محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، در تماس تلفنی با امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، آخرین تحولات منطقه را بررسی کرد. به گزارش العربیه، دو طرف همچنین درباره راههای تقویت امنیت منطقه و تضمین آزادی کشتیرانی گفتوگو کردند.
این گفتوگوی تلفنی در زمانی انجام میشود که منطقه خاورمیانه با تنشهای فزاینده و حساسیتهای امنیتی شدیدی روبهرو است.
تحلیلگران بر این باورند که رایزنی میان ریاض و پاریس نشاندهنده نقش محوری عربستان سعودی به عنوان یک قدرت منطقهای و فرانسه به عنوان یکی از اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل در تلاش برای کاهش تنشها و جلوگیری از گسترش بحران در دریای سرخ و آبهای پیرامونی است.
پیش از این نیز فرانسه و عربستان سعودی در مناسبتهای مختلف بر لزوم حفظ ثبات در خطوط کشتیرانی بینالمللی تأکید کرده بودند.
اختلالات اخیر در مسیرهای تجاری آبراههای کلیدی منطقه، امنیت انرژی و زنجیره تأمین جهانی را به چالش کشیده و همین امر، هماهنگی میان کشورهای تاثیرگذار غربی و پایتختهای عربی را برای دستیابی به یک راهبرد مشترک دفاعی و دیپلماتیک دوچندان کرده است.
علاوه بر موضوعات امنیتی، روابط دوجانبه فرانسه و عربستان در سالهای اخیر در حوزههای اقتصادی، نظامی و فرهنگی توسعه چشمگیری داشته است.
این تماس تلفنی به عنوان بخشی از تلاشهای مستمر دو کشور برای تقویت شراکت راهبردی و همسو کردن مواضع در قبال پروندههای پیچیده منطقهای، از جمله وضعیت لبنان، یمن و امنیت کلی خلیج فارس ارزیابی میشود.
دو منبع آگاه روز پنجشنبه به رویترز گفتند که ترکیه، عربستان و پاکستان قرار است فردا جمعه در عربستان سعودی یک توافقنامه مشترک دفاعی امضا کنند. این منابع جزئیاتی درباره مفاد این توافقنامه یا محورهای همکاری سه کشور ارائه نکردند.
رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، روز جمعه برای دیدار با محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، و شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، راهی ریاض شد.
برهانالدین دوران، رئیس اداره ارتباطات ریاستجمهوری ترکیه، اعلام کرد که اردوغان در این سفر یکروزه در نشستی سهجانبه با ولیعهد عربستان و نخستوزیر پاکستان شرکت خواهد کرد.
این دیدار در حالی برگزار میشود که ترکیه، عربستان و پاکستان در ماههای اخیر رایزنیهای خود را درباره تحولات منطقه، بهویژه پیامدهای جنگ ایران، افزایش دادهاند.
شهباز شریف نیز روز پنجشنبه در رأس یک هیئت بلندپایه، با همراهی عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، وارد عربستان شد. انتظار میرود امنیت منطقه، همکاریهای دفاعی و تحولات خاورمیانه از محورهای اصلی گفتوگوهای او در ریاض باشد.
حکومت ترکیه هنوز برنامه رسمی این نشست را منتشر نکرده است. با این حال، منابع آگاه میگویند امنیت منطقه، تهدیدها در مسیرهای کشتیرانی، پیامدهای جنگ ایران و گسترش همکاریهای دفاعی از مهمترین موضوعات مورد بحث خواهد بود.
این نشست یک هفته پس از آن برگزار میشود که عربستان از تشکیل یک ائتلاف چندملیتی دریایی برای حفاظت از مسیرهای کشتیرانی و انتقال انرژی در دریای سرخ، تنگه بابالمندب و خلیج عدن خبر داد. ریاض اعلام کرده بود این طرح در واکنش به افزایش تهدیدهای حوثیهای مورد حمایت ایران شکل گرفته است.
ترکیه، بهعنوان عضو ناتو، و پاکستان، بهعنوان یک قدرت هستهای، از جمله ۱۴ کشوری هستند که از این ابتکار حمایت کردهاند. با این حال، انقره هنوز اعلام نکرده است که آیا در عملیات این ائتلاف مشارکت خواهد کرد یا خیر.
