مرکز خبرنگاران افغانستان تصمیم طالبان مبنی بر ممنوعیت استفاده از تلفنهای هوشمند برای کارمندان ادارات دولتی را محکوم کرد و این اقدام را گامی در راستای تشدید کنترول بر آزادی بیان دانست. این نهاد هشدار داد که با این اقدام، روند اطلاعرسانی بیش از پیش با بحران مواجه خواهد شد.
مرکز خبرنگاران افغانستان گفت هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان در دیدار با شماری از والیان در قندهار دستور منع استفاده کارمندان دولتی از تلفنهای هوشمند را صادر کرده و این دستور تاکنون به ولایتهای پکتیا، پکتیکا، خوست، لوگر، بلخ، قندز، بغلان، بادغیس، بدخشان، هرات، هلمند و غزنی ابلاغ شده است.
این ممنوعیت در شرایطی اعمال میشود که پیش از این نیز دسترسی خبرنگاران به اطلاعات با دستورالعملهای سختگیرانه طالبان از جمله ممنوعیت نشر تصاویر زندهجان و مصاحبههای تصویری، محدود شده بود.
یک خبرنگار محلی در خوست به مرکز خبرنگاران افغانستان گفت که با اجرای این طرح، اطلاعرسانی کنترولشده ادارات محلی که پیش از این از طریق گروههای ویژه در واتساپ انجام میشد، به طور کامل متوقف شده است.
به گفته منابع این مرکز، از خبرنگاران خبرگزاری باختر در ولایات درخواست شده است که برای ارتباطات خود از ایمیل استفاده کنند. مرکز خبرنگاران افغانستان این اقدام را نشاندهنده اوج عقبگرایی عنوان کرده است.
این مرکز از طالبان خواست در این تصمیم تجدیدنظر کند و به حقوق بنیادی شهروندان و حق دسترسی به اطلاعات احترام بگذارد.
افغانستان تحت کنترول طالبان، در شاخص آزادی مطبوعات از میان ۱۸۰ کشور در رتبه ۱۷۵ قرار دارد. سازمانهای حقوق بشری وضعیت آزادی بیان در این کشور را بسیار نگرانکننده توصیف میکنند.
در خبرنامه وزارت داخله طالبان درباره این قانون توضیح داده نشده است.
وزارت داخله طالبان گفت که این نشست روز چهارشنبه با حضور معاونان، رؤسا و مسئولان بخشهای مختلف این وزارت برگزار شد.
حقانی گفت که نیروهای امنیتی طالبان باید برای تقویت امنیت فردی و اجتماعی مردم تلاشهای بیشتری انجام دهند و با ارائه خدمات بهتر، اعتماد عمومی را افزایش دهند تا رسیدگی به مشکلات و رویدادها با هماهنگی میان مردم و نیروهای امنیتی بهموقع انجام شود.
طالبان پس از بازگشت به قدرت در اسد ۱۴۰۰، برگزاری مراسم مذهبی شیعیان افغانستان را در موارد زیادی محدود کرده است. این گروه تمام سیاستهایش را بر اساس مذهب حنفی پیش میبرد و مذاهب دیگر در افغانستان را به رسمیت نمیشناسد.
پیشتر شورای علمای شیعه افغانستان با انتشار بیانیهای از اداره طالبان خواست امنیت مراسم عزاداری را در سراسر کشور تأمین کند. این شورا بر فراهم شدن فضایی آرام، امن و عاری از هرگونه محدودیت برای برگزاری مراسم عاشورا تأکید کرده است.
شورای علمای شیعه روز دو شنبه ۲۵ جوزا، با انتشار بیانیهای از مسئولان دستهها و هیئتهای عزاداری خواست با نیروهای طالبان در تأمین امنیت مراسم همکاری کامل داشته باشند تا مجالس عزاداری در فضایی آرام، امن و بدون محدودیت برگزار شود.
طالبان مراسم عاشورا را در ولایتهای مختلف محدود کرده و گزارشهایی از برخورد خشونتآمیز این گروه با عزاداران، جلوگیری از مراسم و برهم زدن تجمعات مذهبی منتشر شده است.
در سالهای اخیر در برخی ولایتها پرچمها و نمادهای عاشورا جمعآوری شده و در هرات نیز شماری از غرفههای توزیع نذر آب و شربت تخریب شد.
