رسانههای وابسته به طالبان که جمعهخان فاتح را تا چند هفته پیش «فرمانده مهم»، «متعهد» و «وفادار» میخواندند، پس از تسلیمشدن او کارزاری آغاز کردهاند که وی را به ظلم، غصب، باجگیری و قاچاق متهم میکند. در این گزارش روایت رسانههای طالبان از فاتح در دو دوره بررسی شده است.
ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان، روز شنبه، ۳۱ اسد، به افغانستان اینترنشنال گفت که جمعهخان فاتح محاکمه خواهد شد. او گفت که نخست باید پرونده و اتهامها ترتیب شود و سپس به نهادهای عدلی و قضایی فرستاده شود.
فاتح یک هفته پیش از آن، پس از چند روز جنگ در ولسوالی نسی بدخشان، تسلیم شد و به کابل انتقال یافت. طالبان سپس هیئتی را به نسی فرستاد و از مردم خواست شکایتهای خود را درباره او به صورت کتبی ثبت کنند.
این هیئت، به روایت منابع محلی، فاتح را به غصب زمین و ملکیت مردم و ظلم بر باشندگان متهم کرده است.
رسانههای نزدیک به طالبان نیز تصاویر سلاحها و مهماتی را پخش کردهاند که به گفته آنها از افراد فاتح گرفته شده است. در گزارشی از افغانستان اینترنشنال آمده است که تا آن زمان هنوز فهرست رسمی اتهامها منتشر نشده بود.
فاتح در نزدیک به پنج سال گذشته بخشی از ساختار نظامی و اداری طالبان بود. او ولسوال طالبان در نسی و سپس معاون والی این گروه در زابل شد.
حتی در روزهای نبرد نیز به رئیس ستاد ارتش طالبان گفت که علیه نظام نیست و مشکلش با قطعه اعزامی است. بنابراین، مخالفت فاتح با طالبان به جدایی روشن فکری یا سیاسی از این گروه نرسید.
درگیری پس از آن آغاز شد که او در برابر نیروهای اعزامی طالبان ایستاد.
از «فرمانده مهم» تا «پنج سال زیر سایه ترس»
رادیو حریت، رسانه نزدیک به طالبان، پیش از درگیری آشکار، فاتح را «قومندان مهم مجاهدین در سمت شمال کشور» معرفی کرده بود. این رسانه در برنامه دیگری سخنان والی طالبان در بدخشان را با این عنوان پخش کرد که «جمعهخان فاتح عضو متعهد و وفادار به نظام است».
حریت در ۱۳ سرطان نیز یک پیام صوتی فاتح را منتشر کرد. او در آن پیام میگفت خطایی نکرده است که مستحق سرکوب باشد و گزارشهای مربوط به خلع سلاح نیروهایش نادرست است.
انتشار این پیام در زمانی صورت گرفت که گزارشهای مربوط به اختلاف فاتح با رهبری طالبان افزایش یافته بود. حریت با انتشار سخنان او، روایت وفاداری فاتح به طالبان را تقویت میکرد.
گزارش آن پیام صوتی را اینجا بخوانید
بخش پشتوی حریت نیز در مطلبی با عنوان «جنگ تبلیغاتی شایعهها»، گزارشهای مربوط به نافرمانی فاتح را به رسانههای مغرض و استخباراتی نسبت داد. این مطلب بر سخنان فاتح درباره وفاداری به نظام طالبان تکیه کرده بود.
محمد اسماعیل غزنوی، والی طالبان در بدخشان نیز، در ۲۰ سرطان به همین رسانه گفت که فاتح تهدیدی برای نظام نیست.
او فاتح را یک ولسوال سابق و «فردی از همین نظام» خواند و اختلاف را حلشده دانست. والی طالبان گفت که نه اداره محلی علیه فاتح نیت بد دارد و نه فاتح تهدیدی برای نظام است.
این مقام محلی طالبان در آن زمان میکوشید تنش را یک مسئله عادی جلوه دهد.
تغییر روایت
زمانی که جمعه خان فاتح به طالبان تسلیم شد، روایت رسانهها و مقامات طالبان در مورد او تغییر کرد.