این سفر همچنین پس از نشست اخیر وزیران خارجه ترکیه، مصر، پاکستان و عربستان در امان انجام میشود. این چارچوب همکاری که با نام «آر-۴» شناخته میشود، پس از نشستهای ماه مارچ در ریاض شکل گرفت و هدف آن هماهنگی درباره تحولات منطقه، پیشبرد راهحلهای دیپلماتیک و مقابله با چالشهای امنیتی عنوان شده است.
همکاریهای دفاعی
روابط دفاعی ترکیه و عربستان در سالهای اخیر گسترش یافته است. عربستان در سال ۲۰۲۳ قرارداد بزرگی برای خرید پهپاد از شرکت ترکیهای بایکار امضا کرد و سال بعد نیز دو کشور بر سر تولید مشترک پهپاد، انتقال فناوری و آموزش نیروها به توافق رسیدند.
دو کشور همچنین در ماه فبروری توافقنامهای برای همکاری در تولید چرخبال ترابری «گوکبَی» امضا کردند. همزمان، گفتوگوها درباره مشارکت احتمالی عربستان در برنامه ساخت جنگنده نسل پنجم ترکیه، «کان» (KAAN)، ادامه دارد.
یک رسانه محافظهکار امریکایی گزارش داد که وزارت امور خارجه امریکا حسابهای شبکههای اجتماعی خبرنگاران خارجی متقاضی ویزای کار در این کشور را بررسی خواهد کرد.
دیلی سیگنال روز پنجشنبه به نقل از یک سند دولتی گزارش داد که حکومت ترامپ تصمیم گرفته است خبرنگاران خارجی را نیز مشمول بررسی حسابهای شبکههای اجتماعی برای دریافت ویزا کند. این روند پیشتر برای متقاضیان بسیاری از انواع ویزا اجرا میشد.
کاخ سفید و حساب رسمی وزارت امور خارجه امریکا در شبکه اکس، لینک این گزارش را منتشر کردند، اما وزارت امور خارجه از تأیید جزئیات آن خودداری کرد و گفت درباره «اسناد دولتی مورد ادعا» اظهار نظر نمیکند.
سخنگوی وزارت امور خارجه امریکا گفت آنچه این وزارتخانه «بررسی حضور آنلاین» مینامد، برای اطمینان از واجد شرایط بودن متقاضیان دریافت ویزا بر اساس قوانین امریکا انجام میشود.
او گفت: «وزارت امور خارجه همه اتباع خارجی را که خواهان ورود به ایالات متحده هستند، تا حد امکان بررسی و ارزیابی میکند تا اطمینان یابد که آنان به قوانین امریکا، از جمله شرایط ورود خود، احترام خواهند گذاشت و تهدیدی برای امنیت، مصونیت عامه یا منافع ملی ایالات متحده نخواهند بود.»
این سخنگو افزود: «ماموران از روشهای مختلفی برای تصمیمگیری استفاده میکنند تا از امنیت ملی حفاظت کنند، از تقلب جلوگیری شود و درخواستهای متقاضیان بهطور کامل بررسی شود.»
هنوز مشخص نیست این سیاست جدید چه زمانی اجرا خواهد شد.
ماه گذشته، وزارت امنیت داخلی امریکا نیز مقررات مربوط به مدت اقامت خبرنگاران خارجی شاغل در امریکا و همچنین دارندگان برخی دیگر از ویزاها، از جمله دانشجویان خارجی را سختتر کرد.
رویترز نوشته است که این اقدام در ادامه سیاستهایی است که حکومت ترامپ از آغاز دور دوم ریاستجمهوری او در جنوری ۲۰۲۵ اجرا کرده و بر اساس آن، فعالیت افراد در فضای مجازی به یکی از معیارهای تصمیمگیری درباره مهاجرت و صدور ویزا تبدیل شده است. این سیاستها نگرانی مدافعان آزادیهای مدنی را درباره آزادی بیان برانگیخته است.
