نویدالله فطرت، آموزگار در کابل، روز جمعه در ویدیویی که در صفحه فیسبوک منتشر کرده، طالبان را به استفاده از پوشش دینی برای پیشبرد «اهداف قومی» متهم کرده و میگوید که «ماهیت اصلی» این گروه برای مردم آشکار شده است.
او در این ویدیو که زنده در فیسبوکش منتشر شده، آقای فطرت میگوید: «شاید این آخرین ویدیوی من باشد، اما قبل از مرگ حقیقت را بیان خواهم کرد.»
آقای فطرت طالبان را متهم میکند که بر «اهداف قومی، نقاب دینی زدهاند» و از این گروه میخواهد «نقاب دینی خود را بردارند» و «دین را از سیاست جدا کنند».
او میگوید طالبان هیچ امیدی برای مردم افغانستان باقی نگذاشتهاند و با به قدرت رسیدن این گروه، فرصتهای مردم از بین رفته است.
آقای فطرت همچنین طالبان را به نقش داشتن در کشتار و ویرانی افغانستان در جریان جنگهای پیش از بازگشت این گروه به قدرت متهم میکند. او میگوید مردم افغانستان پس از سالها جنگ فرصت یافتند حکومتی مردمی ایجاد کنند و سلاحها را بر زمین بگذارند، اما طالبان در سالهای جنگ و پس از آن، به گفته او، باعث ویرانی مکتبها، دانشگاهها، پلها و پلچکها شدهاند.
او توافقنامه دوحه میان طالبان و ایالات متحده را «معامله ننگین» میخواند و میگوید بازگشت طالبان به قدرت، بار دیگر امید مردم افغانستان را از بین برده و راهی برای همزیستی باقی نگذاشته است.
فطرت میگوید «کارد به استخوان رسیده» و عملکرد طالبان سبب شده جوانان از دین فاصله بگیرند و دیگر حاضر نباشند سخنان این گروه را بشنوند.
او خطاب به جوانان پشتون میگوید برای برچیدن نظام طالبان تلاش کنند و «آخرین فرصت همزیستی با دیگر اقوام» را فراهم کنند.
او طالبان را متهم میکند که نظم اجتماعی را برهم زده و یک نظام استبدادی را بر افغانستان حاکم کردهاند.
آقای فطرت خطاب به طالبان میگوید: «تو برای نجات دین نیامدی؛ دین فقط شعار است و در عمل، اهدافت قومی و نژادی است.»
او در بخش دیگری از سخنانش خطاب به روحانیون دینی نیز خواستار موضعگیری در برابر عملکرد طالبان میشود.
این ویدیو در ساعات گذشته در شبکههای اجتماعی بهطور گسترده بازنشر شده است. شماری از کاربران نیز در واکنش به آن درباره وضعیت امنیتی آقای فطرت ابراز نگرانی کردهاند.
با این حال، افغانستان اینترنشنال نمیتواند بهطور مستقل وضعیت امنیتی یا محل حضور آقای فطرت را تأیید کند و روشن نیست که او پس از انتشار این ویدیو در کجا به سر میبرد.
تا زمان انتشار این گزارش، مقامهای طالبان درباره اتهامهای مطرحشده در این ویدیو اظهارنظری نکردهاند.
همزمان با پنجمین سالگرد تصرف قدرت در افغانستان، اداره طالبان تصمیم گرفت امسال تجهیزات نظامی امریکایی غنیمتگرفتهشده را در پایگاه هوایی بگرام به نمایش نگذارد. به گفته کارشناسان، این تصمیم برای جلوگیری از خشم دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا، گرفته شده است.
طالبان در ۱۵ اگست ۲۰۲۱ کنترول افغانستان را به دست گرفت و این روز را «روز پیروزی» مینامد. در سالهای گذشته، بهویژه در سال ۲۰۲۴، طالبان رژههای بزرگی در پایگاه هوایی بگرام، در شمال کابل، برگزار کرد که در آن تانکها، هامویها و موترهای نظامی امریکایی غنیمتگرفتهشده به نمایش گذاشته میشد.