همچنین دو سال پیش گزارشهایی از برهم خوردن مراسم عاشورا در منطقه گولایی مهتابقلعه در غرب کابل منتشر شد.
در آن زمان برخی شرکتکنندگان ادعا کرده بودند که نیروهای طالبان برای متفرق کردن عزاداران از زور استفاده کرده و شماری از دستههای سینهزنی را پراکنده کردهاند.
وزارت سرحدات، اقوام و قبایل طالبان روز چهارشنبه، ۲۸ جوزا با نشر خبرنامهای اعلام کرد که این «منازعه» با همکاری مقامهای محلی بامیان و از طریق گفتوگو حلوفصل شده است.
در خبرنامه طالبان آمده است که در جریان درگیری، افزون بر وارد شدن خسارات مالی قابل توجه به هر دو طرف، دو نفر نیز زخمی شدهاند. پیشتر منابع محلی به افغانستان اینترنشنال گفته بودند که در جریان درگیری در منطقه پشته غرغری، روستای توبک، دستکم سه دهقان مورد لت و کوب قرار گرفته و زخمی شدهاند. در خبرنامه طالبان روشن نشده است که زخمیها از افراد محلی هستند یا کوچیها.
به گفته طالبان، نگرانیهایی درباره ازسرگیری درگیریها وجود داشت و طرفین گاه یکدیگر را تهدید میکردند.
وزارت اقوام و قبایل طالبان گفته است که «پس از نشستها و مشورتهای جداگانه با هر دو طرف، از آنان اختیار کامل گرفتند و در قالب یک تصمیم شرعی، آنها را به صلح و آشتی دعوت کردند.»
این وزارت درباره جزئیات توافق و چگونگی پایان یافتن منازعه توضیح بیشتری نداده است.
با این حال یک باشنده محلی در ولسوالی پنحاب به افغانستان اینترنشنال گفت در نشستی که روز سهشنبه میان طالبان و دو طرف برگزار شد، به کوچیها دستور داده شد که منطقه را ترک کنند. علیرغم این دستور طالبان، کوچیها منطقه را ترک نکردند، بلکه اینبار به مردم روستای نوقیاغ نیز حمله کردند.
یک منبع دیگر که به دلیل حساسیت موضوع نخواست نامش فاش شود، گفت که کوچیها پس از تصمیم هیئت، به ولایت مراجعه کرده و از قومندان امنیه، ولسوال پنجاب و برخی بزرگان قومی شکایت کردهاند.
آنها در عریضه خود به والی بامیان نوشتهاند که قومندان امنیه و ولسوال پنجاب مردم را علیه کوچیها تحریک میکنند و این مسئله باعث بروز نزاع و درگیری شده است.
به گفته منبع، در حال حاضر نشستی میان بزرگان دو طرف با حضور قومندان امنیه و ولسوال پنجاب در مقر ولایت برگزار شده است.
منابع محلی به افغانستان اینترنشنال گفتند که درگیری اول روز سهشنبه، ۲۶ جوزا زمانی آغاز شد که دهقانان از ورود رمههای کوچیها به زمینهای زراعتی خود جلوگیری کردند.
به گفته منابع، در پی تنشها، شماری از دهقانان از سوی افراد مسلح کوچی مورد ضربوشتم قرار گرفتند. تصاویر رسیده به افغانستان اینترنشنال نیز آثار جراحت و کبودی شدید بر بدن برخی از این افراد را نشان میدهد.
همچنین ادعا شده است که افراد مسلح کوچی به سوی خانههای مسکونی تیراندازی کردهاند. این ادعا تاکنون از سوی منابع مستقل تأیید نشده است.
باشندگان محل میگویند کوچیهای مسلح همچنان در منطقه حضور دارند و رمههای خود را در باغها و زمینهای زراعتی مردم رها کردهاند. به گفته آنان، مخالفت دهنشینان با این وضعیت با واکنش مسلحانه روبهرو میشود و تاکنون اقدام مؤثری برای مهار کامل تنشها صورت نگرفته است.
در نزدیکی روستای غرغری ولسوالی پنجاب ولایت بامیان دو مکتب فعال وجود دارد: مکتب دهن سرخک و مکتب قلعهچل.
یکی از باشندگان محل میگوید که به دلیل ترس از ادامه تنشها، دانشآموزان این دو مکتب در دو روز گذشته نتوانستهاند به مکتب بروند.
