اسناد تازه سیا هشدارهای پیش از حملات ۱۱ سپتامبر را آشکار کرد
سیا برای نخستینبار مجموعهای از گزارشهای اطلاعاتی روزانهای را منتشر کرد که پیش از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ در اختیار بیل کلینتون و جرج دبلیو بوش قرار گرفته بود. این گزارشها حاوی هشدارهایی درباره برنامههای القاعده برای انجام حملات تروریستی در خاک امریکا بودند.
سازمان اطلاعات مرکزی امریکا (سیا) روز جمعه ۲۰ سنبله، همزمان با بیستوپنجمین سالگرد حملات ۱۱ سپتامبر، ۷۱ سند از طبقهبندیخارجشده را در دسترس عموم قرار داد.
جان رتکلیف، رییس این سازمان، نشر این اسناد را «اقدامی در راستای شفافیت استثنایی» خواند و گفت که این بزرگترین مجموعهای است که سیا تاکنون به طور همزمان از تحلیلهای خود درباره حملات ۱۱ سپتامبر منتشر کرده است.
رتکلیف در بیانیهای گفت: «۲۵ سال پیش، حملات ۱۱ سپتامبر ضربهای به کشور ما وارد کرد، اما نتوانست ما را شکست دهد.» او افزود که نسلهای مختلفی از ماموران استخباراتی سیا از آن زمان، فعالیت مسلکی خود را وقف تأمین عدالت برای امریکاییهای جانباخته و اطمینان از این کردهاند که القاعده دیگر هرگز نتواند به امریکا آسیب برساند.
رییس سیا همچنین گفت که شماری از ماموران این سازمان در سالهای پس از حملات، در جریان آنچه «جنگ جهانی در برابر تروریزم» خوانده میشود، جان خود را فدا کردند. او افزود: «ما با پایبندی به تعهدمان برای مختل ساختن، از هم پاشیدن و شکست دادن کسانی که قصد آسیب رساندن به ما را دارند، یاد و خدمات آنان را گرامی میداریم.»
یکی از مهمترین اسناد منتشرشده، هشداری است که سیا در سال ۱۹۹۸ و در دوران ریاستجمهوری بیل کلینتون در اختیار او قرار داده بود. در این یادداشت که تاریخ آن به ۱۰ سپتامبر همان سال بازمیگردد، هشدار داده شده بود که القاعده «ممکن است طیارهای پر از مواد منفجره را به یکی از شهرهای امریکا بزند».
کمیسیون تحقیق درباره حملات ۱۱ سپتامبر در گزارش سال ۲۰۰۴ خود به این یادداشت اشاره کرده بود، اما ذکر نکرده بود که این هشدار، بخشی از گزارش استخباراتی روزانه رییسجمهور بوده است. مطالب گنجاندهشده در این گزارشهای روزانه از حساسترین اسناد استخباراتی دولت امریکا به شمار میروند که تنها در اختیار رییسجمهور و حلقه محدودی از مشاوران امنیت ملی قرار میگیرند.
اگرچه به نظر نمیرسد اسناد تازهی از طبقهبندیخارجشده حاوی افشاگری کلانی درباره حملات باشند، اما جزئیات بیشتری از اطلاعاتی را ارائه میکنند که کلینتون و بوش در آستانه ۱۱ سپتامبر دریافت کرده بودند. نشر این اسناد بار دیگر بحث دربارهی میزان آگاهی مقامهای ارشد امریکا از تهدید القاعده و نحوه برخورد با هشدارهای پیش از حملات را مطرح کرده است.
به نوشته نشریه هیل، اولیویا ویلز، سخنگوی کاخ سفید، گفته است که ترامپ «شفافترین دولت تاریخ» را رهبری میکند و به همین دلیل اجازه داده است تا صدها صفحه سند مرتبط با حملات تروریستی ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ از طبقهبندی خارج و منتشر شوند.
ویلز افزود که رییسجمهور امریکا همواره یاد امریکاییهایی را که در حملات ۱۱ سپتامبر جان باختند، اعضای خانوادههای آنان و اقدامهای قهرمانانه آن روز را گرامی خواهد داشت؛ روزی که به گفته او، «روحیه شکستناپذیر مردم امریکا» بر شرایط سخت غلبه کرد.
حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ یکی از مرگبارترین حملات تروریستی تاریخ امریکا بود که در صبح روز سهشنبه ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ توسط ۱۹ عضو سازمان تروریستی القاعده انجام شد. این حمله هماهنگشده با ربودن چهار هواپیمای مسافربری تجاری صورت گرفت و حدود ۲۹۷۷ نفر جان خود را از دست دادند.
پیام تازه حمزه بنلادن
«السحاب»، بازوی رسانهای القاعده، اولین بخش از یک مجموعه ویدیوهای تبلیغاتی را به مناسبت بیستوپنجسالگی حملات ۱۱ سپتامبر منتشر کرده است. علیرغم آنکه ایالات متحده در سال ۲۰۱۹ مرگ حمزه بنلادن را اعلام کرده بود، این ویدیو او را در محور پیام خود قرار داده است.
هشدار رئیسجمهور سابق امریکا
جورج دبلیو بوش، رئیسجمهور سابق امریکا، به مناسبت بیستوپنجمین سالگرد حملات ۱۱ سپتامبر، گفت که کشورش گاهی وارد دورههایی از انزواطلبی در عرصه سیاست خارجی میشود. او افزود این رویکرد و بیتوجهی ایالات متحده به تحولات جهان میتواند به معنای نادیده گرفتن درس حملات ۱۱ سپتامبر باشد.
شهروندان امریکا روز جمعه بیستوپنجمین سالگرد حملات ۱۱ سپتامبر را با برگزاری مراسم یادبود در نیویارک، واشنگتن و پنسیلوانیا گرامی داشتند؛ حملاتی که با کشتهشدن نزدیک به سه هزار نفر، سیاست خارجی امریکا، جنگ علیه «تروریسم» و زندگی نسلهای بعدی را بهطور گسترده تحت تاثیر قرار داد.
در نیویارک، اعضای خانواده قربانیان، که بسیاری از آنها تصاویر عزیزان خود را در دست داشتند، در «گراند زیرو»، محل سابق مرکز تجارت جهانی در منهتن نیویارک، در کنار جیدی ونس، معاون رئیسجمهور امریکا، و چهار رئیسجمهور پیشین این کشور گردهم آمدند.
این مراسم، مطابق هر سال، ساعت ۸:۴۶ صبح به وقت شرق امریکا، با یک دقیقه سکوت آغاز شد؛ لحظهای که در آن پرواز شماره ۱۱ شرکت هواپیمایی امریکن ایرلاینز با برج شمالی مرکز تجارت جهانی برخورد کرد. این حمله مرگبارترین حمله در خاک ایالات متحده به شمار میرود.
اندکی پس از آن، اعضای خانواده قربانیان نام دو هزار و ۹۷۷ نفری را که در حملات ۱۱ سپتامبر کشته شدند، با صدای بلند قرائت کردند. همچنین نام شش نفری که در بمبگذاری مرکز تجارت جهانی در سال ۱۹۹۳ کشته شده بودند، خوانده شد. این مراسم حدود چهار ساعت طول کشید.
برای یادآوری زمان برخورد سه هواپیمای دیگر و فروریختن دو برج مرکز تجارت جهانی نیز لحظات سکوت برگزار شد. امسال برای نخستینبار، هفتمین لحظه سکوت نیز به هزاران نفری اختصاص یافت که از سال ۲۰۰۱ در اثر بیماریهای مرتبط با گرد و غبار سمی ناشی از حملات جان باختهاند؛ گرد و غباری که ماهها هوای منطقه را آلوده کرده بود.
گرگوری کارافلو برای گرامیداشت یاد دوست قدیمیاش، جیمز مارتلو، در این مراسم حضور یافت. مارتلو در شرکت مالی «کانتور فیتزجرالد» کار میکرد؛ شرکتی که در حملات بیش از ۶۵۰ کارمند خود را از دست داد.
او گفت: «همه باید بدانند که آن روز برای بسیاری از خانوادهها، روزی بسیار بد و فاجعهبار بود. اینها جنگجو نبودند؛ افرادی مانند من و شما بودند که برای کار به محل کارشان میرفتند.»
