۹۶ سالگی در عراق درگذشت.
حکومت عراق در پی درگذشت این مرجع تقلید شیعه، سه روز عزای عمومی اعلام کرد.
