جوایز ادبی زنان در سال ۲۰۲۶ برندگان خود را در مراسمی در شامگاه پنجشنبه در لندن معرفی کرد. در این مراسم، جایزه بخش غیرداستانی به کتاب «بهترین هتل کابل» نوشته لیز دوست و جایزه بخش داستانی به رمان «نامهنگار» اثر ویرجینیا ایوانز اهدا شد.
این جوایز معتبر ادبی سالانه به آثار برجسته زنان نویسنده تعلق میگیرد و هر برنده ۳۰ هزار پوند جایزه دریافت میکند. حامی مالی بخش غیرداستانی شرکت «فایندمایپست» و حامیان مالی بخش داستانی «اودیبل» و «بیلیز» هستند.
لیز دوست، روزنامهنگار کانادایی و گزارشگر ارشد بینالمللی بیبیسی، ایده نگارش کتاب خود را از اقامتهایش در هتل اینترکانتیننتال کابل و گزارشگری از افغانستان الهام گرفته است. این ساختمان که روزگاری بسیار مجلل بود، برای بیش از نیم قرن در میان کودتاها، جنگها، اشغالگریها و اکنون بازگشت طالبان پابرجا مانده است.
تانگام دِبونیر، رئیس هیئت داوران بخش غیرداستانی و وزیر سایه پیشین فرهنگ، رسانه و ورزش بریتانیا، این کتاب را «اثری بینقص در حوزه ادبیات غیرداستانی روایی با ساختاری هوشمندانه و پژوهشی درخشان» توصیف کرد.
در بخش داستانی، جایزه به رمان «نامهنگار» نوشته ویرجینیا ایوانز تعلق گرفت. این رمان نامهنگارانه، نخستین کتاب این نویسنده امریکایی است و با استفاده از نامههایی که زندگی شخصیت اصلی داستان پیرامون آنها چرخیده، به بازخوانی زندگی و فقدانهای او میپردازد.
به گزارش گاردین، جولیا گیلارد، نخستوزیر پیشین استرالیا و رئیس هیئت داوران بخش داستانی، این رمان را «ترکیبی نمونه از اصالت، تعالی و جذابیت» خواند و گفت: «نگارش داستان یک زندگی در قالب نامه کار آسانی نیست، اما ایوانز این کار را بیتکلف و روان انجام داده و از مخاطب میخواهد به انتخابهایی که در زندگی مکرر خود میکنیم بیندیشد؛ او یک زندگی معمولی را به گرمترین شکل ممکن ارتقا داده است.»
اهدای جایزه بخش غیرداستانی به کتابی درباره کابل، در شرایطی صورت میگیرد که افغانستان تحت اداره طالبان با محدودیتهای شدیدی بهویژه برای زنان روبهرو است.
هتل اینترکانتیننتال کابل که محور کتاب لیز دوست قرار گرفته، خود در دهههای گذشته شاهدی بر تحولات سیاسی و اجتماعی و نمادی از تغییرات مداوم حاکمیت در این کشور بوده است.
این فرمانده ۵۰ ساله طالبان که به نامهای نجیبالله نعیم، ابوطیب، خطاب و عتیقالله نیز شناخته میشد، پیش از این در اپریل ۲۰۲۵ به جرم خود مبنی بر حمایت از فعالیتهای تروریستی و گروگانگیری اعتراف کرده بود و اکنون قاضی «کاترین پولک فایلا» حکم نهایی او را صادر کرده است.
از جبهه ملا دادالله تا هدایت صدها مهاجم انتحاری
ملا نجیبالله متولد سال ۱۹۷۹ است و از سن ۱۵ سالگی، همزمان با ظهور تحریک طالبان به رهبری ملا عمر، وارد میدان جنگ شد. او در سال ۲۰۰۱ به عنوان سرگروه طالبان در ولایات شمالی افغانستان میجنگید و بعدها به یکی از کلیدیترین افراد ملا دادالله تبدیل شد. او در اعترافاتش گفته بود به دلیل «شجاعت و جذابیت» ملا دادالله به او پیوسته است.
ملا دادالله او را به عنوان فرمانده صدها مهاجم انتحاری در «جبهه فدایی ملا دادالله» تعیین کرد. پس از کشته شدن دادالله در سال ۲۰۰۷ در هلمند، نجیبالله رهبری نیروهای او را بر عهده گرفت.
بر اساس گزارش وزارت عدلیه امریکا، او بین سالهای ۲۰۰۷ تا ۲۰۰۹ فرماندهی عملیاتهای طالبان در ولایت میدان وردک را بر عهده داشت و حملات راکتی، کمینها و حملات انتحاری متعددی را علیه نیروهای افغان و ناتو رهبری کرد؛ از جمله حملهای در جون ۲۰۰۸ که منجر به کشته شدن سه سرباز امریکایی و مترجم افغان آنها شد.
گفته میشود ملا نجیبالله دستکم سه بار توسط نیروهای امریکایی و افغان بازداشت شده بود، اما هر بار با پرداخت رشوههای کلان (از جمله ۲۵ هزار دالر در سال ۲۰۰۶) موفق به فرار از زندان شده بود.
تأسیس «فدایی محاذ» و اتهامات سنگین علیه شورای کویته
ملا نجیبالله به دلیل مخالفت شدید با ایجاد دفتر سیاسی طالبان در قطر و گفتوگوهای صلح با امریکا و دولت افغانستان، راه خود را از بدنه اصلی طالبان جدا کرد و گروه «فدایی محاذ» را بنیان گذاشت.