در آن رژه نزدیک به ۱۰ هزار نفر، از جمله ملا یعقوب، وزیر دفاع، و سراجالدین حقانی، وزیر داخله طالبان، حضور داشتند و دیپلوماتهای ارشد چین و روسیه نیز شرکت کرده بودند. این رژه در دو باند پرواز و بیش از ۱۰۰ محل پارک هواپیما برگزار شد. پایگاه بگرام که در زمان شوروی ساخته شد و پس از حملات ۱۱ سپتامبر به پایگاه اصلی نیروهای امریکایی در افغانستان تبدیل شد، یکی از نمادهای مهم حضور و خروج نیروهای ناتو از افغانستان به شمار میرود.
اما امسال چنین نمایشی در بگرام برگزار نشد.
دیوید اس. سدنی، کارشناس ارشد روابط امریکا و افغانستان و معاون پیشین وزیر دفاع امریکا در امور افغانستان در دولت باراک اوباما، به ایندیپندنت انگیسی گفت: «آنها امسال رژه یا جشن بگرام را نداشتند. تحلیل منطقی این است که این کار لزوماً سیگنالی به ترامپ نبود، بلکه تلاشی بود تا او را بیشتر عصبانی نکنند. آنها دیدهاند که ترامپ میتواند بسیار غیرمنطقی عمل کند، پس نمیخواستند او را خشمگین کنند. مجبور بودند رژه برگزار کنند، اما نه آنگونه.»
ترامپ در ماه فبروری امسال گفته بود دیدن رژه طالبان با تانگها و تجهیزات نظامی امریکایی او را عصبانی میکند. او گفته بود: «ما مقدار زیادی از آن (تجهیزات نظامی) را جا گذاشتیم... طالبان آن را دارند. هر سال رژه میگیرند و موترهای نظامی ما را در خیابانهای کوچک میرانند و این شکل رژه نظامی آنهاست و وقتی میبینم عصبانی میشوم.»
صدها هاموی امریکایی هنوز در نقاط مختلف افغانستان باقی ماندهاند. تصاویر ماهوارهای از پایگاههای سابق ناتو و امریکا نشان میدهد که بسیاری از این هامویها قطعهقطعه شدهاند. نیروهای امریکایی در هفتههای پایانی خروج از افغانستان تلاش کردند بخش بزرگی از تجهیزات نظامی خود را تخریب کنند، اما بخش قابل توجهی از این تجهیزات به دست طالبان افتاد.
عبدالقهار بلخی، سخنگوی وزارت خارجه طالبان گفته است این سلاحها و تجهیزات متعلق به طالبان است و تحت کنترول آن باقی خواهد ماند و هیچ شانسی برای بازگرداندن آنها به امریکا وجود ندارد.
ترامپ در سپتمبر سال گذشته مدعی شد که در حال مذاکره با طالبان برای بازپسگیری پایگاه بگرام است. او گفته بود: «ما آن پایگاه را میخواهیم... یکی از دلایل این است که فقط یک ساعت با جایی که چین سلاحهای هستهایاش را میسازد فاصله دارد.»
ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان، این اظهارات را «احساسی» خواند و از مقامهای امریکایی خواست از بیان اطلاعات غیرمستند خودداری کنند.
با این حال، امسال نیز حضور سابق امریکا در جشنهای طالبان بازتاب داشت، اما به شکلی آرامتر. جنگجویان طالبان با تانکهای زرهی از مقابل ساختمان سفارت سابق امریکا در کابل رژه رفتند، پرچمها و بنرهای اعلام پیروزی بر نیروهای امریکایی را به نمایش گذاشتند و کاروانهای موترها که باعث ایجاد ترافیک شدند، در شهر حرکت کردند.
سراجالدین حقانی، وزیر داخله و یکی از رهبران قدرتمند طالبان، این رژه را رهبری کرد. به گفته سدنی، این محل «بسیار نمادینتر و توهینآمیزتر از بگرام برای امریکاست»، زیرا رژه درست مقابل سفارت سابق امریکا برگزار شد.
