خبرنگار
بحران مسکن، افزایش هزینه‌های زندگی، کمبود امکانات آموزشی و نگرانی از آینده شغلی، موجی از اعتراض‌ها را در کشورهای اروپایی به راه انداخته است؛ اعتراض‌هایی که از خواسته‌های صنفی فراتر رفته و نارضایتی گسترده‌تر نسل جوان از وضعیت اقتصادی و عملکرد دولت‌ها را بازتاب می‌دهد.
در پاییز امسال، خیابان‌های چندین کشور اروپایی صحنه تظاهرات دانشجویان، دانش‌آموزان، کارگران و اتحادیه‌های صنفی بوده است. هرچند دلایل اعتراض‌ها در کشورهای مختلف یکسان نیست، سه موضوع بیش از همه تکرار می‌شود: دشواری دسترسی به مسکن، مشکلات نظام آموزشی و افزایش هزینه‌های زندگی.
بر اساس گزارشی از روزنامه اسپانیایی «ال‌پایس»، از ۱۵ سپتامبر تا ۲۳ اکتوبر، دست‌کم ۱۷۷ تظاهرات و تجمع اعتراضی در ۱۲ کشور اروپایی ثبت شده است. فرانسه، اسپانیا، ایتالیا، پرتگال و بلجیم بیشترین شمار این اعتراض‌ها را داشته‌اند. با این حال، این اعتراض‌ها یک جنبش واحد و سازمان‌یافته در سراسر اروپا نیستند، بلکه در کشورهای مختلف از مشکلات و خواسته‌های متفاوتی سرچشمه گرفته‌اند.
مسکن؛ رویای دشوار خانه‌دارشدن
در اسپانیا، بحران مسکن به یکی از مهم‌ترین محورهای اعتراض‌ها تبدیل شده است. اخراج ماری‌کارمن آباسکال، زن ۸۷ ساله، از خانه‌ای در مادرید که حدود هفت دهه در آن زندگی کرده بود، خشم عمومی را برانگیخت.
او در ۲۳ سپتامبر، پس از آن‌که مالک جدید خانه کرایه ماهانه را به حدود ۱۶۵۰ یورو افزایش داد، به حکم دادگاه از آپارتمانش بیرون شد. آباسکال توان پرداخت این مبلغ را نداشت و تصاویر انتقال او با برانکارد پس از تخلیه خانه، به نمادی از بحران مسکن در اسپانیا تبدیل شد. او در ۷ اکتوبر، پس از انتقال به شفاخانه، درگذشت.
پس از این رویداد، هزاران نفر در مادرید و شهرهای دیگر به خیابان‌ها آمدند و خواستار حمایت بیشتر از مستأجران و جلوگیری از تخلیه افرادی شدند که توان یافتن سرپناه جایگزین را ندارند.
مشکل تنها به یک زن سالمند محدود نمی‌شود. بسیاری از جوانان اسپانیایی نیز می‌گویند با وجود کارکردن، توان پرداخت کرایه خانه مستقل را ندارند.
خبرگزاری اسوشیتدپرس گزارش داده است که حداقل دستمزد ماهانه در اسپانیا ۱۲۲۱ یورو است، در حالی که کرایه متوسط ماهانه یک آپارتمان ۸۰ مترمربعی حدود ۱۱۳۰ یورو برآورد می‌شود.
اعتراض‌ها به مسکن از اسپانیا به پرتگال نیز گسترش یافته است؛ جایی که معترضان در لیسبون و پورتو خواستار اقدام دولت برای مهار هزینه‌های مسکن شده‌اند. این مسئله نشان می‌دهد که برای بخشی از جوانان، داشتن شغل دیگر به معنای توانایی تأمین یک زندگی مستقل نیست.
آموزش؛ دانش‌آموزان و دانشجویان چه می‌خواهند؟
در فرانسه، اعتراض‌ها از اواسط سپتامبر با تجمع و مسدودکردن دورازه شماری از مکتب‌ها آغاز شد. دانش‌آموزان خواستار استخدام معلمان بیشتر، کاهش شمار دانش‌آموزان در صنف‌ها و بهبود وضعیت ساختمان‌های آموزشی شدند.