درگیری میان مردم و کوچیها در بامیان و مناطق مرکزی رویدادی تازه و بیسابقه نیست. هر سال با آغاز فصل بهار، کوچیها با مواشی خود به سمت علفچرهای مناطق مرکزی افغانستان میروند. این مسئله باعث درگیری و تنش بین دهنشینان و کوچیها می شود.
نجیبالله علی همچنین تأیید کرد که طالبان تاکنون بیش از ۱۹ زن را به دلیل رعایت نکردن حجاب مورد نظر این گروه بازداشت کرده است؛ هرچند آمارهای غیررسمی منابع محلی، شمار بازداشتشدگان را چندین برابر این رقم نشان میدهد.
او تأکید کرد که روند نظارت از پوشش زنان «با هدف رعایت حجاب و فرهنگسازی» در هرات ادامه خواهد یافت و کسانی که این مسئله را نادیده بگیرند بازداشت خواهند شد.
این مقام طالبان در مصاحبهای با خبرگزاری باختر در هرات، همچنین تأیید کرد که نیروهای این گروه برای متفرق کردن معترضان به بازداشت زنان در منطقه جبرئیل هرات، «تیراندازی هوایی» کردند. او همچنین بازداشت برخی از معترضان را تایید کرد.
نجیبالله علی ادعا کرد که بسیاری از زنانی که به گفته او حجاب را رعایت نمیکردند و بازداشت شدهاند «از کشورهای بیرونی آمده بودند.»
او همچنین گفت که این زنان به «محبس» منتقل نشدهاند و از سوی نیروهای زن طالبان «به مکانی مشخص برای توصیه» منتقل شده بودند. او گفت آنها پس از گرفتن تعهد از خانوادههایشان آزاد شدهاند.
خشونت علیه معترضان
این مقام طالبان در بخشی از مصاحبهای که نسخه صوتی آن را خبرگزاری باختر تحت کنترول طالبان منتشر کرده، تایید کرد که نیروهای طالبان در میان معترضان جبرئيل هرات در روز ۱۹ جوزا شلیک کردند.
نجیبالله علی این اعتراضات را «غیراصولی و غیرشرعی» خواند و گفت طالبان با افرادی که بخواهند «آرامش و امنیت هرات را تهدید کنند»، برخورد خواهد کرد.
او گفت که طالبان شماری از افرادی را بازداشت کرده است که اهداف «مخربانه» داشتند، در میان معترضان جابهجا شدند و «با اسلحه دستداشته خود شلیک کردند.» او بدون ارائه مدرک و شواهد، معترضان را متهم کرد که عمدا به برخی از شهروندان شلیک کردند.
او گفت که طالبان سه نفر را به اتهام شلیک به معترضان بازداشت کرده است. او این افراد را متهم کرد که از «بیرون از کشور پروژه گرفتند و سازماندهی شده بودند.»
این مقام طالبان تایید کرد که برخی از نیروهای طالبان برای متفرق کردن معترضان «تیراندازی هوایی» کردند. وی همچنین در پاسخ به پرسش خبرنگار، گزارشها از زخمی شدن «۳۰ نفر» در اعتراضات را تکذیب کرد و گفت تنها دو یا سه نفر زخمی شده بودند.
سرکوب اعتراضات در هرات
با وجود اینکه مقامهای طالبان سرکوب خونین اعتراضات در هرات را رد میکنند، اما آمارهای رسمی و محلی کشتهشدن دستکم دو نوجوان معترض و زخمی شدن شماری از معترضان را تایید کردهاند.
هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) روز چهارشنبه در بیانیهای تأیید کرد که دستکم یک پسر نوجوان بر اثر شلیک گلوله نیروهای طالبان کشته شده و چندین نفر دیگر نیز بر اثر لتوکوب زخمی شدهاند.
طالبان پس از اعتراضات در جبرئیل هرات، دهها تن از معترضان را بازداشت کرد و منابع گفتند نیروهای این گروه خانه به خانه و شفاخانه به شفاخانه به دنبال معترضان و زخمیها میگردند.
همچنین، روز گذشته منابع محلی به افغانستان اینترنشنال تایید کردند که مرتضی، نوجوان ۱۶ که در اثر برخورد دو گلوله طالبان در اعتراضات زخمی شده بود، روز سهشنبه، ۲۶ جوزا، براثر جراحات در شفاخانه جان باخت. اندکی بعد، منابع گفتند که طالبان بر خانواده این قربانی برای تغییر روایت فشار وارد کردهاند. بنا بر این اطلاعات، این گروه خانواده او را تحت فشار قرار داده تا معترضان را مسئول تیراندازی به او معرفی کنند.
