تشدید بازداشت و اخراج مهاجران افغان در پاکستان

هم‌زمان، گزارش‌ها از گذرگاه‌های مرزی نشان می‌دهد که با پایان ضرب‌الاجل تعیین‌شده از سوی اسلام‌آباد، شمار بازگشت‌کنندگان به افغانستان به‌طور چشمگیری افزایش یافته است.

روزنامه پاکستانی دان گزارش داده است که مقام‌های محلی در گذرگاه ترانزیتی «حمزه بابا» در لندی‌کوتل اعلام کرده‌اند پس از دستور دولت پاکستان مبنی بر خروج تمامی شهروندان افغان تا ۱۰ جولای (۱۹ سرطان)، شمار بازگشت روزانه افغان‌ها از مرز به بیش از ۱۰ هزار نفر رسیده است. به گفته این مقام‌ها، این رقم نسبت به ماه‌های می و جون، نزدیک به سه برابر افزایش یافته است.

نگرانی ویژه درباره زنان و دختران

قیصر خان آفریدی، سخنگوی کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل در پاکستان، ضمن قدردانی از میزبانی چندین دهه‌ای پاکستان از پناهجویان افغان، تأکید کرد که هیچ پناهنده‌ای نباید به کشوری بازگردانده شود که جان یا آزادی او در معرض خطر قرار دارد.

او گفت: «کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل به‌طور ویژه نگران وضعیت زنانی است که مجبور به بازگشت به کشوری می‌شوند که حقوق بشر آنان در آن با خطر جدی مواجه است.»

آفریدی از دولت پاکستان خواست اطمینان حاصل کند که هرگونه بازگشت شهروندان افغان «داوطلبانه، امن و با کرامت» انجام شود.

هراس از بازداشت، عامل افزایش بازگشت‌ها

مقام‌های مرزی در لندی‌کوتل و تورخم می‌گویند ترس از بازداشت و اخراج پناهجویان فاقد مدرک باعث شده است هزاران افغان، چه دارای مدرک و چه بدون مدرک، به سوی گذرگاه‌های مرزی حرکت کنند. به گفته آنان، با آغاز اجرای کامل طرح اخراج از سوی نهادهای دولتی پاکستان، احتمال می‌رود شمار بازگشت‌کنندگان در روزهای آینده نیز افزایش یابد.

بر اساس آمار سازمان ملل متحد، از زمان آغاز اجرای طرح اخراج اتباع خارجی فاقد مدرک در نوامبر ۲۰۲۳ تاکنون، حدود دو میلیون و ۵۶۰ هزار شهروند افغان به افغانستان بازگشته‌اند. از این میان، حدود ۲۶۰ هزار نفر به دلیل نداشتن مدارک قانونی از سوی اداره مهاجرت پاکستان اخراج شده‌اند. در حال حاضر نیز حدود ۹۰۰ هزار پناهجو و متقاضی پناهندگی افغان همچنان در پاکستان حضور دارند.

درخواست برای مستثنا شدن گروه‌های آسیب‌پذیر

کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل از دولت پاکستان خواسته است افغان‌هایی را که نیاز مبرم به حمایت بین‌المللی دارند، از روند اخراج مستثنا کند. این گروه‌ها شامل زنان سرپرست خانواده، دختران و زنانی که در مؤسسات آموزشی پاکستان تحصیل می‌کنند، اقلیت‌های قومی و مذهبی، مدافعان حقوق بشر، خبرنگاران، فعالان مدنی، هنرمندان و اعضای جامعه ال‌جی‌بی‌تی‌کیو هستند.

هم‌زمان، مقام‌های محلی پاکستان اعلام کرده‌اند که روند اخراج شهروندان افغان در مناطق مختلف، از جمله مهمند سفلی، به‌صورت سازمان‌یافته و تحت نظارت نهادهای دولتی ادامه دارد. به گفته این مقام‌ها، در یکی از موارد اخیر، چندین خانواده افغان پس از تأیید هویت و دریافت برگه خروج، به افغانستان بازگردانده شدند.

مقام‌های این ایالت برای اجرای این طرح آمادگی‌های لازم را انجام داده‌اند و نهادهای امنیتی نیز فهرست مهاجران افغان ساکن مناطق مختلف پیشاور را تهیه کرده‌اند.

