شماری از مقامهای پیشین و چهرههای سیاسی پاکستان در واکنش به اخراج دانشجویان افغان از این کشور، از حکومت پاکستان خواستهاند تصمیم خود را بازنگری کند و بهویژه به دانشجویان دختر افغان اجازه دهد تحصیلاتشان را تکمیل کنند.
شورای پزشکی و دندانپزشکی پاکستان روز سهشنبه در اعلامیهای از دانشجویان افغان رشتههای پزشکی و دندانپزشکی خواست این کشور را ترک کنند و به افغانستان بازگردند.
این شورا در نامهای رسمی اعلام کرد که تا اطلاع بعدی، هیچگونه پذیرش، جایگزینی، انتقال یا تسهیلات دیگر برای شهروندان افغانستان در سال تحصیلی جاری مجاز نخواهد بود.
در پی این دستور، دانشگاه علوم صحی لاهور نیز در مکتوبی با عنوان «بسیار فوری» که تاریخ آن دوشنبه، ۱۷ سنبله است، از ۶۴ موسسه پزشکی و دندانپزشکی وابسته به این دانشگاه در سراسر ایالت پنجاب خواسته است دستورهای شورای پزشکی و دندانپزشکی پاکستان درباره دانشجویان افغان را اجرا کنند.
همچنین دانشگاه علوم پزشکی کینگ ادوارد در لاهور به ۲۲ دانشجوی افغان دستور داده است ظرف ۲۴ ساعت مراحل اداری لازم را تکمیل کنند. در میان این افراد، هفت دانشجوی سال آخر پزشکی حضور دارند.
در این مکتوب، نام افراد از سال اول تا سال آخر را دربر میگیرد و دو نفر از فارغالتحصیلان تازه نیز در این فهرست هستند.
این تصمیم با واکنش شماری از چهرههای سیاسی و مدنی پاکستان روبهرو شده است.
آصف درانی، نماینده ویژه پیشین پاکستان برای افغانستان، اخراج دانشجویان پزشکی افغان را «شوکآور» خواند و گفت بهویژه زنان جوانی که با دشواریهای فراوان برای ادامه تحصیل تلاش کردهاند، نباید بهدلیل شرایطی که خارج از کنترول آنان است، مجازات شوند.
او گفت که آموزش برای این زنان «تجمل نیست» و ممکن است تنها راه باقیمانده برای ساختن آیندهشان باشد. درانی هشدار داد که بازگرداندن آنان به افغانستان، جایی که دختران و زنان از آموزش عالی محروماند، میتواند سالها تلاششان را از بین ببرد.
محسن داور، نماینده پیشین پارلمان پاکستان، نیز این تصمیم را «شرمآور و غیرانسانی» خواند و گفت که دختران افغان تحت حاکمیت طالبان امکان ادامه تحصیل در افغانستان را ندارند.
منصور احمدخان، سفیر پیشین پاکستان در افغانستان، از شورای پزشکی و دندانپزشکی خواست که به دلایل بشردوستانه و با توجه به روابط تاریخی دو کشور، در تصمیم خود بازنگری کند. او پیشنهاد کرد که دانشجویان افغان اجازه یابند تحصیلاتشان را تکمیل کنند و پس از فراغت به افغانستان بازگردند.
ضیاالدین یوسفزی، فعال آموزش و پدر ملاله یوسفزی، برنده جایزه صلح نوبل، نیز گفت که دختران افغان نباید مجبور شوند به «نظام آپارتاید جنسیتی طالبان» بازگردند. او از پاکستان خواست که از حق آنان برای آموزش و زندگی با کرامت حمایت کند.
انجمن اسلامی طلبههای پاکستان نیز در بیانیهای گفت که دانشجویان افغان و پاکستانی نباید «بهای سیاست» را بپردازند و افزود که آنان به آموزش، عدالت و آینده نیاز دارند، نه بلاتکلیفی.
در مقابل، جان اچکزئی، وزیر پیشین اطلاعات ایالت بلوچستان، از هند خواست که برای دانشجویان افغان، بهویژه دانشجویان پزشکی که از پاکستان اخراج میشوند، زمینه ادامه تحصیل و دریافت مدرک را فراهم کند.
سفارت افغانستان تحت کنترول طالبان در اسلامآباد نیز از این تصمیم ابراز نگرانی کرده و خواستار تجدیدنظر در آن شده است.
این سفارت گفته است که اخراج دانشجویان میتواند آینده تحصیلی و حرفهای آنان را با آسیب جدی روبهرو کند و از نهادهای آموزشی و بینالمللی خواسته است زمینه ادامه تحصیل بدون وقفه آنان را فراهم کنند.
سفارت همچنین تأکید کرده است که آموزش، علم و روابط انسانی نباید قربانی اختلافات سیاسی شوند.