اداره خدمات شهروندی و مهاجرت امریکا پیشتر اعلام کرده بود که پستهای شبکههای اجتماعی مهاجران و متقاضیان ویزا از جمله از نظر آنچه این اداره «محتوای یهودستیزانه» یا «ضد امریکایی» میخواند، بررسی خواهد کرد.
حکومت ترامپ همچنین ویزای شماری از دانشجویان خارجی را که در حمایت از فلسطین فعالیت کرده بودند، لغو کرد و در برخی موارد تلاش داشت آنان را از امریکا اخراج کند.
وزارت امور خارجه امریکا سال گذشته اعلام کرده بود ویزای شش تبعه خارجی را به دلیل اظهارنظر درباره ترور چارلی کرک، فعال محافظهکار امریکایی و حامی ترامپ، لغو کرده و تأکید کرده بود شناسایی دارندگان ویزایی را که به باور این وزارتخانه از این قتل حمایت یا آن را تحسین کردهاند، ادامه خواهد داد.
نارندرا مودی، نخستوزیر هند، پس از اعتراضهای گسترده جوانان به کمبود فرصتهای شغلی و آموزشی، حضور خود در اینستاگرام را افزایش داده و با انتشار ویدیوهای کوتاه و دوستانه تلاش میکند حمایت رأیدهندگان جوان را پیش از انتخابات سراسری ۲۰۲۹ جلب کند.
به گزارش رویترز، در هفتههای اخیر ویدیوهایی از مودی با سبک سلفی، لباس غیررسمی، موسیقی رپ و حتی استفاده از موسیقی سریال «فرندز» در شبکههای اجتماعی منتشر شده است.
تازهترین ویدیوی او که ۳۱ جولای منتشر شد، با جمله «سلام دوستان» آغاز میشود و بخشی از کارزار دیجیتالی حزب وی برای جذب حدود ۴۰۰ میلیون رأیدهنده نسل جدید به شمار میرود.
این تغییر رویکرد پس از اعتراضهای گسترده ماه جولای رخ داد که در پی افشای سوالات آزمون سراسری طب شکل گرفت و به استعفای وزیر آموزش هند انجامید. دهها هزار دانشجو و جویندگان کار در این اعتراضها، نارضایتی خود را از کمبود فرصتهای شغلی و آموزشی ابراز کردند.
ویدیوهای مودی باعث شده است وزیران کابینه و نهادهای دولتی نیز در ۱۰ روز گذشته انتشار ویدیوهای کوتاه را افزایش دهند. وزارت امور خارجه هند نیز روز پنجشنبه اعلام کرد که فعالیت خود را در اسنپچت آغاز خواهد کرد.
مودی از زمان به قدرت رسیدن در سال ۲۰۱۴، به استفاده گسترده از شبکههای اجتماعی برای ارتباط مستقیم با رأیدهندگان شهرت یافته است. تحلیلگران میگویند حزب بهاراتیا جاناتا نیز شبکه گستردهای برای تبلیغات سیاسی در تلویزیون، واتساپ و اکس ایجاد کرده است.
با این حال، کارشناسان معتقدند اینستاگرام بیشتر به محتوای صمیمانه، طنزآمیز و طبیعی اهمیت میدهد و پیامهای بیش از حد رسمی و از پیش طراحیشده، برای مخاطبان جوان جذابیت کمتری دارد.
جویوجیت پال، استاد دانشکده اطلاعات دانشگاه میشیگان، به رویترز گفت: «محتوایی که بیش از حد حسابشده به نظر برسد، کلمات آن با دقت انتخاب شده باشند، ظاهرش رسمی باشد و صحنهپردازی شده به نظر برسد، احتمال کمتری دارد که برای مخاطبان جذاب باشد.»
رویترز نوشته است که بیش از نیمی از جمعیت ۱.۴ میلیارد نفری هند زیر ۳۵ سال سن دارند و پیشبینی میشود نسل جوان تا زمان برگزاری انتخابات ۲۰۲۹ یکی از بزرگترین گروههای رأیدهنده باشد که در صورت پیروزی میتواند چهارمین دوره نخستوزیری مودی را رقم بزند.