به گزارش ال‌پایس، اتحادیه معلمان فرانسه گفته است که در آغاز سال تحصیلی، در ۵۳ درصد مراکز آموزشی دست‌کم یک بست معلم خالی بوده است. معترضان همچنین از کاهش بودجه و کمبود امکانات آموزشی انتقاد دارند.
با پیوستن اتحادیه‌های کارگری و گروه‌های دیگر، دامنه اعتراض‌ها گسترش یافته و مسایلی مانند افزایش هزینه‌های زندگی و کیفیت خدمات عمومی نیز در مرکز توجه قرار گرفته است.
در تظاهرات پاریس، معترضان سنگ، بوتل و مواد آتش‌بازی به سوی پولیس پرتاب کردند و نیروهای امنیتی برای متفرق‌کردن جمعیت از گاز اشک‌آور، ماشین‌های آب‌پاش و نارنجک‌های صوتی استفاده کردند.
در برخی شهرها نیز سطل‌های زباله و بخش‌هایی از ساختمان‌های آموزشی آتش زده شد و رفت‌وآمد وسایط عمومی مختل گردید.
تنش‌ها در ۱۷ اکتوبر، هم‌زمان با گسترش اعتراض‌ها علیه افزایش هزینه‌های زندگی و کاهش خدمات عمومی، شدیدتر شد.
به گزارش رویترز، در برخی شهرها ساختمان‌های عمومی به آتش کشیده شد، فروشگاه‌ها غارت شدند و پولیس و وسایط آن هدف حمله قرار گرفتند.
مقام‌های فرانسوی از بازداشت حدود ۱۲۰۰ نفر در آن روز خبر دادند؛ در حالی که بیشتر شرکت‌کنندگان در راه‌پیمایی‌ها مسالمت‌آمیز بودند.
پیش‌تر، پس از آن‌که یک دانش‌آموز ۱۵ ساله در درگیری با پولیس یک دستش قطع شد، دولت استفاده از نوعی نارنجک صوتی را به حالت تعویق در آورد.
در بلجیم نیز دانش‌آموزان و دانشجویان در اعتراض به افزایش هزینه‌های تحصیل و کاهش بودجه آموزشی تجمع کرده‌اند. در ایتالیا و یونان نیز اعتراض‌های دانشجویی و اعتصاب معلمان برگزار شده است.
خواسته معترضان تنها به امکانات بهتر در مکتب و دانشگاه محدود نیست؛ آنان نگران‌اند که کاهش سرمایه‌گذاری در آموزش، فرصت‌های آینده‌شان را محدود کند و دسترسی به تحصیل باکیفیت بیش از پیش به وضعیت اقتصادی خانواده‌ها وابسته شود.
چرا نارضایتی‌ها در کشورهای مختلف به هم نزدیک شده‌اند؟
با وجود تفاوت‌های محلی، اعتراض‌ها یک نگرانی مشترک را بازتاب می‌دهند: بخشی از نسل جوان احساس می‌کند رسیدن به زندگی مستقل و باثبات دشوارتر شده است.
آلیس دِ بریتو، معاون اتحادیه اصلی دانشجویی فرانسه، به سی‌ان‌ان گفته است که میان اعتراض‌های کشورهای مختلف شباهت‌های زیادی وجود دارد. به گفته او، سرمایه‌گذاری در آموزش و دانشگاه‌ها، حمایت از جوانان، هزینه‌های زندگی و مسکن از خواسته‌های مشترک معترضان است.
یولیوس فینتل‌مان، از بنیان‌گذاران و سردبیر خبرنامه «یوروپین کورسپاندنت»، نیز به سی‌ان‌ان گفت که این اعتراض‌ها احساس سرخوردگی نسلی را نشان می‌دهند که تصور می‌کند سیاست‌مداران نتوانسته‌اند نیازهای نسل آینده را برآورده کنند.