در ایالت ویرجینیا، جایی که پرواز شماره ۷۷ امریکن ایرلاینز به بخش غربی ساختمان برخورد کرد و ۱۸۴ نفر کشته شدند، دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا، داستان زندگی شماری از قربانیان این پرواز را بازگو کرد؛ از جمله زنی که نخستین فرزندش را باردار بود، خانوادهای چهار نفره که عازم استرالیا بودند و سه دانشآموز صنف ششم که برای گردش علمی سفر میکردند.
رئیسجمهور امریکا و پیت هگست، وزیر دفاع این کشور، که او نیز سخنرانی کرد، از اظهارات خود برای دفاع از جنگ با ایران استفاده کردند؛ جنگی که آنان آن را برای جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هستهای ضروری میدانند.
ترامپ گفت: «ما به نیروهای امدادی و مجریان قانون ادای احترام میکنیم و آنها را دوست داریم. همچنین به نیروهای نظامی که همین اکنون برای اطمینان از اینکه جمهوری اسلامی ایران، بزرگترین حامی تروریسم در جهان، هرگز به سلاح هستهای دست پیدا نکند، خدمت میکنند، ادای احترام میکنیم.»
در ایالت پنسیلوانیا نیز مراسم یادبود برگزار شد؛ جایی که یکی از چهار هواپیمای ربودهشده، پرواز شماره ۹۳ شرکت یونایتد ایرلاینز، پس از مقاومت مسافران سقوط کرد. این هواپیما به سمت واشنگتن در حرکت بود.
رنجی که نسلها به دوش میکشند
حملات ۱۱ سپتامبر بر نسلهایی از امریکاییها که شاهد آن روز بودند یا در سالهای پس از آن بزرگ شدند، تاثیر عمیقی گذاشت و سیاست خارجی، سیاست داخلی و دیدگاه عمومی امریکا درباره امنیت را تحت تاثیر قرار داد.
اما برای کسانی که این حملات مستقیماً بر زندگیشان اثر گذاشت، از جمله خانوادهها و دوستان قربانیان، نیروهای امدادی و کارکنان عملیات نجات، سالگرد این حملات یادبودی از جانهای ازدسترفته در ۲۵ سال پیش و اندوهی است که پس از آن به جا ماند.
کارولین اوگونوفسکی، پدرش جان را از دست داد؛ او خلبان پرواز شماره ۱۱ بود که ۴۷ دقیقه پیش از برخورد با برج شمالی، از بوستون پرواز کرده بود.
اوگونوفسکی که اکنون ۳۹ سال دارد، امسال نخستین فرزندش را به دنیا آورد و نام پدرش را بر او گذاشت. او هفته گذشته فرزندش را بر سر مزار پدرش برد و روز جمعه نیز در مراسم یادبود در بوستون شرکت کرد.
او افزود: «ما به پدرم و همه کسانی که آن روز از دست دادیم، مدیونیم که به نسلهای آینده درباره آنچه رخ داد و درباره این افراد و قهرمانان بگوییم و اطمینان حاصل کنیم که آنها بدانند کشور ما چگونه در واکنش به این رویداد متحد شد و قدرتمندتر شد.»
میراث ماندگار
نسلی از امریکاییها از سال ۲۰۰۱ به بعد بزرگ شدهاند که برای به یاد آوردن حملات ۱۱ سپتامبر کمسن بودند، اما زندگیشان بهطور اساسی تحت تاثیر این حملات قرار گرفت.
این حملات آغازگر «جنگ علیه تروریسم» شد؛ جنگی که به حمله نظامی امریکا به افغانستان و عراق انجامید و سالها ادامه یافت. واکنش منفی عمومی ناشی از جنگهای طولانیمدت پس از ۱۱ سپتامبر، یک دهه پیش به افزایش محبوبیت دونالد ترامپ کمک کرد؛ زمانی که او وعده داده بود امریکا را وارد درگیریهای خارجی جدید نخواهد کرد؛ وعدهای که اکنون با جنگ ایران در معرض آزمون قرار گرفته است.