حزب حاکم علاوه بر فعالیت در شبکههای اجتماعی، برنامههای دیگری نیز برای جذب جوانان در نظر گرفته است. از جمله، موهان باگاوات، رهبر سازمان راشتریه سوایامسواک سنگ، که سازمان ایدئولوژیک وابسته به حزب بهاراتیا جاناتای نارندرا مودی محسوب میشود، قرار است برای حدود دو هزار دانشجو در شهر بمبئی سخنرانی کند.
به گفته یکی از اعضای تیم ارتباطات یکی از وزیران حزب حاکم که نخواست نامش فاش شود، مودی پس از اعتراضهای اخیر از وزیران خواسته است حضور فعالتری در شبکههای اجتماعی محبوب جوانان داشته باشند و ویدیوهایی منتشر کنند که کمتر حالت رسمی و تدوینشده داشته باشد.
او گفت: «قبلاً بیشتر پستهای ثابت برای اکس یا فیسبوک منتشر میشد، اما حالا از ما خواسته شده ریلزهای بیشتری، با حداقل تدوین و کمی حالت طبیعیتر، تولید کنیم.»
با این حال، همه ناظران نسبت به موفقیت این راهبرد خوشبین نیستند. آنوراگ منوس ورما، نویسنده و پادکستساز هندی، به رویترز گفت: «اینترنت زبان و فرهنگ خودش را دارد. حتی پیامهای جدی سیاسی که در قالب ریلز منتشر شوند، ممکن است سوژه تمسخر قرار گیرند. تمرکز بیشتری روی اینستاگرام خواهد بود، اما باید دید آیا نسل زد این پیامها را میپذیرد یا نه.»
سخنگوی وزارت خارجه ایران اعلام کرد که تهران و مسقط بر سر مختصات جغرافیایی مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز به تفاهم رسیدهاند و پیشنویس بیانیه مشترک دو کشور در مرحله نهایی است. همزمان، رئیسجمهور امریکا گفت که توافق برای بازگشایی این آبراه مهم ممکن است تا چند روز آینده نهایی شود.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، روز چهارشنبه گفت که اگر «برخی طرفهای ثالث» در این روند مانع ایجاد نکنند، بیانیه مشترک ایران و عمان که شامل محورهای اصلی این تفاهم است، پس از نهایی شدن منتشر خواهد شد.
بقایی در عین حال تأکید کرد که هرگونه توافق میان ایران و عمان، بهتنهایی امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز را تضمین نخواهد کرد.
خبرگزاری رویترز به نقل از یک منبع ارشد ایرانی و دو مقام منطقهای گزارش داد که توافق پیشنهادی، کنترول مسیر ورود کشتیها به خلیج فارس از طریق تنگه هرمز را به ایران واگذار میکند. با این حال، این منابع گفتهاند هنوز جزئیات مهمی باقی مانده و برخلاف اظهارات دونالد ترامپ، توافق نهایی نشده است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا، شام سهشنبه در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره احتمال اعلام توافق، گفت: «ممکن است فردا یا پسفردا اتفاق بیفتد. پیشرفت زیادی حاصل شده است.»
خبرگزاری اسوشیتدپرس نیز به نقل از دو مقام منطقهای گزارش داد که مذاکرهکنندگان ایران و عمان پیشنویس توافق را نهایی کردهاند و اکنون منتظر تأیید نهایی از سوی رهبر جمهوری اسلامی ایران هستند.
به گفته این مقامها، در صورت نهایی شدن توافق، کشتیها از مسیر تحت کنترول ایران وارد خلیج فارس و از مسیر تحت کنترول عمان خارج خواهند شد. همچنین برای تأمین امنیت کشتیرانی و حفاظت از محیط زیست دریایی، هزینههایی از کشتیها دریافت خواهد شد.
در همین حال، دولت امریکا پیشتر اعلام کرده بود با هرگونه توافقی که به ایران امکان دریافت هزینه یا اعمال کنترول بر تنگه هرمز را بدهد، مخالف است.
تنگه هرمز یکی از مهمترین آبراههای جهان برای انتقال نفت و گاز طبیعی است و پیش از آغاز جنگ، حدود یکپنجم تجارت دریایی نفت و گاز جهان از این مسیر انجام میشد. اختلال در کشتیرانی این آبراه طی ماههای اخیر، به افزایش بهای انرژی و نگرانی درباره پیامدهای آن برای اقتصاد جهانی انجامیده است.
