کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد بار دیگر نسبت به اخراج اجباری شهروندان و پناهجویان افغان از پاکستان ابراز نگرانی کرده و خواستار آن شده است که بازگشت آنان تنها بهصورت «داوطلبانه، امن و با عزت» انجام شود.
همزمان، گزارشها از گذرگاههای مرزی نشان میدهد که با پایان ضربالاجل تعیینشده از سوی اسلامآباد، شمار بازگشتکنندگان به افغانستان بهطور چشمگیری افزایش یافته است.
روزنامه پاکستانی دان گزارش داده است که مقامهای محلی در گذرگاه ترانزیتی «حمزه بابا» در لندیکوتل اعلام کردهاند پس از دستور دولت پاکستان مبنی بر خروج تمامی شهروندان افغان تا ۱۰ جولای (۱۹ سرطان)، شمار بازگشت روزانه افغانها از مرز به بیش از ۱۰ هزار نفر رسیده است. به گفته این مقامها، این رقم نسبت به ماههای می و جون، نزدیک به سه برابر افزایش یافته است.
نگرانی ویژه درباره زنان و دختران
قیصر خان آفریدی، سخنگوی کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل در پاکستان، ضمن قدردانی از میزبانی چندین دههای پاکستان از پناهجویان افغان، تأکید کرد که هیچ پناهندهای نباید به کشوری بازگردانده شود که جان یا آزادی او در معرض خطر قرار دارد.
او گفت: «کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل بهطور ویژه نگران وضعیت زنانی است که مجبور به بازگشت به کشوری میشوند که حقوق بشر آنان در آن با خطر جدی مواجه است.»
آفریدی از دولت پاکستان خواست اطمینان حاصل کند که هرگونه بازگشت شهروندان افغان «داوطلبانه، امن و با کرامت» انجام شود.
هراس از بازداشت، عامل افزایش بازگشتها
مقامهای مرزی در لندیکوتل و تورخم میگویند ترس از بازداشت و اخراج پناهجویان فاقد مدرک باعث شده است هزاران افغان، چه دارای مدرک و چه بدون مدرک، به سوی گذرگاههای مرزی حرکت کنند. به گفته آنان، با آغاز اجرای کامل طرح اخراج از سوی نهادهای دولتی پاکستان، احتمال میرود شمار بازگشتکنندگان در روزهای آینده نیز افزایش یابد.
بر اساس آمار سازمان ملل متحد، از زمان آغاز اجرای طرح اخراج اتباع خارجی فاقد مدرک در نوامبر ۲۰۲۳ تاکنون، حدود دو میلیون و ۵۶۰ هزار شهروند افغان به افغانستان بازگشتهاند. از این میان، حدود ۲۶۰ هزار نفر به دلیل نداشتن مدارک قانونی از سوی اداره مهاجرت پاکستان اخراج شدهاند. در حال حاضر نیز حدود ۹۰۰ هزار پناهجو و متقاضی پناهندگی افغان همچنان در پاکستان حضور دارند.
درخواست برای مستثنا شدن گروههای آسیبپذیر
کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل از دولت پاکستان خواسته است افغانهایی را که نیاز مبرم به حمایت بینالمللی دارند، از روند اخراج مستثنا کند. این گروهها شامل زنان سرپرست خانواده، دختران و زنانی که در مؤسسات آموزشی پاکستان تحصیل میکنند، اقلیتهای قومی و مذهبی، مدافعان حقوق بشر، خبرنگاران، فعالان مدنی، هنرمندان و اعضای جامعه الجیبیتیکیو هستند.
همزمان، مقامهای محلی پاکستان اعلام کردهاند که روند اخراج شهروندان افغان در مناطق مختلف، از جمله مهمند سفلی، بهصورت سازمانیافته و تحت نظارت نهادهای دولتی ادامه دارد. به گفته این مقامها، در یکی از موارد اخیر، چندین خانواده افغان پس از تأیید هویت و دریافت برگه خروج، به افغانستان بازگردانده شدند.
مقامهای این ایالت برای اجرای این طرح آمادگیهای لازم را انجام دادهاند و نهادهای امنیتی نیز فهرست مهاجران افغان ساکن مناطق مختلف پیشاور را تهیه کردهاند.