این گروه در سال ۲۰۱۵ اتهامات سنگینی را علیه رهبران ارشد طالبان از جمله ملا عبیدالله، ملا برادر، ملا اختر منصور و ملا گلآقا مطرح کرد و مدعی شد که آنها به دو شاخه تقسیم شده و از استخبارات امریکا و بریتانیا معاش ماهانه دریافت میکنند. فدایی محاذ همچنین ادعا کرد که شورای کویته با دریافت ۵ میلیون دالر، ملا دادالله را توسط سه تن از محافظانش به قتل رسانده است. در پی این اختلافات، شورای کویته در جون ۲۰۱۴ تلاش کرد ملا نجیب را در ساحه «ستلایت تاون» کویته ترور کند؛ ملا نجیب جان سالم به در برد اما برادرش، حافظ تیمورشاه، در این سوءقصد کشته شد.
این گروه همچنان مدعی بود که ملا عمر توسط زهر به قتل رسیده است.
شکار خبرنگاران خارجی
گروه فدایی محاذ برای مطرح کردن نام خود، تمرکز ویژهای بر هدف قرار دادن خبرنگاران و چهرههای خارجی داشت و آنها را «جاسوس» مینامید. این گروه مسئولیت ترور «نیلس هورنر» خبرنگار سویدنی در کابل (۲۰۱۴) و «سوشمیتا بنرجی» نویسنده هندیتبار را بر عهده گرفت. این گروه همچنین عامل ترور ارسلا جمال، والی پیشین لوگر و حمله انتحاری ناکام علیه صبغتالله مجددی معرفی شده است.
بزرگترین اقدام این گروه، ربودن «دیوید رود» خبرنگار روزنامه نیویارک تایمز در نوامبر ۲۰۰۸ در لوگر بود. ملا نجیب با همکاری شبکه حقانی، این خبرنگار را به میرانشاه در وزیرستان شمالی منتقل کرد.
یک همکار پیشین طالبان به افغانستان اینترنشنال گفت که شبکه حقانی در ابتدا برای آزادی این خبرنگار خواستار دریافت ۲۵ میلیون دالر و آزادی ۱۵ زندانی گوانتانامو شده بود. طالبان قصد داشتند با این پول، پهپادهای انتحاری کوچک ساخت چین را برای اهداف بزرگ خود خریداری کنند. با این حال، در جون ۲۰۰۹ در حالی که نگهبانان به خواب رفته بودند، دیوید رود و مترجمش طاهر لودین از دیوار ده فتی فرار کرده و خود را به پاسگاه مرزی پاکستان رساندند؛ فراری که تمام نقشههای طالبان را نقش بر آب کرد. اگرچه برخی منابع محلی مدعی هستند فرار وی با هماهنگی شورای کویته و در بدل پول سازماندهی شده بود.
پایان کار در اوکراین
ملا نجیبالله پس از این رویدادها، به پاکستان رفت و در لاهور کارخانه تولید روغن موتر تأسیس کرد که سالها بر سر آن با شرکای خود جنجال داشت. او سرانجام در سال ۲۰۲۰ در کشور اوکراین بازداشت و به ایالات متحده امریکا مسترد شد؛ جایی که پس از سالها دوسیه قضایی، سرانجام به ۴۲ سال زندان محکوم شد.
منابع به افغانستان اینترنشنال گفتند که در نتیجه بازجویی ماموران طالبان در قندهار در روزهای گذشته شماری از افراد بازداشت و به توقیفخانهها و زندان منتقل شدهاند.
باشندگان مناطق مختلف قندهار میگویند که محتسبان طالبان هر روز دهها جوان را در سطح شهر، بازارها و جادههای عمومی متوقف کرده و درباره ریش، پوشش و امور شخصی آنان پرسوجو میکنند.
یکی از باشندگان قندهار گفت: «امر به معروف جوانان را به دلیل کوتاه کردن یا تراشیدن ریش بازداشت میکند و سپس ساعتها یا روزها در بازداشت نگه میدارد. چنین برخوردی نه با روح دین سازگار است و نه با عزت و کرامت مردم.»
یک جوان نیز گفت که محتسبان اکنون به طور مداوم موترها و موترسایکلها را متوقف میکنند و افرادی را که همراه خانوادههایشان در سفر هستند، از وسایط نقلیه پایین کرده و مورد پرسش قرار میدهند.
او افزود: «حتی زمانی که همراه خانواده و بستگان خود در موتر هستید، شما را متوقف میکنند، از شما سوال میپرسند و گاهی سخنانی میگویند که بسیار آزاردهنده است.»
یکی از دکانداران در قندهار گفت: «آنان با مردم برخورد تحقیرآمیز دارند. اگر کسی در مورد ریش مشکلی داشته باشد، باید آگاه شود، نه اینکه زندان و فشار نخستین راه برخورد با او باشد.»
باشندگان قندهار تاکید دارند که در جریان هرگونه اقدامات نظارتی، حقوق اساسی مردم، کرامت انسانی، اصول قانونی و فضای احترام رعایت شود.
شهروندان افغانستان میگویند اقدامات اخیر امر به معروف طالبان، به جای اصلاح، بیشتر رنگ و بوی فشار، هراس و تحقیر به خود گرفته است.
پیش از این نیز ماموران امر به معروف طالبان در ولایت قندهار، هلمند و دیگر ولایات دهها نفر را به دلیل تراشیدن ریش و آرایش مو بازداشت کرده و به زندان انداخته بودند.