ویدیوهایی که وزارت داخله طالبان منتشر کرد، صحنههایی از داخل سفارت سابق امریکا را نیز نشان میداد؛ میزهای خالی و مکانهایی که پیش از این در اختیار دیپلوماتهای امریکایی بود. این تصاویر یادآور ویدیوهایی بود که طالبان در سال ۲۰۲۱ از کاخ ریاستجمهوری منتشر کرده بود.
سدنی گفت: «آنها نشان دادند که سفارت شما را در اختیار دارند و بیرون هم رژه پیروزی میگرفتند و میگفتند ما شما را شکست دادیم.»
آصف درانی، سفیر پیشین پاکستان در ایران و نماینده ویژه سابق این کشور در امور افغانستان، معتقد است طالبان حتی در حالی که به دنبال پذیرش بیشتر بینالمللی و روابط عادی با امریکا هستند، نمیتوانند از یادآوری شکست امریکا خودداری کنند.
او گفت: «طالبان هنر حکمرانی ندارند... روانشناسی ‘فاتح یا مغلوب’ هنوز بر آنها حاکم است.»
به باور درانی، رژههای پیروزی طالبان تأثیر چندانی بر همسایگان یا امریکا ندارد، زیرا این گروه همچنان با انزوای جهانی روبهروست. او پرسید: «این چه نوع رژه پیروزی است برای نهادی که با انزوای جهانی روبهروست؟»
وزارت عدلیه طالبان روز شنبه از تصویب قانون جدید پولیس خبر داد؛ قانونی که محدودیتهای بیشتری بر برگزاری تجمعات عمومی اعمال میکند و اختیارات پولیس را در قبال بازداشتشدگان و مظنونان افزایش میدهد.
این سند تحت عنوان «قانون شرطه» منتشر شده است؛ اصطلاحی که طالبان برای نیروهای پولیس خود به کار میبرد.
این قانون مربوط به وزارت داخله است و هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان آن را توشیح کرده است.
در این قانون آمده است که «شرطه» یا نیروهای پولیس طالبان اشخاصی هستند که با «صاحب شرطه» (مسئول امنیتی) در امور امنیتی کمک و از اوامر او پیروی می کنند و احکام اداره طالبان مرتبط به امنیت و نظم را اجرا میکنند.
اختیار گسترده برای پولیس طالبان
بر اساس ماده ۵۰ این قانون، برگزاری «هرگونه مظاهره در قلمرو افغانستان» منع شده است. همچنین بند چهارم ماده ۱۴، عکسبرداری یا فیلمبرداری از روند اجرای مجازات را ممنوع میکند.
ماده ۲۷ حداکثر مدت بازداشت را به ۱۰ روز افزایش داده است؛ در حالی که بر اساس مقررات پیشین، این مدت سه روز بود.
ماده ۴۱ نیز اختیارات بیشتری به پولیس در برخورد با متهمان میدهد. بر اساس این ماده، پولیس موظف است متهمان را نسبت به ترس از خداوند و نقض حقوق دیگران هشدار دهد. بند دوم، اعمال اقدامات انضباطی و استفاده از الفاظ تند را مجاز میداند.
بر اساس بند سوم، پولیس میتواند متهمان را به توبه مجبور کند. بند چهارم نیز به پولیس اجازه میدهد متهمان به ارتکاب جرایم سنگین را به مرگ تهدید کند.
همچنین طبق بند پنجم، افرادی که بهطور مکرر مرتکب جرایم سنگین میشوند، ممکن است از سوی پولیس مجازات شوند.
وظایف پولیس
در این سند، تأمین امنیت و نظم، تأمین امنیت میدانهای هوایی ملکی و تأسیسات آن، جلوگیری از سلاحهای غیرمجاز، حفاظت از ملکیتها و داراییهای مردم افغانستان از عمدهترین وظایف «شرطه» عنوان شده است.
برپایه این سند، «شرطه» بخشهای مختلفی دارد و شامل آتش نشانی، جلوگیری از حوادث، پولیس ترافیک و نظم عامه میشود.
در این سند آمده که «شرطه» در بخش حفاظت از سرحدات وظیفه دارد از افراد و وسایط نقلیه، «اموال داخل شونده و خارج شونده» به افغانستان را نظارت کند. همچنین «شرطه» مسئولیت دارد امور مربوط به امنیت پرواز هلیکوپترها و هواپیماهای ملکی را پیش ببرد.
