درانی روز چهارشنبه در دومین دور نشست «گفتوگوهای عدالت لاهه» در هالند تأکید کرد که افغانها باید بدون مداخله خارجی درباره آینده کشورشان تصمیم بگیرند و افغانستان نباید دوباره گرفتار جنگسالاری شود.
نشست «گفتوگوهای عدالت لاهه» به میزبانی بنیاد حقوق کیفری بینالمللی و با شعار «صدای قربانیان جنگ، مسئولیت مشترک بشریت است» برگزار شد. در این نشست، شماری از روزنامهنگاران، پژوهشگران و دیپلوماتهای پیشین درباره وضعیت افغانستان زیر حاکمیت طالبان، سرکوب مخالفان، وضعیت زنان، نقش کشورهای منطقه و مسئولیت جامعه جهانی گفتوگو کردند.
نماینده ویژه پیشین پاکستان برای افغانستان گفت که نبود وحدت میان افغانها یکی از عوامل قدرتگیری طالبان بود. او با اشاره به توافقنامه دوحه میان امریکا و طالبان گفت که باید عملکرد طرفهای مختلف در تحولات افغانستان بررسی شود. درانی افزود که افغانها باید به عملکرد گذشته خود نیز نگاه کنند و تا زمانی که اشتباهات اصلاح نشود، وضعیت کنونی ادامه خواهد یافت.
درانی انتقاد از نقش پاکستان در ظهور طالبان را رد کرد و گفت که طالبان بهگونه مستقل عمل میکرد. او در عین حال گفت که برخی افراد در پاکستان که از بازگشت طالبان به قدرت خوشحال بودند، اکنون سرخورده شدهاند.
درانی در بخش دیگری از نشست، در پاسخ به پرسشی درباره حملات تروریستی در پاکستان، گفت که راهحل مشکلات افغانستان و پاکستان این است که افغانستان دیگر گرفتار «جنگسالاری» نباشد و کشورهای خارجی در امور آن مداخله نکنند. او تأکید کرد که افغانها باید بتوانند بدون مداخله خارجی درباره آینده خود تصمیم بگیرند.
او همچنین ادعا کرد که هند در گذشته به مجاهدین افغان در جنگ داخلی کمک مالی میکرد تا از خاک این کشور جبههای علیه پاکستان باز کنند. درانی گفت که رادیوی سراسری هند نیز از موضوع پشتونستان حمایت میکرد و او اسناد مربوط به این موضوع را دیده است.
او در ادامه مدعی شد که گروههایی مانند ارتش آزادیبخش بلوچ نیز از هند پول دریافت میکنند و به باور او، استفاده از مسیر افغانستان برای گشودن جبههای علیه پاکستان برای هند آسانتر است.
سمپل: طالبان با دستگاه سرکوب در قدرت باقی مانده است
مایکل سمپل، پژوهشگر مسائل افغانستان در این نشست گفت که طالبان با زور کابل را تصرف کرد و بدون کسب رضایت مردم افغانستان به قدرت رسید.
او گفت که طالبان برای حفظ حاکمیت خود همچنان بر زور تکیه دارد و در پشت چهرههایی که ظاهراً میانهرو به نظر میرسند، دستگاهی سرکوبگر فعالیت میکند.
سمپل از تاجمیر جواد، معاون استخبارات طالبان، بهعنوان یکی از افرادی نام برد که به گفته او، دستگاه سرکوب این گروه را اداره میکند. او گفت که تاجمیر جواد در اسد ۱۴۰۰ از پایگاههای آموزشی بمبگذاران انتحاری در آن سوی مرز به کابل آمد و اکنون در ساختار استخبارات طالبان نقش دارد.
این پژوهشگر دیدار مقامهای روسیه با مسئولان استخبارات طالبان را بیشتر نمایش سیاسی خواند و گفت که روسها در واقعیت به طالبان اعتماد ندارند.
سمپل افزود که طالبان توانسته است در کوتاهمدت با استفاده از زور مخالفان خود را سرکوب کند و در قدرت باقی بماند، اما به باور او، چنین شیوهای در درازمدت نمیتواند دوام بیاورد.
او گفت که مردم افغانستان از بدخشان تا فاریاب به شیوههای گوناگون مقاومت مدنی کردهاند و بیش از ۱۴ شیوه مقاومت مدنی را میتوان در این کشور شناسایی کرد. با این حال، به گفته او، دستگاه سرکوب طالبان تاکنون توانسته است این مقاومتها را مهار کند.
بارکزی: طالبان محصول جنگهای نیابتی است
شکریه بارکزی، دیپلومات و نماینده پیشین مجلس افغانستان در این نشست گفت که ظهور طالبان را نمیتوان صرفاً با داستان یک ملای روستایی که قرآن زیر بغل داشت، توضیح داد.
او تأکید کرد که افغانستان در قرن بیستویکم قرار دارد و جنگهای نیابتی در تحولات سیاسی و نظامی آن نقش تعیینکننده داشتهاند.
بارکزی گفت که مجاهدین افغان برای بیش از دو دهه از کشورهای مختلف کمکهای مالی و تسلیحاتی دریافت میکردند و کنارزدن آنها با وجود این امکانات آسان نبود.
به گفته او، طالبان نیز باید در چارچوب پروژههای سیاسی و جنگهای نیابتی بررسی شود. بارکزی با اشاره به گسترش سریع این گروه در افغانستان گفت که یک ملای ساده و روستایی بهتنهایی نمیتواند چنین طرح پیچیدهای را پیش ببرد.
