سه سال از حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ حماس به جنوب اسرائیل می‌گذرد. این حمله مرگبارترین روز در تاریخ اسرائیل را رقم زد و به جنگی انجامید که ده‌ها هزار فلسطینی را کشت، غزه را به ویرانه تبدیل کرد و دامنه درگیری را از لبنان و سوریه تا ایران و کشورهای خلیج گسترش داد.
با وجود برقراری آتش‌بس در غزه از یک سال پیش، حملات همچنان ادامه دارد و چشم‌انداز یک صلح پایدار هنوز دور به نظر می‌رسد.
در هفتم اکتبر ۲۰۲۳، نیروهای حماس و گروه‌های مسلح فلسطینی با عبور از مرز غزه وارد شهرها، شهرک‌ها و پایگاه‌های نظامی در جنوب اسرائیل شدند. براساس آمار مورد استفاده رویترز، حدود ۱۲۰۰ نفر در این حمله کشته شدند و ۲۵۱ نفر به گروگان گرفته شدند. بسیاری از قربانیان غیرنظامی بودند. کشتار شرکت‌کنندگان جشنواره موسیقی، خانواده‌ها در شهرک‌های مرزی و ربودن زنان، کودکان، سالمندان و سربازان، جامعه اسرائیل را با یکی از عمیق‌ترین شوک‌های امنیتی روبه‌رو کرد.
اسرائیل در پاسخ، عملیات گسترده هوایی و زمینی در غزه را آغاز کرد. سه سال بعد، ابعاد تلفات فلسطینی چندین برابر قربانیان هفتم اکتبر شده است.
براساس اطلاعات وزارت بهداشت غزه، شمار کشته‌شدگان از ۷۴ هزار نفر گذشته است. الجزیره با استناد به آمار این وزارتخانه گزارش داد که دست‌کم ۲۱ هزار کودک در میان کشته‌شدگان‌اند و بیش از ۱۷۵ هزار نفر نیز زخمی شده‌اند. این آمار تنها مرگ‌های ثبت‌شده را دربرمی‌گیرد و هزاران مفقود یا افرادی که زیر آوار مانده‌اند ممکن است در آن محاسبه نشده باشند.
اسرائیل می‌گوید بخش قابل توجهی از کشته‌شدگان جنگجویان حماس بوده‌اند، اما وزارت بهداشت غزه آمار جداگانه‌ای از نیروهای مسلح و غیرنظامیان منتشر نمی‌کند.
ویرانی مادی نیز ابعادی کم‌سابقه یافته است. ارزیابی نهایی مشترک سازمان ملل، اتحادیه اروپا و بانک جهانی، هزینه بازسازی و احیای غزه را حدود ۷۱.۴ میلیارد دالر در یک دهه برآورد کرده‌اند. بیش از ۶۱ میلیون تُن آوار در غزه باقی مانده و سازمان ملل می‌گوید پاکسازی کامل آن، حتی با دسترسی مناسب به ماشین‌آلات، ممکن است سال‌ها طول بکشد.
طبق داده‌های سازمان ملل، تقریباً تمام مراکز درمانی و مکاتب غزه آسیب دیده‌اند یا از فعالیت عادی بازمانده‌اند. اقتصاد محلی نیز عملاً فروپاشیده است؛ کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل تخمین زده که ۹۲ درصد مراکز اقتصادی غزه آسیب دیده یا نابود شده و بیکاری به حدود ۷۸ درصد رسیده است.
جنگ اما در غزه محدود نماند. حزب‌الله لبنان یک روز پس از آغاز جنگ حملات خود به اسرائیل را با عنوان حمایت از غزه آغاز کرد و تبادل آتش در مرز به جنگی تمام‌عیار در سال ۲۰۲۴ تبدیل شد. اسرائیل مناطق گسترده‌ای در جنوب و شرق لبنان و حومه جنوبی بیروت را بمباران کرد و عملیات زمینی انجام داد. تا زمان آتش‌بس در نوامبر ۲۰۲۴، مقام‌های لبنان از کشته‌شدن بیش از ۳۷۰۰ نفر خبر داده بودند و حدود ۱.۴ میلیون نفر آواره شدند.