شرطه همچنین در بخش عبور و مرور وسایط نقلیه (پولیس ترافیک) مسئولیت تنظیم تردد وسایل، توزیع جواز سیر، جواز رانندگی، صدور نمبر پلیت، تحقیق درباره حوادث و تخلفات رانندگی را دارد.
مواد مخدر
در بند چهارم ماده یازدهم این قانون آمده است که «شرطه» از نصب کردن عکسهای بزرگان بر لباس، وسایط و سایر تجهیزات مربوط خویش جدا خودداری کند و دیگران را نیز از آن منع کند.
شرطه همچنین موظف است از کشت، تولید، قاچاق و فروش و استفاده از موارد مخدر جلوگیری کند.
در ماده دوازدهم این قانون آمده است که شرطه از کشت مواد مخدر، تریاک، بنگ و سایر بتههای مشابه جلوگیری کند.
طبق این قانون، «شرطه» یا پولیس مسئولیت دارد افراد معتاد به مواد مخدر را جمعآوری و به مراکز درمانی معرفی کند. همچنین شرطه وظیفه دارد فروشندگان، قاچاقچیان و توزیع کنندگان مواد مخدر را تعقیب و بازداشت کند و وسایل و مواد ضبط شده را نابود کند.
در این قانون آمده است که شرطه مسئولیت دارد از قاچاق و آدمربایی جلوگیری کند و اختطافچیان را بازداشت و تعقیب کند.
برپایه این قانون، شرطه مسئولیت دارد هنگام بازداشت متهمان به ویژه زنان و کودکان «احکام اسلامی» را رعایت کند. در بند چهارم ماده چهاردهم آمده است که شرطه هنگام بازداشت متهمان از اقداماتی که به جسم مظنون آسیب وارد می کند خودداری کند.
طبق این ماده، شرطه بدون حکم شرعی محکمه اسیر یا متهم را با چوب، دُره یا کیبل یا او را به گونه دیگر آزار ندهد. شرطه همچنین از شکنجه زندانیان عادی و سیاسی منع شده است.
طبق این ماده «کسی حق ندارد حین تطبیق سزا، عکاسی یا ویدیو» ضبط کند.
صدور ویزا به شهروندان خارجی
یکی از مهمترین مواردی که در قانون جدید آمده صلاحیت صدور ویزا به شهروندان خارجی است که مسئولیت آن بر عهده شرطه است.
شرطه وظیفه دارد به شهروندان افغانستان پاسپورت توزیع کند و به اتباع خارجی که قصد سفر به افغانستان را داشته باشند ویزا صادر کند.
شرطه همچنین مکلف شده است که برای جلوگیری از نصب تصاویر در چهارراهیها و جادهها با وزارت امر به معروف طالبان همکاری کند.
براساس ماده ۳۷ این قانون، شرطه صلاحیت دارد برای تأمین امنیت از سلاح، مواد منفلقه و انفجاری استفاده کند. در این ماده آمده است که شرطه «حین بغاوت و ارتکاب جرایم مسلحانه ضد امنیت و جنگ مسلحانه» از سلاح استفاده کند.
تهدید به مرگ
در ماده ۴۱ این قانون آمده است که مسئولان امنیتی صلاحیت دارند برای اصلاح متهم او را «از الله تعالی در حق الله و حق العبد» بترسانند. مسئولان امنیتی صلاحیت دارند متهمان را تنبیه و با الفاظ «قهرآمیز» توصیه کنند.
طبق این ماده، مسئولان امنیتی طالبان اجازه دارند متهمان را «مجبور» به توبه کنند. در بند چهارم ماده ۴۱ آمده است که مسئولان امنیتی صلاحیت دارند متهمان جرایم بزرگ را به «مرگ تهدید» کنند.
این قانون شرطه را از دریافت هدایا و شرکت در «مهمانیهای غیرعادی» منع کرده و شرطه حق ندارد در مطبوعات «رد و بد» بگوید. شرطه همچنین اجازه ندارد «موی دراز خلاف سنت» بگذارد.
