خبرنگار
منابع معتبر به افغانستان اینترنشنال میگویند تنشها میان طالبان در بدخشان شدت یافته و احتمال وقوع یک رویارویی نظامی درونی افزایش یافته است. طبق اطلاعات منابع، رهبر طالبان، جمعه فاتح، فرمانده ناراضی و معاون والی این گروه در زابل را «باغی» خوانده و دستور سرکوب او را صادر کرده است.
باغی اصطلاحی است که طالبان برای مخالفان خود به کار میبرد و در سالهای گذشته طالبان برخی از نیروهای ناراضی خود را تحت این عنوان سرکوب و از قدرت کنار گذاشتند.
منابع طالبان میگویند که چندین دور گفتوگو میان جمعه فاتح و مقامات ارشد از جمله فصیحالدین فطرت، رئیس ستاد ارتش طالبان به بنبست رسیده است.
جمعه فاتح به دلیل اختلافها اکنون از دستورات مقامات طالبان به ویژه ملا هبتالله سرپیچی میکند و با تاکید بر تسلیحات سنگین و نیروهای تحت امر خود، حاکمیت مرکزی طالبان را با «قیام مردمی» تهدید کرده است.
جمعه فاتح کیست و چگونه به قدرت رسید؟
جمعه فاتح، فرمانده تاجیکتبار طالبان در حوزه درواز بدخشان است. او حدود بیش از ۱۰ سال سال قبل به گروه طالبان پیوست و سالها به عنوان جنگجوی وفادار طالبان علیه حکومت سابق افغانستان جنگید. تحولات اخیر در بدخشان نشان میدهد فاتح دیگر از دستورات مقامات ارشد پیروی نمیکند و رهبری طالبان او را به عنوان یک عنصر «سرکش» شناسایی کرده و در صدد سرکوب او است.
آقای فاتح حدود یک سال قبل از سقوط کابل به دست طالبان، با تهاجم به مناطق راهبردی بدخشان و تصرف ذخیرهگاههای بزرگ تسلیحاتی بجامانده از دوران جهاد، قدرت خود را در حوزه دروازها تثبیت کرد.
پس از روی کار آمدن طالبان، او ولسوال نسی تعیین شد و در طول چهار سال گذشته، گامبهگام بر نفوذ سیاسی، نظامی و اقتصادی خود در منطقه افزود. هوادارانش به او لقب «فاتح درواز» داده و به او «امیر عمومی دروازها» میگویند؛ موضوعی که به نگرانیهای طالبان دامن زده است.
افزایش قدرت و استقلال عمل فاتح در بدخشان، به مرور زمان مایه نگرانی شدید طالبان شده است. رهبر طالبان برای کاهش نفوذ او، حدود ۵ ماه پیش فاتح را به عنوان معاون والی زابل منصوب کرد. فاتح پس از یک ماه و نیم تعلل به زابل رفت، اما پس از مدت کوتاهی به زادگاهش در بدخشان بازگشت و اکنون بیش از دو ماه است که از بازگشت به محل کارش امتناع ورزیده است.
منابع از میان طالبان میگویند که فاتح در مدت حضور خود در زابل، به اطلاعاتی دست یافت که نشان میداد طالبان به دنبال بازداشت یا حذف فیزیکی او است. به گفته منابع طالبان، فاتح به دلیل نگرانی از ترور یا بازداشت، به طور سری از زابل به ولسوالی نسی فرار کرد. وی پس از بازگشت به بدخشان آرایش نظامی خود را شدت بخشید.
لشکر ۱۰ هزار نفری فرمانده ناراضی
جمعه فاتح در ۱۱ جوزای ماه جاری، در یک تجمع هوادارنش در روستای «جویدره» ولسوالی نسی، سخنرانی بیسابقهای انجام داد. او ادعا کرد که ۲ هزار و ۵۰۰ نیروی مسلح با تجهیزات کامل سبک و سنگین تنها در ولسوالی نسی در اختیار دارد و تعداد کل نیروهای وفادارش در سراسر بدخشان و شمالشرق به ۱۰ هزار نفر میرسد.
یافتههای افغانستان اینترنشنال نشان میدهد که ادعاهای این فرمانده در مورد دسترسی به تسلیحات سنگین و استراتژیک، با واقعیتهای میدانی و شواهد موجود همخوانی دارد. او چهار انبار بزرگ تسلیحاتی بهجامانده از دوران نجیبالله، رئیسجمهور سابق و دوران جهاد را تصرف کرده است.
تسلیحات جمعه فاتح
تسلیحاتی که جمعه فاتح در اختیار دارد پیش از این در کنترول «ایشان برهان»، از فرماندهان قدرتمند سابق وابسته به حزب جمعیت اسلامی بود. پس از مرگ برهان، انبار سلاح توسط فردی به نام «قومندان زیدالله» محافظت میشد.
جمعه فاتح و افرادش در یک شبیخون، زیدالله و نزدیکانش را در مسیر مسجد به قتل رساندند و کنترول این ذخیرهگاهها را در منطقه «شورین» و در روستاهای خوگز و خرکت در ولسوالی نسی به دست گرفتند.