با وجود افزایش امیدها به دستیابی به توافق، حملات به کشتیها در منطقه ادامه دارد. حوثیهای مورد حمایت ایران روز چهارشنبه مدعی شدند با موشکهای بالستیک یک نفتکش عربستان سعودی را در دریای سرخ هدف قرار دادهاند. عربستان سعودی تاکنون به این ادعا واکنشی نشان نداده است.
همچنین مقامهای یمن و هند اعلام کردند یک کشتی تجاری با پرچم هند روز سهشنبه پس از برخورد یک قایق مملو از مواد انفجاری در دریای سرخ غرق شد، اما گارد ساحلی یمن تمامی خدمه آن را نجات داد. هنوز هیچ گروهی مسئولیت این حمله را بر عهده نگرفته است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، در گفتوگویی که صبح چهارشنبه ۱۴ اسد از فاکسنیوز پخش شد، روند پیشرفت مذاکرات با جمهوری اسلامی را «بسیار خوب» توصیف کرد. او در عین حال افزود اما مقامهای تهران تمایلی به تایید مذاکرات ندارند.
او گفت: «به شما میگویند گفتوگوهای فوقالعادهای داریم، اما بعد کسی از ایران ظاهر میشود و میگوید ما دیداری نداشتهایم.»
ترامپ افزود مقامهای جمهوری اسلامی حتی میگویند درباره برنامه هستهای گفتوگو نکردهاند و پرسید: «پس درباره چه چیزی صحبت کردیم؟ آنجا نشستهایم و دست روی دست گذاشتهایم؟»
او در پایان گفت اظهارات علنی تهران اهمیتی ندارد و «تنها چیزی که اهمیت دارد، عمل است».
ترامپ افزود: «آنها خواهان توافقاند. خواهیم دید چه اتفاقی میافتد. اگر توافق نکنند، اوضاع برایشان بسیار بد خواهد شد.»
این اظهارات در شرایطی مطرح شده که مذاکرات امریکا و ایران طی ماههای اخیر با فراز و نشیبهای متعدد همراه بوده و بارها میان سیگنالهای دیپلماتیک و تهدیدهای نظامی در نوسان قرار گرفته است.
ترامپ پیشتر نیز بارها از پیشرفت گفتوگوها سخن گفته و در عین حال هشدار داده بود که در صورت عدم دستیابی به توافق، امریکا گزینههای نظامی را روی میز نگه میدارد. تمرکز اصلی مذاکرات از دیدگاه واشنگتن بر دو محور کلیدی است: بازگشایی و تضمین امنیت تردد در تنگه هرمز و جلوگیری از پیشرفت برنامه هستهای ایران.
مقامات امریکایی معتقدند تهران در مذاکرات خصوصی انعطاف بیشتری نشان میدهد اما در فضای عمومی ترجیح میدهد وجود یا جزئیات این گفتوگوها را انکار کند. این دوگانگی بارها مورد انتقاد ترامپ قرار گرفته و او آن را نشانهای از «عدم صداقت» طرف مقابل دانسته است.
در مقابل، مقامهای ایرانی معمولاً تأکید کردهاند که هرگونه مذاکره باید در چارچوب احترام به حاکمیت ملی و بدون پیششرطهای یکجانبه باشد و برخی از ادعاهای واشنگتن درباره محتوای گفتوگوها را رد کردهاند.
بازارهای انرژی و ناظران منطقهای نیز این اظهارات را با دقت دنبال میکنند. هرگونه پیشرفت واقعی در مذاکرات میتواند به کاهش تنش در تنگه هرمز و ثبات نسبی قیمت نفت منجر شود، در حالی که شکست گفتوگوها یا بازگشت به رویارویی نظامی، ریسک اختلال در عرضه انرژی را افزایش خواهد داد.
ترامپ بارها اعلام کرده که «زمان در حال اتمام است» و این مذاکرات را آخرین فرصت جدی برای دستیابی به توافق توصیف کرده است؛ موضوعی که نشان میدهد فشار دیپلماتیک و نظامی همزمان در دستور کار کاخ سفید باقی مانده است.