آتش‌بس لبنان نیز پایان بحران نبود. با آغاز جنگ مستقیم امریکا و اسرائیل علیه ایران در ۲۸ فبروری ۲۰۲۶، جبهه لبنان بار دیگر شعله‌ور شد. رویترز گزارش داده که تنها تا ۱۹ مارچ بیش از هزار نفر در حملات اسرائیل در لبنان کشته و حدود یک میلیون نفر آواره شده بودند.
همزمان حملات امریکا و اسرائیل در ایران و پاسخ تهران به اسرائیل، پایگاه‌های امریکایی و کشورهای منطقه، جنگی را شکل داد که تا پاییز ۲۰۲۶ همچنان ادامه دارد و هزاران کشته برجای گذاشته است.
اسرائیل در سوریه نیز بارها اهداف نظامی، مسیرهای انتقال سلاح و مواضع مرتبط با ایران و حزب‌الله را هدف قرار داده است.
یکی از بحث‌های تازه در اسرائیل، این است که آیا حمله هفتم اکتبر قابل پیش‌بینی بود یا خیر. روزنامه هاآرتص در سپتامبر ۲۰۲۶ گزارش داد که محمد بن زاید، رئیس امارات متحده عربی، حدود ده روز پیش از حمله به بنیامین نتانیاهو هشدار داده بود که حماس در حال آماده‌سازی یک اقدام بزرگ است.
گزارش‌های بعدی گفتند استخبارات امارات متحده عربی نیز اطلاعات مشابهی را به شین‌بت منتقل کرده بود. نتانیاهو این گزارش را «دروغ» خوانده، آن را رد کرده و اعلام کرده است علیه هاآرتص اقدام حقوقی می‌کند. امارات نیز به‌طور رسمی جزئیات این ادعا را تایید نکرده است.
گزارش دیگری که وال‌استریت ژورنال منتشر کرده و الجزیره آن را بازتاب داده، می‌گوید عباس کامل، رئیس وقت استخبارات مصر، چند روز پیش از هفتم اکتبر نیز درباره احتمال حمله حماس هشدار داده بود. گزارش‌ها از هشدارهای دیگری در سپتامبر همان سال نیز سخن می‌گویند. نتانیاهو دریافت چنین هشدار مشخصی را رد کرده و دولت مصر نیز درباره گزارش تازه توضیح علنی نداده است. بنابراین هنوز نمی‌توان با قطعیت گفت که نتانیاهو اطلاعات مشخصی درباره زمان و ابعاد عملیات هفتم اکتبر در اختیار داشته و عمداً آن را نادیده گرفته است. آنچه روشن است این است که دستگاه‌های امنیتی اسرائیل پیش از حمله، حماس را عمدتاً «مهار‌شده» ارزیابی می‌کردند؛ فرضی که صبح هفتم اکتبر فرو ریخت.
در غزه، آتش‌بسی که با میانجی‌گری امریکا در ۱۰ اکتبر ۲۰۲۵ اجرایی شد، جنگ گسترده را متوقف کرد و به آزادی آخرین گروگان‌های اسرائیلی و صدها زندانی فلسطینی انجامید. اما یک سال بعد، رویترز می‌گوید اهداف اصلی توافق هنوز تحقق نیافته است.
اسرائیل همچنان حدود دو سوم غزه را در کنترول دارد، حماس خلع سلاح نشده و بازسازی عملاً آغاز نشده است. از زمان آتش‌بس نیز بیش از ۱۴۰۰ فلسطینی در حملات اسرائیل کشته شده‌اند. اسرائیل می‌گوید این حملات در پاسخ به تهدیدها و تلاش حماس برای تجدید سازمان انجام شده است، ادعایی که حماس رد می‌کند.