با این حال، امریکاییهای مسلمان و مهاجران کشورهای دارای اکثریت مسلمان نیز با افزایش تعصب و جرایم ناشی از نفرت روبهرو شدند. نظرسنجیهای عمومی نشان میدهد که حملات ۱۱ سپتامبر همچنان بر نگاه امریکاییها به مسلمانان تاثیر دارد.
زهران ممدانی، نخستین شهردار مسلمان نیویارک، با درخواست برخی جمهوریخواهان برای شرکت نکردن در مراسم روز جمعه روبهرو شد، اما این درخواست را رد کرد.
تلفات حملات تنها به کسانی که در ۱۱ سپتامبر جان باختند محدود نماند. بسیاری از نیروهای امدادی که هفتهها یا ماهها پس از حملات در محل حادثه فعالیت کردند، همچنین ساکنان مناطق اطراف و افراد دیگر، در اثر سموم موجود در هوا بیمار شدند و در نهایت جان باختند.
اداره آتشنشانی نیویارک در ۱۱ سپتامبر ۳۴۳ نفر از اعضای خود را از دست داد. بر اساس آمار این اداره، از آن زمان تاکنون بیش از ۶۰۰ آتشنشان دیگر، از جمله برخی اعضای بازنشسته که در عملیات نجات شرکت کرده بودند، بر اثر بیماریهای مرتبط با حملات ۱۱ سپتامبر جان باختهاند.
سیانان به نقل از پنج منبع گزارش داد بیش از ۱۰۰ مستشار نظامی امریکا در عربستان سعودی، اطلاعات و پشتیبانی هدفگیری در اختیار این کشور قرار میدهند؛ همزمان، تشدید نبرد با حوثیها نگرانیها درباره گشودهشدن جبههای تازه را افزایش داده است.
بر بنیاد گزارش سیانان، نیروهای امریکایی در چوکات یک فرماندهی مشترک تازهتأسیس فعالیت میکنند که طی هفتههای اخیر شکل گرفته است. یکی از مقامهای امریکایی شمار این نیروها را حدود ۲۰۰ تن اعلام کرد.
به گفتهی منابع سیانان، تشکیل این فرماندهی در پی نشانههایی از افزایش کمکهای جمهوری اسلامی به حملات حوثیها علیه عربستان سعودی صورت گرفته است.
امریکا همچنان به عربستان سعودی کمک کرده تا از ابزاری برای هدفگیری استفاده کند که امکان دیدن لحظهای تحولات میدان نبرد را در اختیار افسران نظامی قرار میدهد. یک مقام امریکایی این ابزار را مشابه سیستم «میون» پنتاگون توصیف کرد.
منبع دیگری نیز گفت واشنگتن برای حملات عربستان علیه حوثیها، اطلاعات مکانی و جغرافیایی مورد نیاز برای هدفگیری را در اختیار ریاض قرار میدهد.
امریکا مستقیماً در حملات سهم ندارد منابع سیانان تأکید کردند کمکهای کنونی امریکا با محدودیتهای سختگیرانهای همراه است و نیروهای این کشور مستقیماً در حملات علیه حوثیها سهم نمیگیرند.
امریکا همچنان برخلاف دورههای پیشین جنگ یمن، به طیارههای نظامی عربستان سعودی تیلرسانی (سوخترسانی) نمیکند و دیگر پشتیبانیهای عملیاتی را در اختیار این کشور قرار نمیدهد.
یکی از منابع، هدف از حضور مستشاران امریکایی را کمک به اجرای «روان و مسلکی» عملیات عربستان سعودی توصیف کرد. منابع دیگر نیز این مأموریت را ادامه همکاریهای استخباراتی و آموزشی پیشین میان واشنگتن و ریاض دانستند.
وزارت دفاع (جنگ) آمریکا در پاسخ به سیانان اعلام کرد بهطور معمول در بارهی مسائل استخباراتی اظهار نظر نمیکند. سفارت عربستان در واشنگتن نیز تا زمان نشر گزارش به درخواست این شبکه برای اظهار نظر پاسخ نداده بود.
پیشروی حوثیها نگرانیها را افزایش داد افزایش حمایت امریکا از عربستان سعودی همزمان با شدت گرفتن درگیریها در شبهجزیرهی عرب صورت میگیرد. به گزارش سیانان، نبردهای روزهای اخیر از سال ۲۰۲۲ تاکنون در شدیدترین سطح خود قرار گرفتهاند.