یک قاضی فدرال امریکا روز جمعه ۳۰ اسد، سیاست دولت دونالد ترامپ برای تعلیق صدور ویزای مهاجرتی به شهروندان ۷۵ کشور از جمله افغانستان را لغو کرد و گفت این سیاست فراتر از صلاحیت قانونی مارکو روبیو، وزیر خارجه امریکا بوده است.
جنت وارگاس، قاضی دادگاه ناحیهای ایالات متحده در منهتن در حکم خود گفته است که وزارت خارجه امریکا با توقف صدور ویزا بر اساس تابعیت متقاضی، از صلاحیت قانونی خود فراتر رفته است. او این سیاست را «بهطور آشکار غیرقانونی» خواند و گفت با قانون فدرال مهاجرت امریکا در تضاد است.
وزارت خارجه امریکا در جنوری ۲۰۲۶ اعلام کرده بود که از ۲۱ جنوری، صدور ویزاهای مهاجرتی برای شهروندان ۷۵ کشور را متوقف میکند. افغانستان، ایران، پاکستان، بنگلادیش و شماری از کشورهای افریقا، خاورمیانه، امریکای لاتین و حوزه کارائیب در این فهرست قرار داشتند.
وزارت خارجه امریکا اجرای این سیاست را ۲۱ جنوری [اول حوت ۱۴۰۴] آغاز و گفته بود اتباع کشورهای مشمول با احتمال زیادی ممکن است به «سربار مالی دولت» تبدیل شوند و از منابع دولتهای محلی، ایالتی یا فدرال استفاده کنند.
بر اساس این سیاست، متقاضیان همچنان میتوانستند درخواست خود را ثبت و در مصاحبه قنسولی شرکت کنند، اما ماموران قنسولی اجازه صدور ویزای مهاجرتی برای آنان را نداشتند؛ حتی اگر در بررسی فردی، مانع قانونی دیگری برای صدور ویزا پیدا نمیشد.
قاضی وارگاس در حکم خود استدلال کرده است که قانون مهاجرت و تابعیت امریکا اجازه نمیدهد صدور ویزاهای مهاجرتی صرفاً بر اساس تابعیت متقاضی و بهصورت کلی متوقف شود. به گفته او، قانون برای ارزیابی احتمال وابستگی فرد به کمکهای عمومی، عوامل مختلفی از جمله سن، وضعیت خانوادگی، داراییها، منابع مالی، تحصیلات و مهارتهای متقاضی را در نظر گرفته است.
وارگاس که از سوی جو بایدن، رئیسجمهور پیشین امریکا، به این سمت منصوب شده است، این حکم را در پی شکایتی صادر کرد که از سوی گروههای مدافع حقوق مهاجران، از جمله شبکه حقوقی مهاجرت کاتولیک و سازمان «جوامع افریقایی با هم»، به همراه شماری از متقاضیان ویزای مهاجرتی و شهروندان امریکایی که برای اعضای خانواده خود از کشورهای مشمول این سیاست درخواست ویزا کردهاند، مطرح شده بود.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا، سیاست سختگیرانهای را در زمینه مهاجرت دنبال کرده و میگوید هدف آن افزایش امنیت داخلی امریکا است.
گروههای مدافع حقوق مهاجران میگویند این اقدامات حقوق آزادی بیان و روند قانونی را نقض کرده و بهویژه برای اقلیتهای قومی محیطی ناامن ایجاد کرده است؛ اقلیتهایی که نسبت به احتمال تبعیض نژادی در اجرای این سیاستها ابراز نگرانی کردهاند.
این حکم برای افغانهایی که در چارچوب برنامههای مهاجرتی امریکا، از جمله ویزای ویژه مهاجرتی (اسآیوی)، منتظر صدور ویزا هستند، اهمیت دارد؛ اما به معنای لغو همه محدودیتهای ورود افغانها به امریکا نیست.
توقف صدور ویزای مهاجرتی برای اتباع ۷۵ کشور با سایر محدودیتهای ورود به امریکا دو موضوع جداگانه است.
همچنین این حکم به معنای صدور فوری ویزا برای همه متقاضیان افغان نیست و هر پرونده همچنان باید شرایط قانونی خود را داشته باشد.