در ویدیوهای منتشرشده از صحنههای اعتراضات در جبرئیل هرات، صدای پیهم تیراندازی نیروهای طالبان شنیده میشود. در یکی از این ویدیوها، دیده میشود که که یک نیروی طالبان مستقیم بهسوی معترضان تیراندازی میکند.
همچنین، روز سهشنبه، ۲۷ جوزا، منابع محلی به افغانستان اینترنشنال خبر دادند که طالبان دو دکاندار را که ویدیوی تیراندازی به معترضان از مقابل مغازههایشان ثبت شده بود، بازداشت کرده است.
منابع محلی همچنین تایید کردهاند که طالبان از روز ۱۶ جوزا که عملیات بازداشت زنان را آغاز کرد، دهها زن را بازداشت کرده است.
شاهدان همچنین گفتند که طالبان زنان را به بازداشتگاهها منتقل میکند و در مواردی زیادی، حتی اجازه ملاقات آنها با خانوادههایشان را نمیدهد.
منابع محلی و شاهدان گفتند که در اکثر موراد زنان از سوی ماموران مرد امر به معروف بازداشت میشوند.
باشندگان هرات همچنین پیشتر فراخوانهای گستردهای برای برگزاری اعتراضات در روز جمعه، ۲۲ جوزا، منتشر کرده بودند. طالبان همزمان با فرا رسیدن موعد اعتراضات برنامهریزیشده، نیروهای تا به دندان مسلح خود را همراه با تانک و توپ در مناطق مختلف شهر مستقر کرد.
با این حال، به رغم تدابیر نظامی گسترده، شماری از باشندگان هرات در مقابل دفتر والی طالبان دست به اعتراض زدند. معترضان شعارهایی از جمله «زن، زندگی، آزادی»، «تحصیل، کار، آزادی» و «مرگ بر دیکتاتور» سر دادند.
بازداشت زنان در هرات و به دنبال آن سرکوب خونین اعتراضات، واکنشهای گستردهای را در داخل و خارج برانگیخت. بسیاری از رسانههای بینالمللی اعتراضات هرات را «نادر و کمسابقه» توصیف کردند و از تیراندازی نیروهای طالبان به معترضان خبر دادند.
رسانههای ترکیه روز چهارشنبه، ۲۷ جوزا به نقل از میت، سازمان اطلاعات ملی این کشور گزارش دادند که نیروهای این سازمان طی عملیاتی احمد کازانجی، از مسئولان رسانهای گروه داعش را در مناطق مرزی ترکیه بازداشت و به ترکیه منتقل کردهاند.
بر اساس این گزارش، فرد بازداشتشده با نامهای مستعار «ابو عبیده» و «ابو ابراهیم» شناخته میشود و پس از بازداشت اوزگور آلتون، مسئول رسانهای داعش در ترکیه، فعالیتهای رسانهای این شبکه را در سطح منطقه ادامه داده است.
اوزگور آلتون، از رهبران داعش و تحت تعقیب در فهرست نارنجی، در جوزای سال گذشته خورشیدی در مرز افغانستان و پاکستان بازداشت شده بود. او به سازماندهی انتقال اعضای داعش از اروپا و آسیای مرکزی به افغانستان و پاکستان متهم بود.
بررسیهای اطلاعاتی میت نشان میدهد که احمد کازانجی از ترکیه به مناطق مرزی افغانستان و پاکستان رفته و به داعش پیوسته و در کمپهای این گروه فعالیت داشته است.
همچنین گزارش شده است که او در انتقال نیروهای داعش از ترکیه به این منطقه همراه با اوزگور آلتون نقش داشته است.
خبرگزاری آناتولی گزارش داده است که احمد کازانجی از حملات هوایی علیه داعش در پاکستان جان سالم به در برده و قصد داشته بهصورت غیرقانونی وارد ترکیه شده و فعالیتهای خود را ادامه دهد.
این فرد در جریان بازجویی اعتراف کرده است که با اوزگور آلتون در ارتباط بوده، آموزشهای نظامی و ایدئولوژیک را در ساختار داعش فرا گرفته و در فعالیتهای رسانهای و تبلیغاتی این گروه نقش داشته است.