به گزارش رسانههای پاکستانی، پولیس پیشاور اطلاعات افراد مشمول این طرح را نهایی کرده و برای اجرای عملیات از نیروهای فدرال نیز درخواست همکاری کرده است. به گفته پولیس، عملیات پس از پایان کارزار واکسیناسیون فلج کودکان (پولیو) بهطور رسمی آغاز خواهد شد.
در مرحله نخست، خانوادههای افغان ساکن پیشاور و مناطق اطراف به مرکز انتقالی ناصر باغ منتقل میشوند. پس از ثبتنام و تکمیل مراحل اداری، این افراد از طریق گذرگاه تورخم به افغانستان بازگردانده خواهند شد.
پولیس پیشاور اطلاعات مهاجران افغان را از مناطق مختلف این شهر، از جمله افغان کالونی، جاده چارسده، بخشو، رینگرود، ناصر باغ، بورد بازار، رشید گرهی، چهارراه پنج کته، شیرو جنگی، خزانه و ورسک رود گردآوری کرده است. همچنین فهرست جداگانهای از شهروندان افغان شاغل در بازار میوه، بازار سبزی، شیبه بازار، خیبر بازار و دیگر بازارها و کارخانههای شهر نیز تهیه شده است.
ماه گذشته، وزارت داخله پاکستان به دولتهای چهار ایالت این کشور، همچنین کشمیر و گلگتـبلتستان، دستور داد از ۱۸ سرطان (۱۰ جولای) تمامی مهاجران افغان فاقد مدارک اقامت را بازداشت کنند. این اقدام بخشی از مرحله تازه سیاست اسلامآباد برای بازداشت و اخراج مهاجران بدون مدرک از سراسر پاکستان است.
وزارت مهاجرین و عودتکنندگان طالبان پنجشنبه، ۱۸ سرطان در خبرنامهای نوشت نیروهای امنیتی پاکستان این مهاجرات را به دلیل نداشتن مدارک معتبر اقامتی بازداشت کرده بود. این وزارت افزود که این مهاجران برای دورههای مختلف در زندانهای پاکستان حبس بودند.
بربنیاد اطلاعات، ۵۱۸ نفر از این مهاجران از طریق گذرگاه تورخم و ۱۲۰ نفر دیگر از گذرگاه اسپینبولدک وارد افغانستان شدهاند. وزارت مهاجرین طالبان نوشت که این مهاجران پس از دریافت کمکهای بشری به ولایتهای مربوط منتقل شدهاند.
این در حالی است که وزارت داخله پاکستان پیشتر به نیروهای امنیتی دستور داد که سر از روز جمعه، ۱۹ سرطان هر شهروند افغانستان «فاقد ویزای معتبر پاکستان» فورا بازداشت شود. همچنین از مقامهای مربوط خواسته شده که هر روز گزارشی شامل تعداد افغانهای بازداشتشده و اقدامهای انجامشده در برابر آنان به وزارت داخله ارائه شود.
از میان بازداشتشدگان، ۱۰ نفر در حال گذراندن دوره تخصصی در دانشگاه پزشکی قائداعظم و شفاخانه تدریسی بهاولپور بودند و در همان محل بازداشت شدند. به گفته منابع، نورالله، پزشک افغان نیز از شفاخانه تدریسی ساهیوال در جنوبشرقی ایالت پنجاب بازداشت شده است.
مقامهای پاکستانی تاکنون درباره بازداشت این افراد توضیح ندادهاند اما برپایه اطلاعات رسیده به افغانستان اینترنشنال، این افراد به دلیل اتمام مهلت اعتبار ویزایشان بازداشت شدهاند.
بر بنیاد اطلاعات، نیروهای پولیس پاکستان پزشک افغان را از اتاق عمل بازداشت کرده و با خود بردهاند.
فهرست نامهای بازداشتشدگان، ویدیوها و تصاویر مربوط به بازداشت آنان به افغانستان اینترنشنال رسیده است.
این دانشجویان میگویند از طریق برنامه دستیاری پزشکی پنجاب بهصورت قانونی وارد پاکستان شده و در دورههای تخصصی پزشکی مشغول تحصیل هستند، اما با وجود پایان اعتبار ویزا و ارائه تمامی مدارک لازم برای تمدید آن، تاکنون ویزاهایشان تمدید نشده است.
به گفته آنان، پولیس هنگام بازداشت تنها اعلام کرده که براساس دستور مقامهای ارشد، مأمور بازداشت هستند.