صفحات رسانهای وابسته به استخبارات طالبان روز جمعه فایل صوتی جدیدی را منتشر کردند که آن را به جمعهخان فاتح، فرمانده ناراضی طالبان در بدخشان، نسبت میدهند و مدعیاند که او در این فایل با یک عضو «جبهه آزادی» درباره دریافت کمکهای تسلیحاتی و مالی گفتوگو میکند.
حجاز نیوز، از صفحات تبلیغاتی وابسته به استخبارات طالبان، این فایل را با عنوان «پردهبرداری از تماس جمعهخان فاتح با جبهه آزادی» منتشر کرده است.
این صفحه مدعی شده فردی که در این مکالمه با فاتح صحبت میکند، از اعضای ارشد جبهه آزادی است و به او وعده کمکهای مالی و تسلیحاتی میدهد.
با این حال، جبهه آزادی این ادعا را رد کرده است. یک عضو رهبری این جبهه، به افغانستان اینترنشنال گفت این مکالمه ارتباطی با جبهه آزادی ندارد. او مدعی شد که صدای طرف دیگر گفتوگو متعلق به یکی از مأموران استخبارات طالبان است.
جبهه آزادی مدعی شد که این فرد با نام مستعار «شاهین آسمایی» فعالیت میکرده و مأموریت داشته است نیروهای امنیتی پیشین و افراد مرتبط با گروههای مخالف طالبان را شناسایی کند. این منبع، پخش این فایل صوتی را «جعلی» و بخشی از «جنگ روانی» استخبارات طالبان علیه مخالفان این گروه دانست.
با این حال، اصالت فایل صوتی و هویت فردی که با فاتح صحبت میکند بهطور مستقل قابل تأیید نیست. همچنین مشخص نیست این مکالمه چه زمانی، در کجا و در چه شرایطی ضبط شده است.
تلاشی برای تغییر روایت؟
انتشار این فایل در حالی صورت میگیرد که فاتح در جریان درگیری اخیر خود با طالبان در درواز تأکید کرده بود که با «امارت اسلامی» مخالفتی ندارد و مشکل اصلی او با حضور نیروهای ویژه استخبارات طالبان در منطقه است.
حجاز نیوز با انتشار فایل جدید تلاش کرده است این روایت را زیر سؤال ببرد و آن را نشانه ارتباط فاتح با مخالفان مسلح طالبان معرفی کند.
در روزهای گذشته نیز صفحات وابسته به استخبارات طالبان اتهامات متعددی علیه فاتح مطرح کردهاند؛ از جمله باجگیری از معادن طلا، قاچاق مواد مخدر، انتقال افراد تکفیری، کشتن نیروهای طالبان، دریافت حمایت از استخبارات خارجی و تلاش برای بیثبات کردن منطقه.
این اتهامات تاکنون بهطور مستقل تأیید نشدهاند و مشخص نیست آیا پرونده رسمی قضایی علیه فاتح بر اساس این ادعاها تشکیل شده است یا نه.
سرنوشت نامعلوم فاتح
جمعهخان فاتح روز دوشنبه، ۲۶ اسد، پس از حدود یک هفته درگیری با نیروهای طالبان، مواضع خود در ولسوالی نسی بدخشان را ترک کرد و پس از گفتوگو با فصیحالدین فطرت، رئیس ستاد ارتش طالبان، به فیضآباد منتقل شد.
منابع نزدیک به فاتح پیشتر گفته بودند که او بر اساس تضمینهایی درباره امنیت خود و افرادش حاضر به پایان دادن به درگیری شده است. طالبان اما این رویداد را «تسلیم» او توصیف کردهاند.
پس از انتقال فاتح به فیضآباد، اطلاعات مستقلی درباره محل نگهداری و وضعیت فعلی او منتشر نشده است.
اکنون انتشار فایل صوتی جدید، در کنار مجموعه اتهامهای مطرحشده علیه او، این احتمال را مطرح کرده است که پرونده فاتح ممکن است از یک اختلاف درونگروهی به یک پرونده امنیتی و قضایی تبدیل شود.