برآوردها نشان میدهد که حدود ۲۰۰ دانشجوی افغان در رشتههای پزشکی و دندانپزشکی در پاکستان تحصیل میکنند.
یکی از اعضای رهبری یک تلویزیون فعال در کابل به افغانستان اینترنشنال گفت که مدیران رسانههای خصوصی عملا امکان اعتراض به این دستورها را ندارند و برای ادامه فعالیت، ناگزیرند از خواستههای استخبارات طالبان پیروی کنند.
بهعنوان نمونه، شماری از رسانههای داخلی در گزارش کشتهشدن حسیب پنجشیری، از فرماندهان جبهه مقاومت، این جبهه را «گروه شر و فساد» خواندند.
پیش از این نیز، در ماه قوس ۱۴۰۳، پس از کشتهشدن خلیلالرحمان حقانی، وزیر مهاجران و عودتکنندگان طالبان، در حمله انتحاری داعش خراسان، رسانههای خصوصی کابل برای نخستینبار از واژه «شهید» برای اعضای کشتهشده طالبان استفاده کردند.
منابع در آن زمان به افغانستان اینترنشنال گفته بودند که وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان و ریاست استخبارات این گروه، رسانههای خصوصی را به استفاده از این واژه برای افراد کشتهشده طالبان ملزم کردهاند.
دستورهای رسانهای؛ از واتساپ تا اتاقهای خبر
استخبارات و ریاستهای اطلاعات و فرهنگ طالبان گروههای ویژه واتساپی برای خبرنگاران ایجاد کردهاند. در این گروهها دستورالعملها، محدودیتها و ممنوعیتهای تازه به خبرنگاران ابلاغ میشود و گاهی هنگام وقوع رویدادها، حتی واژهها و متنهای مشخصی برای استفاده در خبرها و برنامههای رسانهها در اختیار آنان قرار میگیرد.
یک خبرنگار پیشین بخش پشتوی بیبیسی با ابراز نگرانی نسبت به سانسور اطلاعات، خبرها و واژهها در حاکمیت طالبان به افغانستان اینترنشنال گفت: «اکنون در افغانستان تقریبا هیچ رسانه آزادی وجود ندارد. رسانههای خصوصی به دستگاههای تبلیغاتی طالبان تبدیل شدهاند.»
سازمان حمایت از رسانههای افغانستان (امسو) نیز پیشتر گفته بود که شماری از رسانهها ناچار شدهاند در محتوای خبری خود از واژهها و شیوههای بیان مشخص استفاده کنند. این سازمان گفته بود که طالبان با مدیران رسانههای داخلی «جلسات غیرضروری» برگزار میکنند و «شیوه نشراتی از طریق گروههای واتساپ دیکته میشود.»
چهرههای رسانهای؛ از فعالیت خبری تا تولید محتوای تبلیغاتی
طالبان برای ترویج روایت خود، علاوه بر اعمال فشار بر رسانههای سنتی، از شماری از چهرههای شناختهشده رسانهای نیز استفاده میکند.
چند خبرنگار افغان به افغانستان اینترنشنال گفتند که بخش رسانهای استخبارات طالبان و «بنیاد جلال» وابسته به سراجالدین حقانی، وزیر داخله طالبان، برای شماری از چهرههای رسانهای، در قالب پادکست، مراکز تولید محتوای تبلیغاتی راهاندازی کردهاند.
منابع میگویند که طالبان برای این پادکستها دفتر فراهم کرده، تجهیزات فنی خریده و هزینه معاش تصویربرداران، تدوینگران و دیگر کارکنان را نیز میپردازند.
ماه گذشته، همزمان با درگیری طالبان و جبهه آزادی در ولسوالی زیباک بدخشان، یکی از تهیهکنندگان پادکست مثلث با همراهی نیروهای طالبان به این ولسوالی رفت و ویدیویی با عنوان «سپر پامیر؛ از شایعات تا واقعیت» منتشر کرد.
در این ویدیو، او در میان نیروهای طالبان حضور داشت و از مواضع این گروه تمجید کرد. او در بخشی از ویدیو گفت: «مانند کوههای پامیر، بلند و استوار در سنگر خود ایستادهاند.»
در جریان درگیری میان جمعهخان فاتح، فرمانده طالبان، و نیروهای قطعه بدری این گروه در ولسوالی نسی بدخشان نیز، همین پادکستها و رسانهها تبلیغات گستردهای علیه فاتح به راه انداختند و او را «باغی» خواندند.
پس از بازداشت فاتح، یکی دیگر از چهرههای شناختهشده پادکست مثلث با هلیکوپتر طالبان به ولسوالی نسی منتقل شد و دیدگاه افرادی را منتشر کرد که اعضای خانواده خود را قربانی اقدامات فاتح معرفی میکردند.