طبق گزارش مقامات سابق پولیس بدخشان، تسلیحات این سه انبار سلاح کاملاً جدید و از زمان دکتر نجیب بوده است.
براساس اطلاعاتی که در اختیار افغانستان اینترنشنال قرار گرفته، این تسحلیات شامل ۱۰ میل توپ هشادو دو، ۱۰ میل هاوان غرنی، ۱۵ میل دهشکه، ۱۰ میل زیکویک، سلاحهای اگاس و دافع هوا بوده و در مجموع بیش از هزار میل سلاح سبک و سنگین است که بخش بزرگی از آن را کلاشینکوف تشکیل میدهد.
یک منبع با حفظ هویت خود، گفت: «۳ میل زیکویک، ۱۳ میل پیکا، ۱۴ میل توپ دیسی، ۳۶ میل کلهکوف و حدود ۲۷۰ میل کلاشینکوف در منطقه شوریون نسی ذخیره شده بود که به دست جمعه فاتح افتاده است.»
دو منبع به شمول یک مقام پیشین پولیس، گفتند که یک دستگاه استینگر ضد هواپیما نیز در یکی از این ذخیرگاه ها بوده که بهدست جمعه فاتح افتاده و آن را به فروش رسانده است.
علاوه بر این ذخیرهگاهها، منابع تایید میکنند که جمعه فاتح در چهار سال گذشته با استفاده از درآمد هنگفت استخراج طلا در منطقه دروازها، از بازار چاقاق سلاح، تسلیحات پیشرفته سبک و سنگین خریداری کرده است.
سرچشمه تنش: پول و معادن طلا
تنش میان فاتح و قندهار صرفاً بعد نظامی و نگرانی امنیتی ندارد، بلکه یک جنگ تمامعیار اقتصادی است. رهبر طالبان، یک ماه پیشتر دستور توقف کامل استخراج معادن طلا در حوزه دروازها را صادر کرد. همزمان، مولوی اسماعیل غزنوی، والی طالبان در بدخشان، افراد نزدیک به جمعه فاتح را به اتهام استخراج غیرقانونی، باجگیری و درگیری با کارگران در معدن طلای «قتقتی» ولسوالی شکی بازداشت کرد. هرچند کار استخراج این معادن پس از هفتهها توقف به دلیل نگرانی از تشدید شورشهای مردم دوباره از سرگرفته شده است.
کارشناسان معتقدند سخنان فاتح در جویدره و خطونشان کشیدنهای نظامی او، هشدار مستقیمی به ملا هبتالله در واکنش به قطع دسترسی او از این منابع مالی و فشارهای اداری و سیاسی بوده است.
بسیج مردمی و سفر به روستاها
در یک ماه اخیر، جمعه فاتح به روستاهای مختلف ولسوالی نسی سفر کرده و به دنبال تجدید پیمان با مردم و تجهیز آنها است. نزدیکان او تصاویر این دیدارها را در شبکههای اجتماعی پخش کردهاند.
منابع محلی از ولسوالیهای درواز میگویند که فاتح از روستاییان خواسته تا برای «دفاع از عزت خود و کنترول معادن طلا» سلاحهای او را تحویل گرفته و مجهز شوند.
فاتح در حالیکه در زادگاهش در ولسوالی نسی موفق به سازماندهی تظاهرات صدها نفری علیه طالبان شده، سه منبع معتبر از ولسوالی شکی به افغانستان اینترنشنال گفتند که مردم این مناطق از پذیرش تسلیحات فاتح خودداری کرده و تمایلی به وارد شدن در جنگ او با قندهار ندارند.
بنبست نهایی و آمادگی قندهار برای عملیات نظامی
مولوی ذبیحالله، از نزدیکان فاتح، در یک تظاهرات عمومی در نسی صراحتاً به رهبری طالبان درباره وقوع قیامهای مردمی هشدار داد. منابع استخباراتی طالبان به قندهار گزارش دادهاند که فاتح رسماً در حال آرایش نظامی برای مقابله با اداره طالبان است.
بر اساس گزارشها، فاتح در یک ماه اخیر در منطقه شورین نسی به سر میبرد و در حال آماده سازی سنگر و ساختن یک سرک از این منطقه به سوی حوزه راغ بدخشان است؛ اقدمی که به باور منابع نشاندهنده آمادگیها برای جنگ است.
با توجه به حساسیت بدخشان، طالبان تاکنون با احتیاط عمل کردهاند؛ اما منابع موثق تایید میکنند که با رد پیشنهاد استعفای فاتح از سوی قندهار و اصرار او بر عدم بازگشت به زابل، قندهار ارسال نیروهای ویژه و قطعات نظامی را به بدخشان آغاز کرده است.
منابع آگاه گفتند که تصمیم رهبری طالبان برای سرکوب این فرمانده تاجیکتبار و ناراضی قطعی است و بدخشان در آستانه یک جنگ نظامی قرار دارد.