او همچنین گفت که افراطگرایی به این شکل در تاریخ و فرهنگ افغانستان ریشه نداشته است و مردم این کشور آزادی، موسیقی و رقصهای سنتی خود را دوست دارند.
بارکزی ظهور طالبان در دوره نخست، طالبان کنونی و داعش را در چارچوب پروژههای سیاسی و جنگهای نیابتی مرتبط دانست. او همچنین گفت که نباید تمرکز اصلی جامعه جهانی تنها بر تعامل با طالبان باشد، بلکه باید به مردم افغانستان توجه شود.
بارکزی تأکید کرد که دیدهنشدن زنان در خیابانها به معنای رضایت آنان از وضعیت موجود نیست و زنان، چه در داخل افغانستان و چه در خارج از کشور، مقاومترین نیروی مدنی این کشور هستند.
او گفت که زنان با وجود فشارها و دشواریها همچنان در خط مقدم مبارزه قرار دارند و از تحمیل طالبان یا هر گروه دیگری بر مردم افغانستان خسته شده است.
بتی دم: روایتهای جنگ افغانستان باید دوباره بررسی شوند
بتی دم، پژوهشگر و نویسنده کتابی درباره ملا عمر، گفت که طرفهای مختلف در جنگ افغانستان تلاش کردهاند روایت خود را به جهان ارائه کنند.
او گفت که روزنامهنگاران میتوانستند نقش موثرتری در راستیآزمایی ادعاهای طرفهای درگیر داشته باشند، اما به باور او، بسیاری از خبرنگاران بیش از اندازه تصور میکردند که روایت ناتو درست است.
دم افزود که ناتو برنامه گستردهای برای پیروزی در افغانستان داشت، اما واقعیت جنگ پیچیدهتر بود و حملات در این کشور از سوی بازیگران مختلف انجام میشد.
او گفت که در جریان تحقیق درباره حلقه اطرافیان حامد کرزی، متوجه شده بود که برخی افراد نزدیک به او در حملات دست دارند. این موضوع او را به بررسی بیشتر نقش طالبان در جنگ افغانستان واداشت.
دم درباره پژوهش خود پیرامون ملا عمر گفت که میخواست تفاوت میان روایتهای منتشرشده در رسانهها و واقعیتهایی را بررسی کند که از پنج سال تحقیق میدانی به دست آمده بود.
به گفته او، ملا عمر مردی روستایی با آموزش دینی محدود و دیدگاههای بسیار سرسختانه بود.
دم افزود که در اطراف او افرادی از طالبان نیز حضور داشتند که با تعامل با امریکا مخالفتی نداشتند. به گفته او، امروز نیز در کابل افرادی از طالبان هستند که با تعامل با کشورهای غربی مخالفتی ندارند.
این پژوهشگر در توضیح زمینه ظهور ملا عمر گفت که جنگهای داخلی افغانستان ساختارهای قبیلهای در قندهار را تضعیف کرده بود. در چنین شرایطی، به گفته او، برخی رهبران پیشین قبایل و قاچاقچیان تصمیم گرفتند از ملا عمر، چهرهای نمادین برای مقابله با هرجومرج و جنگ داخلی بسازند.
دم در عین حال گفت که میان دوره نخست حاکمیت طالبان و وضعیت کنونی تفاوتهایی وجود دارد، هرچند دختران در افغانستان امروز نیز پس از صنف ششم از آموزش در مکتب محروماند.
دم با اشاره به تجربه غرب در افغانستان گفت که کشورهای غربی در بیست سال گذشته رنجهای زیادی بر مردم این کشور تحمیل کردند، زیرا به باور او، واقعیت افغانستان را بهدرستی درک نکردند.
او وضعیت کنونی افغانستان را یک بنبست تلخ توصیف کرد.
سلیمانوف: جهان نباید افغانستان را فراموش کند
روسلان سلیمانوف، روزنامهنگار مستقل روس و پژوهشگر مسائل خاورمیانه نیز در این نشست گفت که افغانستان از توجه جهانی دور شده است.
روسلان سلیمانوف، روزنامهنگار روس که در اسد امسال به افغانستان سفر کرده بود، گفت که در این سفر با مردم و مقامهای طالبان، از جمله ذبیحالله مجاهد در قندهار، دیدار کرده است. به گفته او، مردم افغانستان احساس میکنند که جامعه جهانی، بهویژه کشورهای غربی، این کشور را فراموش کرده است. او افزود که بحرانهای بینالمللی باعث شده افغانستان جایگاه پیشین خود را در توجه جهانی از دست بدهد.
سلیمانوف همچنین گفت که سه سال پیش هنگام عکاسی از اعتراض زنان در کابل، از سوی استخبارات طالبان بازداشت شد و سه روز را در زندان گذراند. به گفته او، طالبان تصور میکرد که وی برای رسانههای غربی کار میکند و قصد دارد تصویری منفی از این گروه ارائه دهد. او افزود که در سفر اخیرش دیگر هیچ زن یا دختری را ندیده است که در خیابان علیه طالبان اعتراض کند.
سلیمانوف با وجود توصیف طالبان بهعنوان گروهی افراطی، گفت که در حال حاضر جایگزین روشنی برای این گروه وجود ندارد و گفتوگو را تنها راه پیش روی مردم افغانستان دانست.