حوثیها پنجشنبه ۱۹ سنبله یک بندر راهبردی در دریای سرخ را تصرف کردند؛ اقدامی که میتواند توانایی این گروه برای تهدید تنگهی بابالمندب را افزایش دهد. این گروه همچنان اوایل هفته در حملات راکتی و طیارههای بدون سرنشین (پهپادی) به عربستان دهها غیرنظامی را کشت.
بابالمندب دریای سرخ را به اقیانوس هند وصل میکند و یکی از مسیرهای اصلی تجارت و انتقال انرژی در جهان به شمار میرود. گسترش درگیریها به این آبراه، دومین مسیر مهم کشتیرانی خاورمیانه را همزمان با بحران تنگهی هرمز در معرض تهدید قرار میدهد.
شرکت هوش مصنوعی آنتروپیک میگوید که امسال جلو چند مورد استفاده مشکوک از مدلهای پیشرفته خود را گرفته است که میتوانستند به تحقیقات درباره ساخت سلاحهای بیولوژیک کمک کنند.
نیویارک تایمز روز پنجشنبه گزارش داد که شرکت آنتروپیک نتوانسته با قطعیت مشخص کند که تحقیقات بیولوژیک انجامشده با هوش مصنوعی این شرکت اهداف علمی داشتهاند یا برای مقاصد مخرب صورت گرفتهاند. با این حال، آنتروپیک به دلیل خطرات بالقوه، حسابهای مرتبط را مسدود کرده است.
این جزئیات در گزارش تازه آنتروپیک درباره سوءاستفاده از مدلهای هوش مصنوعی این شرکت، از جمله چتبات «کلود»، منتشر شدهاند.
جیکوب کلاین، از مدیران آنتروپیک گفت که تشخیص هدف واقعی چنین تحقیقاتی دشوار است، زیرا پژوهشهایی که به تولید واکسین و پیشرفتهای پزشکی کمک میکنند، میتوانند برای مهندسی عوامل بیماریزای خطرناک نیز به کار روند. به گفته او، کاربران مشکوک نیات مخرب خود را آشکار نمیکنند و همین موضوع تشخیص سوءاستفاده را پیچیده میسازد.
در یک نمونه که در ماه می اتفاق افتاد، دانشمندی از کلود برای تنظیم درخواست بودجه جهت پژوهش روی ویروس «چیکونگونیا» استفاده کرد. این طرح شامل ایجاد تغییرات ژنتیکی در ویروس و آزمایش آن روی حیوانات بود. این نوع تحقیقات که به «افزایش کارکرد» معروفاند، در کنار کاربرد علمی، میتوانند به ساخت ویروسهای خطرناکتر منجر شوند.
آنتروپیک اعلام کرد که این مورد زمانی نگرانکنندهتر شد که مشخص گردید قرار است پژوهش در یک موسسه تحقیقاتی نظامی انجام شود. کلاین گفت که اگرچه مشخص نیست هدف نهایی استفاده تسلیحاتی بوده یا خیر، اما اجرای چنین طرحی در یک نهاد نظامی نگرانکننده است.
این شرکت نام پژوهشگران، موسسات یا کشورهای مرتبط را افشا نکرده، اما تاکید کرد که برخی کاربران برای عبور از سیستمهای ایمنی، محدودیتهای دسترسی را دور زده و هدف واقعی خود را پنهان کرده بودند.
آنتروپیک میافزاید که مدلهای قدیمیتر توانایی چندانی برای کمک به تحقیقات خطرناک نداشتند، اما مدلهای جدید در تحلیلهای پیچیده توانمندتر شدهاند. این موضوع نگرانیها را درباره احتمال استفاده از هوش مصنوعی برای توسعه عوامل بیماریزا افزایش داده است.
سوزان مونارز، میکروبیولوژیست و کارشناس صحت عامه که این گزارش را پیش از انتشار بررسی کرده، گفت که این یافتهها نشان میدهند برخی افراد و نهادها در صددند از هوش مصنوعی برای ساخت عوامل بیماریزا استفاده کنند. او افزود این فناوری در کنار منافع طبی، این خطر را دارد که افراد مخرب فعالیت خود را در پوشش پژوهشهای مشروع پنهان کنند.