افغانستان اینترنشنال برای دریافت نظر عظمی بخاری، سخنگوی اداره اطلاعات ایالت پنجاب، با او تماس گرفته است، اما تا زمان انتشار این گزارش پاسخی دریافت نشده است.
این بازداشتها در حالی انجام شده که وزارت داخله پاکستان در اطلاعیهای به تاریخ ۲۸ جون به دولتهای ایالتی دستور داده بود از ۱۰ جولای به بعد، شهروندان افغانستان را که مدارک قانونی اقامت ندارند یا اعتبار ویزای آنان به پایان رسیده است، بازداشت کنند.
با این حال، دانشجویان بازداشتشده میگویند از حدود شش ماه پیش و پس از تیره شدن روابط پاکستان و طالبان، دانشجویان افغان تحت فشار قرار گرفتهاند و ویزاهای آنان تمدید نمیشود.
آنان تأکید کردهاند که نباید دورههای تخصصی و تحصیلات پزشکیشان ناتمام بماند و قربانی اختلافات سیاسی شود. آنان همچنین از طالبان خواستهاند با مقامهای پاکستانی گفتوگو کنند تا مشکلات مربوط به ویزا و ادامه تحصیل آنان حلوفصل شود.
یافتههای این نهاد نشان میدهد که کودکان ۵۵ درصد این جمعیت را تشکیل میدهند؛ همچنین ۵۰ درصد از کل بازگشتکنندگان زنان هستند که ۲۷ درصد از این رقم را دختران تشکیل میدهند.
کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان روز پنجشنبه ۱۱ سرطان در گزارشی اعلام کرد که از میان مهاجران بازگشته، دستکم ۶۱ هزار و ۸۰۰ نفر به اجبار از پاکستان اخراج شدهاند.
به گفته این نهاد، از مجموع این مهاجران، ۱۵۸ هزار و ۳۰۰ نفر با حمایت کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل به افغانستان بازگشتهاند.
این نهاد تاکید کرده است که روند بازگشت مهاجران در حالی ادامه دارد که تنشها و درگیریها میان طالبان و اسلامآباد رو به افزایش است.
کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل همچنین اعلام کرده است که از سال گذشته تاکنون به بیش از ۷۵۳ هزار نفر در کابل، قندهار و جلالآباد کمک نقدی ارائه کرده و تنها در سال ۲۰۲۶ به بیش از ۱۵۸ هزار مهاجر بازگشته کمکرسانی کرده است.
بر اساس این گزارش، حدود ۳۴ درصد از خانوادههای بازگشته را زنان سرپرستی میکنند و ۱۴ درصد این خانوادهها دستکم یک معلول دارند.
این گزارش همچنین نشان میدهد که ۸۹ درصد از مهاجران بازگشته پشتون، ۳ درصد تاجیک، ۲ درصد هزاره و یک درصد اوزبیک هستند. افزون بر این، ۷۸ درصد از سرپرستان خانوادههای بازگشته هیچگونه آموزش رسمی دریافت نکردهاند.
بیشتر مهاجران از طریق گذرگاههای تورخم (۸۴ درصد) و سپین بولدک (۱۰ درصد) وارد افغانستان شدهاند و عمدتاً قصد دارند در ننگرهار، کابل، لوگر، قندهار و قندوز سکونت کنند.
در این گزارش آمده است که موج بیسابقه بازگشت مهاجران، فشار سنگینی بر وضعیت انسانی شکننده افغانستان وارد کرده است.
تشدید آوارگی در داخل افغانستان
کمیساریای عالی پناهندگان همچنین اعلام کرده است که در سال ۲۰۲۶، دستکم ۶۹ هزار نفر در داخل افغانستان به دلیل ناامنی و درگیریها آواره شدهاند.
بر بنیاد این گزارش، ۷۳ درصد از بیجاشدگان داخلی را زنان و کودکان تشکیل میدهند و مهمترین نیازهای آنان بهترتیب سرپناه (۷۳ درصد)، امنیت غذایی (۵۲ درصد) و خدمات صحی (۴۵ درصد) عنوان شده است.
در بخش دیگری از این گزارش آمده است که روند بازداشت، زندانی کردن و تخلیه خانههای مهاجران افغان فاقد مدارک قانونی در ایالتهای خیبر پختونخوا و بلوچستان پاکستان، بر اساس تصمیم وزارت داخله این کشور، همچنان با شدت ادامه دارد.
