افغانستان اینترنشنال به اسنادی دست یافته که نشان میدهد هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، فرمان جدیدی برای تنظیم فعالیتهای زرشویی صادر کرده است. این فرمان در ۲۸ ثور ۱۴۰۵ صادر شده و نسخهای از آن برای نخستین بار از افغانستان اینترنشنال منتشر میشود.
بر اساس ماده اول فرمان، تمام زمینهای «امارتی» که ظرفیت زرشویی دارند، بهعنوان «زمینهای محافظتشده» به شمار میروند و تصرف آنها بدون مجوز اداره طالبان ممنوع است.
ماده دوم وزارت معادن و پطرولیم را موظف کرده تا زمینهای دولتی مناسب را طبق «قانون اجاره زمینهای امارتی» برای مدت معین به اشخاص یا شرکتها اجاره دهد تا بتوانند تجهیزات و ماشینآلات خود را مستقر کنند.
ماده سوم بر حفاظت محیط زیست تأکید ویژه دارد. از جمله، وزارت معادن باید اجارهبهای مناسب و متناسب با منافع عمومی دریافت کند. وجوه اختصاصیافته به حفاظت محیط زیست صرفاً برای همین منظور هزینه شود. مستاجران متعهد شوند پس از پایان عملیات، زمین را به حالت اولیه بازگردانند و وزارت معادن موظف است مبلغی را بهعنوان تضمین از مستاجر اخذ کند تا اجرای تعهد بازسازی زمین تضمین شود.
در ماده چهارم آمده است که اجارهبها میتواند به صورت نقدی، طلا یا معادل مناسب آن تعیین شود، اما دریافت بخشی از طلای استخراجشده بهعنوان اجاره ممنوع است.
تقسیم طلا بین طالبان و شرکتها
ماده پنجم حکم کرده که از کل طلای استخراجشده، یکپنجم (خمس) آن به اداره طالبان تعلق گیرد و مابقی متعلق به شرکت یا فرد استخراجکننده باشد.
وزارت معادن و پطرولیم همچنین مکلف شده عملیات زرشویی را به شکل مستقیم نیز انجام دهد (ماده ششم) و دستورالعملهای اجرایی لازم را برای اجرای این فرمان تدوین کند (ماده هشتم).
استثناها برای مالکان خصوصی
اگر معدن طلا در زمین شخصی افراد باشد، مالک حق دارد طلای زمین خود را استخراج کند، اما باید یکپنجم طلای استخراجشده را به اداره طالبان بپردازد.
در صورتی که معدن داخل خانه، سرا یا دکان شخصی باشد، مالک هیچ تعهدی برای پرداخت خمس ندارد و تمام طلا متعلق به خود اوست، مشروط بر اینکه عملیات استخراج به منافع عمومی آسیب نزند.
وزارت معادن میتواند با رضایت مالک، بهعنوان واسطه زمین را به شرکتها اجاره دهد و در این حالت هم اجاره دلالی و هم سهم یکپنجم را دریافت کند.
این فرمان در حالی صادر شده که زرشویی در سالهای اخیر به یکی از اصلیترین منابع درآمدی طالبان در شمالشرق افغانستان تبدیل شده و همزمان اعتراضات گستردهای را در ولایتهای تخار و بدخشان برانگیخته است.
باشندگان محلی از تخریب شدید محیط زیست توسط شرکتهای چینی و شرکای طالبان شکایت دارند و معتقدند جوامع محلی تقریباً هیچ سودی از این فعالیتها نبردهاند.
طالبان اخیراً عملیات استخراج غیرمجاز و فعالیت شرکتهای فاقد مجوز را در این دو ولایت متوقف کردهاند که این اقدام با نارضایتی فرماندهان و معدنکاران محلی مواجه شده است.
روز یکشنبه ۱۷ جوزا، شماری از باشندگان ولسوالی نسی در درواز بدخشان تجمع اعتراضی برگزار کردند و خواستار از سرگیری فعالیت معدنکاران محلی شدند.
برخی سخنرانان هشدار دادند که ادامه محدودیتها ممکن است به «خیزش مردمی» منجر شود.
هبتالله آخندزاده برای تقویت کنترول مرکزی بر معادن بدخشان، یک واحد ۱۰۰۰ نفری جدید اعزام کرده و تعدادی از مقامهای محلی را برکنار، منتقل یا زندانی کرده است.
این نخستین فرمان ویژه رهبر طالبان درباره زرشویی است که ظاهراً تلاش میکند بین بهرهبرداری اقتصادی، حفظ محیط زیست و کنترول مرکزی تعادل ایجاد کند.