این ویدیو با عنوان «فریاد خاموش» منتشر شد و در آن شماری از باشندگان بدخشان فاتح را به جنایت، سرقتهای مسلحانه و خودسری متهم کردند و از طالبان خواستند او را محاکمه کنند.
شماری از خبرنگاران فعال در کابل، به شرط حفظ هویت، به افغانستان اینترنشنال گفتند که طالبان سوژههای مورد نظر خود را در اختیار این پادکستها قرار میدهد و آنان نیز به نام مستند یا گزارش خبری، علیه مخالفان طالبان محتوا تولید میکنند.
این منابع همچنین گفتند که استخبارات طالبان گزارشها و برنامههای سیاسی رسانههای افغان را پیش از انتشار بررسی میکند و سپس اجازه نشر آنها را صادر میکند.
نگرانی از تضعیف استقلال رسانهها
ظاهر چراغ، رئیس کمیته ارتباطات سازمان حمایت از رسانههای افغانستان، به افغانستان اینترنشنال گفت که تحمیل واژههای خاص، استقلال رسانهها و خبرنگاران را بهشدت تضعیف کرده است.
او گفت که مجبور کردن رسانههای خصوصی به استفاده از اصطلاحات مشخص در محتوای خبری، ضربهای مستقیم به آزادی بیان و اصول روزنامهنگاری حرفهای است. چراغ افزود که خبرنگاران زیادی از فشارهای طالبان شکایت کردهاند و این فشارها علاوه بر ایجاد مشکلات روانی، زندگی حرفهای آنان را نیز تهدید میکند.
به گفته او، خبرنگاران مجبور شدهاند که برای رهبر طالبان از عنوان «امیرالمومنین» و برای وزیر داخله این گروه از واژه «خلیفه» استفاده کنند.
وزارت معادن و پترولیم طالبان روز دوشنبه، ۱۶ سنبله، قرارداد استخراج و توسعه حوزه نفت و گاز کشک-تیرپل هرات را با شرکت «دلتا اینترنشنال» عربستان سعودی امضا کرد.
در مراسم امضای این قرارداد، عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی طالبان، زلمی خلیلزاد، نماینده سابق امریکا در امور افغانستان و شماری از مقامهای طالبان حضور داشتند.
با وجود ارزش بالای اعلامشده برای این پروژه، تاکنون هیچ مقام عربستان سعودی درباره این قرارداد اظهارنظر نکرده است.
همچنین این خبر در رسانههای بزرگ و شناختهشده سعودی بازتاب نداشته و دستکم در ساعات نخست پس از امضای قرارداد، تنها وبسایت المرصد خبر کوتاهی را با استناد به منابع طالبان منتشر کرده است.
عربستان سعودی تاکنون اداره طالبان را به رسمیت نشناخته است. ریاض اگرچه پس از بازگشت طالبان به قدرت، مانند برخی کشورهای منطقه کانالهای ارتباطی و فعالیتهای دیپلوماتیک خود را حفظ کرده، اما در کنار اکثر کشورهای جهان از شناسایی رسمی رژیم طالبان خودداری کرده است.
این قرارداد میان هدایتالله بدری، وزیر معادن و پترولیم طالبان، و شاهر التقی، رئیس اجرایی شرکت دلتا اینترنشنال، امضا شد و شامل ارزیابی ذخایر هیدروکربنی، مطالعه گازرسانی به هرات و بررسی احداث خط لوله ۷۰۰ کیلومتری «سنتگاز» است.
حضور زلمی خلیلزاد در مراسم نیز توجهها را به نقش او در این پروژه جلب کرده است. این در حالی است که وزارت خارجه امریکا پس از سفر خلیلزاد به کابل تأکید کرد که او کارمند دولت ایالات متحده نیست و از جانب واشنگتن نمایندگی نمیکند.
یک سخنگوی وزارت خارجه امریکا به افغانستان اینترنشنال گفته است که تمامی فعالیتهای خلیلزاد به صورت شخصی انجام میشود.
در حال حاضر جزئیات بیشتری درباره نقش خلیلزاد در این قرارداد و همچنین میزان حمایت احتمالی نهادهای رسمی عربستان از این پروژه منتشر نشده است. مشخص نیست که توافق اعلامشده چه زمانی وارد مرحله اجرایی خواهد شد.
سرمایهگذاری بالقوه این بسته طی ۲۵ سال تا ۵۰ میلیارد دالر تخمین زده شده است. حدود ۱۰ میلیارد دالر از این مبلغ به ساخت خط لوله انتقال گاز اختصاص دارد، اما اجرای آن مشروط به نتایج مثبت اکتشاف و مطالعات فنی خواهد بود.
وزارت معادن طالبان گتفه که شرکت دلتا اینترنشنال در مرحله نخست ۲۰۰ میلیون دالر برای اکتشاف و استخراج هفت بلاک گاز سرمایهگذاری خواهد کرد.