اندرو وبر، مقام پیشین وزارت دفاع امریکا و عضو ارشد شورای خطرهای استراتژیک، این یافتهها را نگرانکننده خواند و خواستار محدود شدن دسترسی به مدلهای پیشرفته زیستشناسی فقط برای پژوهشگران مورد اعتماد شد.
گزارش آنتروپیک ابعاد دیگری از سوءاستفاده را نیز فاش کرده است. بر اساس این گزارش، عوامل حکومتهای چین و ایران از کلود برای نظارت بر مخالفان و مهاجران چینی و ایرانی استفاده کردهاند. همچنین رسانههای حکومتی روسیه از این ابزار برای تولید تبلیغات آنلاین و انتشار ادعاهای ساختگی درباره انتخابات مولداوی بهره بردهاند.
این گزارش به تلاش برای بهکارگیری کلود در طراحی سلاحهای متعارف مانند تفنگ، راکت، طیارههای بدون سرنشین و بمب نیز اشاره میکند. آنتروپیک سه مورد از این فعالیتها را در چین، دو مورد در روسیه و یک مورد در یمن شناسایی کرده است. نیویارک تایمز نوشت که قرائن نشان میدهد مورد یمن به شورشیان حوثی مرتبط بوده است.
بیستوپنج سال پس از حملات ۱۱ سپتامبر پرونده خالد شیخ محمد، یکی از متهمان اصلی طراحی این حملات، هنوز به صدور حکم نرسیده است. یک قاضی نظامی امریکا، ۱۶ جوزای ۱۴۰۷ را برای آغاز محاکمه او و سه متهم دیگر تعیین کرده، اما سابقه این پرونده نشان میدهد که این تاریخ نیز احتمالاً قطعی نیست.
خالد شیخ محمد در سال ۲۰۰۳ در پاکستان بازداشت شد. او پس از چند سال نگهداری در بازداشتگاههای مخفی سازمان سیا، در سال ۲۰۰۶ به گوانتانامو منتقل شد. او و چند متهم دیگر در سال ۲۰۱۲ رسماً تفهیم اتهام شدند، اما پرونده از آن زمان عمدتاً در مرحله پیش از محاکمه باقی مانده است.
اعترافی که از پرونده کنار گذاشته شد
اندیشکده امریکایی سوفان روز پنجشنبه در مطلبی نوشت که یکی از دلایل اصلی طولانی شدن پرونده، اختلاف بر سر شواهدی است که پس از بازجوییهای سیا به دست آمدهاند. خالد شیخ محمد در بازداشت سیا تحت روشهای خشن بازجویی، از جمله ۱۸۳ بار غرق مصنوعی یا القای حس خفگی با آب، قرار گرفت. همین موضوع بعدها به یکی از مهمترین چالشهای حقوقی پرونده تبدیل شد.
براساس قوانین امریکا، اعترافات و اظهارات بهدستآمده از طریق شکنجه در دادگاه قابل استناد نیستند. حکومت جورج دبلیو بوش در سالهای پس از ۱۱ سپتامبر برخی روشهای خشن بازجویی، از جمله القای حس خفگی با آب را «روشهای بازجویی پیشرفته» میخواند و استدلال میکرد که این روشها از نظر حقوقی شکنجه محسوب نمیشوند.
در تازهترین تحول مهم، مایکل شراما، قاضی نظامی پرونده، در اگست امسال حکم داد که اظهارات خالد شیخ محمد به ماموران افبیآی در سال ۲۰۰۷ نمیتواند در دادگاه استفاده شود. قاضی تشخیص داد که این اظهارات داوطلبانه نبوده و تحت تاثیر شکنجه و فشارهای دوره بازداشت سیا بیان شده است. او همچنین گفت که به خالد شیخ محمد درباره حق سکوت و دسترسی به وکیل اطلاع داده نشده بود.
این تصمیم کار دادستانها را دشوارتر میکند، زیرا اعترافات سال ۲۰۰۷ از شواهد مهم آنان بود. با این حال، دادستانی فدرال میگوید که شواهد دیگری، از جمله سوابق تماسهای تلفنی و اطلاعات مالی، در اختیار دارد که به گفته آنان ارتباط خالد شیخ محمد با القاعده و طرح ربودن هواپیماها را نشان میدهد.