سه سال پس از هفتم اکتبر، برای اسرائیلی‌ها خاطره کشتار و گروگان‌گیری هنوز زخمی باز است و برای فلسطینیان غزه، سه سال جنگ به مرگ ده‌ها هزار نفر، آوارگی تقریباً تمام جمعیت و نابودی بخش بزرگی از سرزمین‌شان انجامیده است. جنگی که از یک صبح در جنوب اسرائیل آغاز شد، امروز به مجموعه‌ای از بحران‌های به‌هم‌پیوسته در غزه، لبنان، سوریه، ایران و خلیج تبدیل شده است.
آتش‌بس وجود دارد، اما صلح هنوز نه: مسئله خلع سلاح حماس، خروج اسرائیل از غزه، آینده اداره این منطقه و مهم‌تر از همه یک راه‌حل سیاسی برای مناقشه اسرائیل و فلسطین همچنان بی‌پاسخ مانده است.
بر بنیاد بیانیه وزارت امور خارجه پاکستان، محمد اسحاق دار معاون نخست‌وزیر و وزیر خارجه، خواجه محمد آصف وزیر دفاع، عاصم منیر رئیس ستاد ارتش و فرمانده نیروهای دفاعی پاکستان، در رأس یک هیئت بلندپایه عازم ریاض شده‌اند.
همزمان، وزارت خارجه ترکیه نیز اعلام کرد که هاکان فیدان وزیر خارجه، یاشار گولر وزیر دفاع ملی، و جنرال متین گوراک رئیس ستاد کل نیروهای مسلح ترکیه در این نشست سه‌جانبه حضور دارند.
میزبانی این اجلاس راهبردی را شاهزاده فیصل بن فرحان وزیر خارجه، شاهزاده خالد بن سلمان وزیر دفاع، و جنرال فیاض بن حامد الرویلی رئیس ستاد کل نیروهای مسلح عربستان سعودی بر عهده دارند.
وزارت‌های خارجه سه کشور در بیانیه‌های جداگانه اعلام کرده‌اند که دستور کار اصلی این نشست، بررسی آخرین دگرگونی‌های امنیتی در سطح منطقه و ارزیابی گام‌های برداشته‌شده در مسیر نهادینه‌سازی ائتلاف مشترک دفاعی است.
اسلام‌آباد تأکید کرده است که حضور ارشدترین مقام‌های سیاسی و نظامی پاکستان در این اجلاس، نشانه پایبندی این کشور به تقویت صلح و ثبات پایدار در حوزه خلیج فارس و غرب آسیا است.
توافق‌نامه دفاع مشترک مکه «کمیته استراتژیک سیاسی و دفاعی» در ۱۶ اسد امسال میان اسلام‌آباد، ریاض و انقره امضا شد؛ پیمانی راهبردی که بر پایه اصل بازدارندگی جمعی بنا شده و صراحتاً قید می‌کند که هرگونه تجاوز یا حمله مسلحانه به قلمرو یکی از اعضا، به مثابه حمله علیه هر سه کشور تلقی خواهد شد.
نخستین نشست این کمیته در ۹ سنبله در استانبول برگزار شد که در جریان آن، طرف‌ها در مورد استقرار دبیرخانه دائمی در خاک عربستان سعودی، تعیین دبیرکل از سوی پاکستان برای دوره‌ای سه‌ساله، و آغاز همکاری‌های مشترک در زمینه انتقال فناوری‌های نوین نظامی و تولیدات پیشرفته دفاعی به تفاهم رسیدند.
برگزاری این اجلاس سه‌جانبه در ریاض در شرایطی صورت می‌گیرد که تنش‌های امنیتی در منطقه روندی فزاینده به خود گرفته است.
پیش‌تر، وزیران خارجه هر سه کشور در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویارک با محکوم کردن حملات اخیر به تأسیسات اقتصادی و غیرنظامی عربستان سعودی، بر تشکیل جلسه فوری مقام‌های دفاعی برای هماهنگی تدابیر مشترک حفاظتی تأکید کرده بودند؛ اقدامی که از شکل‌گیری یک بلوک دفاعی مستقل و هم‌پوشان در هندسه امنیتی خاورمیانه حکایت دارد.