به گزارش رسانه‌های پاکستانی، پولیس پیشاور اطلاعات افراد مشمول این طرح را نهایی کرده و برای اجرای عملیات از نیروهای فدرال نیز درخواست همکاری کرده است. به گفته پولیس، عملیات پس از پایان کارزار واکسیناسیون فلج کودکان (پولیو) به‌طور رسمی آغاز خواهد شد.

در مرحله نخست، خانواده‌های افغان ساکن پیشاور و مناطق اطراف به مرکز انتقالی ناصر باغ منتقل می‌شوند. پس از ثبت‌نام و تکمیل مراحل اداری، این افراد از طریق گذرگاه تورخم به افغانستان بازگردانده خواهند شد.

پولیس پیشاور اطلاعات مهاجران افغان را از مناطق مختلف این شهر، از جمله افغان کالونی، جاده چارسده، بخشو، رینگ‌رود، ناصر باغ، بورد بازار، رشید گرهی، چهارراه پنج کته، شیرو جنگی، خزانه و ورسک رود گردآوری کرده است. همچنین فهرست جداگانه‌ای از شهروندان افغان شاغل در بازار میوه، بازار سبزی، شیبه بازار، خیبر بازار و دیگر بازارها و کارخانه‌های شهر نیز تهیه شده است.

ماه گذشته، وزارت داخله پاکستان به دولت‌های چهار ایالت این کشور، همچنین کشمیر و گلگت‌ـ‌بلتستان، دستور داد از ۱۸ سرطان (۱۰ جولای) تمامی مهاجران افغان فاقد مدارک اقامت را بازداشت کنند. این اقدام بخشی از مرحله تازه سیاست اسلام‌آباد برای بازداشت و اخراج مهاجران بدون مدرک از سراسر پاکستان است.

• 

  وزارت داخله پاکستان دستور بازداشت افغان‌های بدون ویزا را صادر کرد

این اخراج‌ها یک روز پیش از پایان ضرب‌الاجلی انجام شد که وزارت داخله پاکستان تعیین کرده است. بر اساس ضرب‌الاجلی که قبلا از سوی وزارت داخله پاکستان اعلام شده است از روز جمعه، ۱۹ سرطان (۱۰ جولای)، تمامی شهروندان افغانستان که ویزای معتبر یا مجوز قانونی اقامت در پاکستان نداشته باشند، بازداشت خواهند شد.

مقام‌های پاکستانی می‌گویند مهاجران افغان در این کشور به سه گروه تقسیم می‌شوند: دارندگان کارت ثبت‌نام مهاجران (پی‌او‌آر) که حدود یک میلیون نفر را تشکیل می‌دهند، دارندگان کارت شهروندی افغانستان (ای‌سی‌سی) که در سال ۲۰۱۷ ثبت شده‌اند و افغان‌هایی که پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ وارد پاکستان شده‌اند و شمار آنان حدود ۶۰۰ هزار نفر برآورد می‌شود.

پاکستان پس از تیره شدن روابط با طالبان، روند اخراج گسترده مهاجران افغان را آغاز کرد و این روند به شدت ادامه دارد.

بر بنیاد آمار آژانس پناهندگان سازمان ملل، در پی تغییر سیاست‌های پاکستان و ایران، از آغاز سال ۲۰۲۵ تاکنون حدود دو میلیون و ۹۰۰ هزار مهاجر افغان به افغانستان بازگردانده شده‌اند.

سازمان ملل با ابراز نگرانی از وضعیت دشوار بازگشت‌کنندگان اعلام کرده است که آنان با چالش‌های جدی، از جمله دسترسی محدود به غذا، سرپناه، خدمات صحی و آموزش، روبه‌رو هستند.

در همین حال، شماری از پناهجویان افغان در پاکستان می‌گویند با تشدید روند اخراج مهاجران، زندگی‌شان با ترس، بلاتکلیفی و بی‌سرنوشتی همراه شده است. آنان هشدار می‌دهند که در صورت بازگردانده شدن به افغانستان، جان‌شان در خطر خواهد بود.

