سازمان گزارشگران بدون مرز در آستانه روز جهانی پناهندگان، در گزارشی نوشت که افغانستان به «کانون اصلی تبعید روزنامهنگاران» تبدیل شده است. این سازمان گفت که از زمان بازگشت طالبان، دستکم ۶۷۷ خبرنگار افغان به دلیل تهدیدها با حمایت این سازمان افغانستان را ترک کردهاند.
در گزارش آمده است این رقم نزدیک به نیمی از مجموع خبرنگاران تبعیدی تحت حمایت این سازمان در جهان را تشکیل میدهد.
گزارش تاکید کرد با محدودیتهای گسترده، تهدیدهای امنیتی، بازداشتهای خودسرانه و سرکوب فضای عمومی، شرایط کار رسانهای وخیم شده و صدها خبرنگار افغان ناچار به ترک کشورشان شدهاند.
این گزارش، اوج موج مهاجرت را سال ۲۰۲۲ ثبت کرد که ۱۸۳ خبرنگار افغان مجبور به فرار شدند.
این سازمان افزود روند خروج همچنان ادامه دارد و تنها در سال ۲۰۲۵ نیز ۸۲ خبرنگار دیگر کشور را ترک کردند.
بسیاری از این خبرنگاران اکنون در کشورهایی مانند پاکستان با وضعیت ناامن و ناپایدار زندگی میکنند.
گزارش تاکید کرده که تبعید پایان مشکلات نیست و خبرنگاران در کشورهای میزبان با خطر اخراج، فشارهای اداری، نبود اقامت قانونی، نداشتن مجوز کار، محدودیت دسترسی به خدمات صحی و حتی بازداشت روبهرو هستند.
طبق بررسی این سازمان، در پاکستان، سیاست اخراج گسترده مهاجران افغان باعث شده دهها خبرنگار به اجبار به افغانستان تحت کنترول طالبان بازگردانده شوند؛ جایی که همچنان خطر بازداشت یا سرکوب در انتظار آنان است.
گزارش این نهاد حامی خبرنگاران نشان میدهد که تهدید خبرنگاران و محدودیت کار رسانهای در سطح جهانی در حال گسترش است.
سازمان گزارشگران بدون مرز افزوده که طی پنج سال گذشته، تعداد کشورهایی که خبرنگاران از آنها فرار کردهاند، از ۱۹ کشور به ۴۰ کشور افزایش یافته است.
طبق آمار این سازمان، در مجموع، بیش از ۱۴۰۰ خبرنگار از حداقل ۶۵ کشور مختلف بین سالهای ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ مجبور به ترک کشور خود شدهاند.
پس از افغانستان، کشورهایی مانند روسیه و میانمار نیز سهم قابل توجهی در این آمار دارند.
در روسیه، سرکوب رسانهها پس از جنگ اوکراین شدت گرفت و صدها خبرنگار به خارج از کشور گریختند.
در میانمار نیز پس از کودتای نظامی ۲۰۲۱، فضای رسانهای بهشدت سرکوب شد و بسیاری از خبرنگاران به کشورهای همسایه پناه بردند.
همچنین در مناطق دیگر مانند آفریقای جنوب صحرا و امریکای لاتین، ناامنی، جنگ و خشونتهای سازمانیافته، خبرنگاران را مجبور به ترک کشور کرده است.
فشار کارتلهای مواد مخدر، بیثباتی سیاسی و سرکوب دولتها از جمله عوامل اصلی این روند عنوان شدهاند.
در این میان، کشورهای میزبان نیز با چالشهای جدی مواجهاند و بسیاری از خبرنگاران تبعیدی با مشکلاتی همچون نبود مجوز کار، عدم دسترسی به خدمات درمانی، محدودیتهای اقامتی و تهدیدهای فرامرزی روبهرو هستند.
طبق ارزیابی این سازمان حتی در کشورهایی که میزبان خبرنگاران هستند، روزنامهنگاران داخلی نیز تحت فشار قرار دارند.
گزارش تأکید میکند که در حالی که خبرنگاران تبعیدی نقشی حیاتی در مقابله با اطلاعات نادرست و حفظ جریان آزاد اطلاعات دارند اما سیاستهای حمایتی فعلی برای حفاظت از آنها کافی نیست.
این سازمان از دولتها خواسته است با ارائه ویزاهای بلندمدت، تسهیل اقامت، حمایت مالی از رسانههای در تبعید و ایجاد بسترهای قانونی، شرایطی فراهم کنند تا خبرنگاران بتوانند به فعالیت حرفهای خود ادامه دهند.
این گزارش هشدار میدهد که تداوم این روند نهتنها آینده روزنامهنگاری مستقل، بلکه دسترسی شهروندان به اطلاعات آزاد و قابل اعتماد را نیز در سطح جهانی تهدید میکند.