دادستانهای نظامی امریکا تصمیم گرفتهاند که به کنار گذاشته شدن این اعترافات اعتراض نکنند. آنان نگراناند که درخواست تجدیدنظر، تاریخ تعیینشده برای محاکمه در جون ۲۰۲۸ را بار دیگر به تاخیر بیندازد.
توافقی که لغو شد
پرونده در سال ۲۰۲۴ برای مدتی به سمت پایان یافتن پیش رفت. خالد شیخ محمد و دو متهم دیگر با وزارت دفاع امریکا به توافقی رسیدند که براساس آن، در برابر پذیرش اتهام، به جای مجازات اعدام به حبس ابد محکوم میشدند.
اما لوید آستین، وزیر دفاع وقت امریکا این توافق را لغو کرد و پرونده بار دیگر به مسیر محاکمه با احتمال صدور حکم اعدام بازگشت. این تصمیم نیز کشمکشهای حقوقی را ادامه داد.
پیش از آن قرار بود محاکمه در سال ۲۰۲۱ برگزار شود، اما این برنامه عملی نشد. قاضی کنونی همچنین درخواست دادستانها برای آغاز محاکمه در جنوری ۲۰۲۷ را رد کرد و گفت این زمانبندی واقعبینانه نیست.
چرا این پرونده اینقدر طولانی شده است؟
اندیشکده سوفان نوشت که بخش مهمی از پیچیدگی پرونده به این پرسش حقوقی برمیگردد که آیا شواهدی که پس از شکنجه یا فشار شدید به دست آمدهاند، میتوانند در دادگاه استفاده شوند یا نه.
حکومت امریکا خالد شیخ محمد را از طراحان اصلی حملات ۱۱ سپتامبر میداند که نزدیک به سه هزار کشته بر جا گذاشت. اما استفاده از شکنجه در بازجوییهای اولیه باعث شده است اعتبار و قابلیت استفاده از بخشی از شواهد با چالش روبهرو شود و روند محاکمه سالها به درازا بکشد.
اکنون پنجم جون ۲۰۲۸ برای آغاز محاکمه تعیین شده است، اما برگزاری آن به تکمیل مراحل متعدد پیش از محاکمه بستگی دارد و احتمال تاخیر دوباره همچنان وجود دارد.
۲۵ سال انتظار خانوادههای قربانیان
تأخیر در این پرونده برای خانوادههای نزدیک به سه هزار قربانی حملات ۱۱ سپتامبر اهمیت ویژهای دارد. بسیاری از آنان یک ربع قرن است که در انتظار محاکمه و صدور حکم علیه متهمان این حملاتاند. برخی از اعضای سالخورده این خانوادهها نگراناند که پیش از پایان پرونده نتیجه نهایی آن را نبینند.
تعیین تاریخ جدید میتواند امید تازهای ایجاد کند، اما سابقه پرونده نشان میدهد که هنوز نمیتوان با اطمینان گفت که محاکمه در سال ۲۰۲۸ برگزار خواهد شد.
پرونده خالد شیخ محمد نمونهای از پیامدهای حقوقی استفاده از شکنجه در مبارزه با تروریسم است. امریکا پس از حملات ۱۱ سپتامبر شماری از مظنونان را در خارج از خاک خود بازداشت و تحت بازجوییهای خشن قرار داد. سالها بعد، استفاده از همین روشها به یکی از موانع اصلی محاکمه متهمان این حملات تبدیل شده است.
به این ترتیب، ۲۵ سال پس از ۱۱ سپتامبر، پرسش فقط این نیست که خالد شیخ محمد چه زمانی محاکمه خواهد شد. پرسش مهمتر این است که آیا پروندهای که سالها درگیر شکنجه، شواهد مناقشهبرانگیز، توافقهای لغوشده و کشمکشهای حقوقی بوده، سرانجام به یک حکم نهایی خواهد رسید یا نه.
