آژانس پناهندگان ملل متحد میگوید در سال ۲۰۲۵ حدود دو میلیون و ۹۰۰ هزار مهاجر افغان به افغانستان بازگردانده شدهاند. طبق گزارش این سازمان، بیشتر این بازگشتها اجباری بوده و در پی تغییر سیاستهای کشورهای ایران و پاکستان رخ داده است.
در نتیجه این روند، شمار پناهندگان افغان در جهان از ۵.۸ میلیون نفر در پایان سال ۲۰۲۴ به ۳.۷ میلیون نفر در پایان ۲۰۲۵ کاهش یافته است.
سازمان ملل میگوید افغانها که طی بیش از چهار دهه گذشته به دلیل جنگ و ناامنی به کشورهای همسایه پناه برده بودند، اکنون با محدودیتهای تازه در این کشورها مواجه شدهاند.
این وضعیت به افزایش چشمگیر بازگشتها در سال ۲۰۲۵ انجامیده است و بزرگترین موج بازگشت پناهندگان در سالهای اخیر به شمار میرود.
بسیاری از بازگشتکنندگان سالها در ایران و پاکستان زندگی کرده و حتی در همان کشورها متولد شده بودند، اما به گفته خودشان گزینهای جز بازگشت نداشتهاند.
آژانس پناهندگان سازمان ملل میگوید که اخراجهای ناگهانی باعث از دست رفتن داراییها، افزایش خطر جدایی خانوادهها و تشدید آسیبپذیریها شده است.
این در حالی است که بازگشتکنندگان در داخل افغانستان نیز با شرایط دشوار، از جمله وضعیت شکننده حقوق بشر، مشکلات اقتصادی و کمبود خدمات اولیه روبهرو هستند.
در سال ۲۰۲۵، حدود ۱.۹ میلیون افغان از ایران بازگشتند که ۱.۴ میلیون نفر آنان پناهجو بودند.
تشدید درگیری میان ایران و اسرائیل وضعیت را وخیمتر کرده و باعث افزایش اخراجها شد، بهطوریکه در برخی روزها شمار بازگشتکنندگان به بیش از ۴۰ هزار نفر در روز رسید.
همچنین از پاکستان حدود یک میلیون افغان بازگشتند.
سازمان ملل میگوید بازگشتکنندگان با چالشهای جدی از جمله دسترسی محدود به غذا، سرپناه، خدمات صحی و آموزش مواجهند.
بر اساس این گزارش، بیش از ۸۰ درصد خانوادهها مجبور به حذف حداقل یک وعده غذایی در روز شدهاند و بیش از یکسوم آنان در شش ماه گذشته به خدمات درمانی دسترسی نداشتهاند.
در بخش آموزش نیز وضعیت نگرانکننده است به طوری که تنها دو سوم پسران و کمتر از نیمی از دختران بازگشته به آموزش دسترسی مشابه سایر افغانها دارند.
در سال ۲۰۲۶ نیز روند بازگشت ادامه یافته و تا اواسط ماه می، حدود ۶۷۸ هزار و ۵۰۰ افغان به کشور بازگشتهاند.
این روند علاوه بر سیاستهای سختگیرانه در کشورهای همسایه، با ازسرگیری درگیریها در ایران از فبروری ۲۰۲۶ نیز تشدید شده است.