رادیو حریت که بارها با توصیف از فاتح مطالبی منتشر کرده بود، گزارشی را با عنوان «پنج سال زیر سایه ترس» منتشر کرد و پرسید فاتح چه ظلمهایی را بر مردم بدخشان روا داشته است.
در مدت کوتاهی، روایت «قومندان مهم» و «عضو وفادار» جای خود را به روایتی داد که همان رسانه در آن، او را فردی معرفی کرد که مردم بدخشان پنج سال از او در هراس بودهاند.
حجاز از رد اختلاف تا اتهام باجگیری رفت
صفحه حجاز نیوز، منتسب به استخبارات طالبان که پیشتر نوشته بود فاتح به نظام وفادار است، او را به باجگیری از معادن طلا متهم کرد.
حجاز سپس یک فایل صوتی را منتشر کرد و مدعی شد فاتح در گفتوگو با فردی از جبهه آزادی، سلاح و پول خواسته است.
جبهه آزادی این ادعا را رد کرده و گفته است که صدای طرف دیگر گفتوگو به یک مامور استخبارات طالبان تعلق دارد. اصالت فایل صوتی، زمان ضبط و هویت دو طرف گفتوگو به صورت مستقل تایید نشده است.
صفحههای نزدیک به طالبان اتهامهای دیگری از جمله قاچاق مواد مخدر، انتقال افراد تندرو، گرفتن پول از معادن، کشتن نیروهای طالبان و ارتباط با استخبارات خارجی را نیز مطرح کردهاند.
تا زمان تهیه این گزارش، سند علنی و قابل بررسی برای اثبات این ادعاها منتشر نشده است.
حجاز همچنین نوشتهای از فردی به اسم هاتف مختار را بازتاب داد که گفته بود «غرور کاذب و تبلیغات دروغین» فاتح را به این سرنوشت رساند.
با این تغییر راویت، کاربران پرسیدهاند که اداره طالبان در پنج سال گذشته چرا واکنشی در برابر فاتح نشان نداده است. دستکم یک پرسش در بسیاری از این نوشتهها تکرار میشود. اگر فاتح مرتکب این همه جرم شده، چرا طالبان در پنج سال گذشته علیه او اقدام نکرد؟
زاویه نیوز، رسانه آنلاین پشتوزبان، در مطلبی درباره سلاحهای منسوب به فاتح نوشت کسی که اکنون قانونشکن و تفنگسالار خوانده میشود، تا یک هفته پیش فرمانده، قهرمان و متحد طالبان بود.
این رسانه از قول باشندگان محل نوشت که طالبان در سالهای قدرت فاتح، در ظلم، دزدی و قاچاق او شریک بود.
مجیبالرحمان رحیمی، نویسنده و پژوهشگر، در اکس نوشت که شبکههای تبلیغاتی طالبان پس از تسلیمشدن فاتح تلاش دارند که از او چهرهای بهعنوان قاتل، غاصب و فردی غیرانسانی ترسیم کنند.
به باور رحیمی، هدف این است که نخست فاتح در افکار عمومی اهریمنی جلوه داده شود و سپس برخورد با او، مجازات یا محاکمهاش به اتهام شورش، موجه نشان داده شود.
او تاکید کرد که فاتح محصول همین نظام و بخشی از همین ساختار بوده است. رحیمی پرسید زورگویی، غصب، خودسری و حاکمیت مسلحانه منسوب به فاتح، زیر اداره چه کسی و در چارچوب کدام نظام صورت گرفته است.
یک کاربر فیسبوک پرسیده است که چرا استخبارات و مقامهای طالبان در سالهای گذشته او را بازداشت نکردند یا مانع ظلمهای منتسب به او نشدند. نویسنده این نظر به تغییر ناگهانی برچسبها اشاره کرد و نوشت فاتح پس از شورش، یکباره غاصب، دزد، قاچاقبر و داعشی خوانده شد.
هنوز روشن نیست که فاتح دقیقا با چه اتهامهایی محاکمه میشود.
مشخص نیست پرونده او بر شکایتهای مردم استوار خواهد بود یا نافرمانی و جنگ با نیروهای طالبان محور اصلی آن خواهد بود.