با این حال، تا زمانی که درباره اصالت فایل، شرایط ضبط آن و همچنین اتهامات مطرحشده شواهد مستقل ارائه نشود، نمیتوان این ادعاها را تأییدشده تلقی کرد.
عبدالله خنجانی، مسئول دفتر سیاسی جبهه مقاومت ملی افغانستان، میگوید حسیب پنجشیری، فرمانده این جبهه که اخیرا در شبیخون طالبان در سالنگ شمالی کشته شد، در پنج سال گذشته افغانستان را ترک نکرده بود.
آقای خنجانی روز جمعه به افغانستان اینترنشنال گفت که حسیب پنجشیری در این مدت در مناطق مختلف دو سوی هندوکش در رفتوآمد بوده و گاهی برای جابهجایی سریع از مسیرهای کوهستانی و گاهی از جادههای عمومی استفاده میکرد.
به گفته او، این فرمانده در این مدت بهطور پیوسته تصاویری از مناطق کوهستانی هندوکش منتشر میکرد که به گفته سخنگوی جبهه مقاومت، حضور او در داخل افغانستان را نشان میداد.
ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان، روز پنجشنبه به افغانستان اینترنشنال تایید کرد که حسیب پنجشیری هنگام عبور از مسیر سالنگ شمالی کشته شده است.
حسیب پنجشیری کی بود؟
حسیب پنجشیری، فرزند محمدآصف نظامی ۳۴ ساله افغانستان بود. او در روستای آبدره ولسوالی عنابه در ولایت پنجشیر زاده شد و سالهای طولانی در منطقه قوای مرکز کابل زندگی میکرد.
جبهه مقاومت میگوید او در پنج سال گذشته محل اقامت ثابتی نداشته و در مناطق مختلف افغانستان فعالیت میکرد.
به گفته این جبهه، حسیب پنجشیری تحصیلات متوسطه را به پایان رسانده و دورههای افسری ریاست امنیت ملی افغانستان را نیز گذرانده بود. او در دوره جمهوریت، بهعنوان فرمانده یکی از تولیهای واکنش سریع ریاست امنیت ملی در کابل کار میکرد.
پدر او نیز دگروال در ریاست امنیت ملی افغانستان بوده است. حسیب پنجشیری یک همسر و پنج فرزند داشت.
جبهه مقاومت ملی افغانستان به رهبری احمد مسعود از گروههای مسلح مخالف طالبان است که عمدتاً در مناطق شمالی افغانستان فعالیت دارد. این جبهه تایید کرده است که در طول پنج سال گذشته بیش از هزار تن از نیروهای این جبهه در نبرد با طالبان کشته شدهاند.
درباره جزئیات حمله در سالنگ شمالی، شمار دقیق کشتهشدگان و چگونگی وقوع آن، تا اکنون اطلاعات مستقلی منتشر نشده است. طالبان نیز در مورد این رویداد و ادعاهای جبهه مقاومت جزئیات قابل تأییدی ارائه نکرده است.
فرماندهی که حضورش در افغانستان را مستند میکرد
بررسی فعالیتهای حسیب پنجشیری در شبکه اجتماعی «ایکس» نشان میدهد که او در سالهای گذشته بارها تصاویری از مناطق کوهستانی افغانستان منتشر کرده و میگفت در کوهپایههای هندوکش حضور دارد.
از ۱۹ جدی ۱۴۰۱ تا ۱۶ جوزای ۱۴۰۴، دستکم ۱۰ عکس و ویدیو در حساب او منتشر شده که در توضیح آنها به حضورش در مناطق کوهستانی هندوکش اشاره شده است.
او همچنین در برخی برنامههای زنده رسانهای، از جمله لایو اینستاگرامی محمدحسین جعفریان، مستندساز ایرانی، ظاهر شد و گفت که در داخل افغانستان است. او گاهی در گفتوگوهای زنده در شبکه «ایکس» نیز شرکت میکرد.
حضور حسیب پنجشیری در افغانستان پیشتر نیز محل بحث بود.