وزارت مهاجرین و عودت‌کنندگان طالبان پنجشنبه، ۱۸ سرطان در خبرنامه‌ای نوشت نیروهای امنیتی پاکستان این مهاجرات را به دلیل نداشتن مدارک معتبر اقامتی بازداشت کرده بود. این وزارت افزود که این مهاجران برای دوره‌های مختلف در زندان‌های پاکستان حبس بودند.

بربنیاد اطلاعات، ۵۱۸ نفر از این مهاجران از طریق گذرگاه تورخم و ۱۲۰ نفر دیگر از گذرگاه اسپین‌بولدک وارد افغانستان شده‌اند. وزارت مهاجرین طالبان نوشت که این مهاجران پس از دریافت کمک‌های بشری به ولایت‌های مربوط منتقل شده‌اند.

این در حالی است که وزارت داخله پاکستان پیشتر به نیروهای امنیتی دستور داد که سر از روز جمعه، ۱۹ سرطان هر شهروند افغانستان «فاقد ویزای معتبر پاکستان» فورا بازداشت شود. همچنین از مقام‌های مربوط خواسته شده که هر روز گزارشی شامل تعداد افغان‌های بازداشت‌شده و اقدام‌های انجام‌شده در برابر آنان به وزارت داخله ارائه شود.

• 

  وزارت داخله پاکستان دستور بازداشت افغان‌های بدون ویزا را صادر کرد

از میان بازداشت‌شدگان، ۱۰ نفر در حال گذراندن دوره تخصصی در دانشگاه پزشکی قائداعظم و شفاخانه تدریسی بهاولپور بودند و در همان محل بازداشت شدند. به گفته منابع، نورالله، پزشک افغان نیز از شفاخانه تدریسی ساهیوال در جنوب‌شرقی ایالت پنجاب بازداشت شده است.

مقام‌های پاکستانی تاکنون درباره بازداشت این افراد توضیح نداده‌اند اما برپایه اطلاعات رسیده به افغانستان اینترنشنال، این افراد به دلیل اتمام مهلت اعتبار ویزای‌شان بازداشت شده‌اند.

بر بنیاد اطلاعات، نیروهای پولیس پاکستان پزشک افغان را از اتاق عمل بازداشت کرده و با خود برده‌اند.

فهرست نام‌های بازداشت‌شدگان، ویدیوها و تصاویر مربوط به بازداشت آنان به افغانستان اینترنشنال رسیده است.

این دانشجویان می‌گویند از طریق برنامه دستیاری پزشکی پنجاب به‌صورت قانونی وارد پاکستان شده و در دوره‌های تخصصی پزشکی مشغول تحصیل هستند، اما با وجود پایان اعتبار ویزا و ارائه تمامی مدارک لازم برای تمدید آن، تاکنون ویزاهایشان تمدید نشده است.

به گفته آنان، پولیس هنگام بازداشت تنها اعلام کرده که براساس دستور مقام‌های ارشد، مأمور بازداشت هستند.

افغانستان اینترنشنال برای دریافت نظر عظمی بخاری، سخنگوی اداره اطلاعات ایالت پنجاب، با او تماس گرفته است، اما تا زمان انتشار این گزارش پاسخی دریافت نشده است.

این بازداشت‌ها در حالی انجام شده که وزارت داخله پاکستان در اطلاعیه‌ای به تاریخ ۲۸ جون به دولت‌های ایالتی دستور داده بود از ۱۰ جولای به بعد، شهروندان افغانستان را که مدارک قانونی اقامت ندارند یا اعتبار ویزای آنان به پایان رسیده است، بازداشت کنند.

• 

  وزارت داخله پاکستان دستور بازداشت افغان‌های بدون ویزا را صادر کرد

با این حال، دانشجویان بازداشت‌شده می‌گویند از حدود شش ماه پیش و پس از تیره شدن روابط پاکستان و طالبان، دانشجویان افغان تحت فشار قرار گرفته‌اند و ویزاهای آنان تمدید نمی‌شود.

آنان تأکید کرده‌اند که نباید دوره‌های تخصصی و تحصیلات پزشکی‌شان ناتمام بماند و قربانی اختلافات سیاسی شود. آنان همچنین از طالبان خواسته‌اند با مقام‌های پاکستانی گفت‌وگو کنند تا مشکلات مربوط به ویزا و ادامه تحصیل آنان حل‌وفصل شود.