والاستریت ژورنال گزارش داد مشاوران ارشد دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا در جلسات خصوصی، احتمال ادامه «جنگ ایران» تا پایان دوره ریاستجمهوری او در جنوری ۲۰۲۹ را مطرح کردهاند؛ ارزیابی که با وعدههای علنی ترامپ درباره پایان سریع جنگ در تضاد است.
به نوشته این روزنامه، جیدی ونس، معاون رئیسجمهور امریکا، مارکو روبیو، وزیر خارجه، و شماری دیگر از مقامهای ارشد در جلساتی در دفتر بیضی و اتاق وضعیت به ترامپ گفتهاند که [حکومت] ایران ممکن است در برابر محاصره دریایی و دیگر فشارهای نظامی امریکا به مقاومت ادامه دهد.
مقامهای امریکایی به والاستریت ژورنال گفتهاند این وضعیت میتواند جنگ را تا پایان دوره ریاستجمهوری ترامپ و حتی پس از مراسم تحلیف رئیسجمهور بعدی در جنوری ۲۰۲۹ طولانی کند.
این ارزیابیهای غیرعلنی در حالی مطرح شده است که ترامپ روز چهارشنبه ۱۸ سنبله گفت جنگ «بلافاصله» پس از انتخابات میاندورهای نوامبر پایان مییابد، زیرا به گفته او، [حکومت] ایران «دیگر نمیتواند دوام بیاورد».
ترامپ همچنین بارها تاکید کرده است نیروهای [حکومت] ایران شکست خوردهاند و حکومت این کشور بهزودی تسلیم خواهد شد. با این حال، نزدیکان رئیسجمهور امریکا میگویند او در گفتوگوهای خصوصی خواهان پایان سریع جنگ است، اما همزمان از محاصره اقتصادی بلندمدت ایران حمایت میکند.
جنگ با حکومت ایران اکنون وارد هفتمین ماه خود شده و بر اساس این گزارش، تاکنون ۱۸ نظامی امریکایی در آن کشته شدهاند.
امریکا برای محاصره بلندمدت آماده میشود
دولت ترامپ در راهبرد جدید خود میکوشد با ترکیب محاصره دریایی و تحریمهای شدید، جمهوری اسلامی را به برچیدن برنامه هستهای ایران وادار کند.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری امریکا، این راهبرد را که «عملیات طرد اقتصادی» نام گرفته، جایگزینی برای ورود به عملیات رزمی گسترده معرفی کرده است.
اولیویا ولز، سخنگوی کاخ سفید، گفت ترامپ تواناییهای نظامی [حکومت] ایران را نابود کرده و با «قدرتمندترین محاصره دریایی در تاریخ جهان» و تحریمهای گسترده، باقیمانده اقتصاد این کشور را فلج میکند.
او در پاسخ به پرسشها درباره ادامه جنگ گفت: «تنها رئیسجمهور ترامپ میداند چه کاری و در چه زمانی انجام خواهد داد.»
ونس نیز هفته گذشته حاضر نشد زمان مشخصی برای پایان مناقشه ارائه کند. او با وجود محاصره و ادامه حملات پراکنده گفت وضعیت کنونی را «جنگ» توصیف نمیکند.
معاون رئیسجمهور امریکا گفت ارائه یک «جدول زمانی ساختگی» غیرمسئولانه خواهد بود، زیرا [حکومت] ایران میتواند از آن بهرهبرداری کند. او تهران را به نقض تعهدات و ادامه حمله به کشتیهای تجاری متهم کرد.
استقرار نیروهای امریکایی تا سال ۲۰۲۷ تمدید شد
والاستریت ژورنال پیش از این گزارش داده بود پیت هگست، وزیر جنگ امریکا، ماموریت شماری از نیروهای مستقر در خاورمیانه را تا سال ۲۰۲۷ تمدید کرده است. هدف از این اقدام، حفظ گزینههای نظامی ترامپ در صورت طولانی شدن مناقشه عنوان شده است.
پنتاگون همچنین قصد دارد ماموریت برخی واحدهای پدافند هوایی را بدون تعیین تاریخ قطعی پایان تمدید کند. این یگانها برای رهگیری موشکها و پهپادها در نقاط مختلف خلیج فارس مستقر شدهاند.
در مجموع حدود ۵۰ هزار نیروی امریکایی در منطقه حضور دارند.