در اوایل حوت ۱۴۰۱، خوشحال سادات، معاون پیشین وزارت داخله افغانستان، در یک گفتوگوی صوتی در شبکه «ایکس» مدعی شد که حسیب پنجشیری در افغانستان حضور ندارد. حسیب در پاسخ، او را به انتشار ویدیویی از محل حضورش به چالش کشید.
او در مناسبتهایی مانند عید نیز پیامهای ویدیویی از مناطق کوهستانی منتشر میکرد و میگفت برای ادامه مبارزه علیه طالبان در داخل افغانستان حضور دارد. طالبان -چه در جریان پنج سال گذشته و چه پس از مرگش- سعی کرد حضور او در افغانستان را زیر سوال ببرد، با این حال هواداران او میگویند مرگ این فرمانده در سالنگ شمالی به ادعای حسیب پنجشیری درباره ادامه مقاومت در افغانستان مهر تایید گذاشت.
از درگیری تا کشتهشدن در سالنگ
حسیب پنجشیری روز پنجشنبه، ۲۹ اسد، در مسیر سالنگ شمالی در کمین نیروهای طالبان کشته شد. طالبان و کاربران نزدیک به این گروه پس از آن تصاویری از جسد او را در شبکههای اجتماعی منتشر کردند.
در یکی از ویدیوهای منتشرشده، رفتار تحقیرآمیزی با جسد او دیده میشود. پیشتر ویدیوی رفتار تحقیرآمیز نیروهای طالبان با اجساد نیروهای وابسته به جمعهخان فاتح در درواز نیز منتشر شده بود. ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان، در پیوند به این موضوع، به افغانستان اینترنشنال گفت که نیروهای این گروه «احساساتی» شده و «متوجه رفتار خود نبودند.»
انتشار این تصاویر با واکنشهایی در شبکههای اجتماعی همراه شد و برخی کاربران آن را با رفتار حسیب پنجشیری با اسیران طالبان مقایسه کردند.
در ویدیویی که در ماه اسد ۱۴۰۱ منتشر شده بود، حسیب پنجشیری در میان گروهی از اسیران طالبان دیده میشود. در این ویدیو، او به اسیران پول جیبخرج میدهد و پس از آن آنان را آزاد میکند.
جبهه مقاومت ملی در آن زمان اعلام کرده بود که ۴۵ اسیر طالبان را در پنجشیر آزاد کرده است. تصاویر منتشرشده از این رویداد، حسیب پنجشیری را در میان افرادی نشان میدهد که در روند آزادی اسیران نقش داشتند.
«برای آزادی افغانستان میجنگم»
حسیب پنجشیری در پیامهایش میگفت برای آزادی افغانستان مبارزه میکند و بارها تأکید کرده بود که «آزادی به فداکاری نیاز دارد.»
او همچنین از بازگشایی مکاتب دختران و حقوق زنان حمایت میکرد و این موضوع را از دلایل ادامه مبارزه خود علیه طالبان میدانست.
طالبان همواره وجود یک مقاومت مسلحانه گسترده علیه حکومتشان در افغانستان را رد کرده است، اما جبهه مقاومت ملی میگوید نیروهای این گروه در سالهای گذشته در مناطق مختلف با طالبان درگیر بودهاند.
این جبهه ادعا میکند که در پنج سال گذشته بیش از هزار نیروی خود را در درگیری با طالبان از دست داده است؛ آماری که بهطور مستقل قابل تأیید نیست.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، حسیب پنجشیری پیش از کشتهشدن نیز در چندین عملیات علیه طالبان حضور داشت. از جمله، در ۲۷ جوزا ۱۴۰۱، نام او در گزارشهایی درباره عملیات جبهه مقاومت برای ساقطکردن یک چرخبال طالبان در پنجشیر در کنار خالد امیری مطرح شده بود.
مرگ حسیب پنجشیری در سالنگ، بار دیگر این پرسش را مطرح کرده است که نیروهای مخالف مسلح طالبان تا چه اندازه در داخل افغانستان حضور و امکان تحرک دارند؛ موضوعی که طالبان آن را همواره کماهمیت یا انکار کردهاست، در حالی که مخالفان مسلح این گروه بر ادامه فعالیتهای خود در داخل کشور تأکید دارند.