او علاوه بر مسکن و آموزش، به نامطمئن‌شدن بازار کار اشاره کرده است؛ به‌ویژه در شرایطی که گسترش هوش مصنوعی می‌تواند بر برخی مشاغل ابتدایی و فرصت‌های کاری افراد تازه‌وارد تأثیر بگذارد. بحران اقلیمی نیز از دیگر نگرانی‌های مطرح‌شده در میان جوانان است.
با این حال، نمی‌توان همه اعتراض‌ها را تنها به نسل زد یا مشکلات اقتصادی نسبت داد. حضور اتحادیه‌های کارگری، معلمان و دیگر گروه‌های اجتماعی نشان می‌دهد که بخشی از نارضایتی‌ها میان نسل‌های مختلف مشترک است.
آلبانیا و صربستان؛ اعتراض فراتر از اقتصاد
در آلبانیا، اعتراض‌ها علاوه بر مسایل آموزشی و اقتصادی، بر فساد و عملکرد دولت متمرکز است. این اعتراض‌ها ابتدا در ماه می، در مخالفت با طرح توسعه گردشگری لوکس در منطقه‌ای حفاظت‌شده که با جرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ، مرتبط است، آغاز شد.
با بازگشایی مکتب‌ها و دانشگاه‌ها در اکتوبر، دانش‌آموزان و دانشجویان نیز به جنبش اعتراضی پیوستند.
معترضان خواستار استعفای ادی راما، نخست‌وزیر این کشور، شده‌اند و دولت او را به فساد و حمایت از منافع گروه‌های نزدیک به قدرت متهم می‌کنند. راما این اتهام‌ها و درخواست‌ها را نپذیرفته است. در روزهای گذشته، برخی از تظاهرات با درگیری میان معترضان و پولیس همراه بوده است.
در صربستان نیز جنبش دانشجویی که پس از فروریختن سقف ایستگاه راه‌آهن شهر نووی‌ساد در نوامبر ۲۰۲۴ و کشته‌شدن ۱۶ نفر شکل گرفت، به یکی از نیروهای مهم مخالف دولت تبدیل شده است. دانشجویان خواستار پاسخ‌گویی مقام‌ها و مبارزه با فساد هستند.
این دو مورد نشان می‌دهد که در بخش‌هایی از اروپا، اعتراض‌های جوانان فقط درباره هزینه‌های زندگی نیست، بلکه به مسایلی مانند شفافیت حکومت، پاسخ‌گویی سیاسی و اعتماد عمومی نیز گره خورده است.
اعتراض‌ها چه چالشی برای دولت‌های اروپا ایجاد می‌کند؟
گسترش اعتراض‌ها در شرایطی رخ می‌دهد که برخی دولت‌های اروپایی با بدهی عمومی بالا و محدودیت در افزایش هزینه‌های دولتی روبه‌رو هستند. این وضعیت، افزایش بودجه آموزش، گسترش خدمات عمومی و اجرای برنامه‌های حمایتی برای مسکن را دشوارتر می‌کند.
در فرانسه، مقام‌ها پس از درگیری‌ها و تخریب‌ها در برخی اعتراض‌ها، تدابیر امنیتی را افزایش داده‌اند.
در اسپانیا، فشار عمومی برای رسیدگی به بحران مسکن به تصویب پیشنهادهای حمایتی از سوی دولت انجامید، اما این پیشنهادها در پارلمان با مخالفت روبه‌رو شد. در آلبانیا نیز نخست‌وزیر با وجود درخواست معترضان برای کناره‌گیری، حاضر به استعفا نشده است.
باید میان اعتراض‌های مسالمت‌آمیز و خشونت تفکیک قایل شد. بر اساس گزارش اسوشیتدپرس، شمار زیادی از مردم در تجمع‌ها به‌گونه مسالمت‌آمیز شرکت کرده‌اند، اما در برخی شهرهای فرانسه، ایتالیا و آلبانیا نیز درگیری، تخریب اموال و بازداشت معترضان گزارش شده است.
اختلاف نظر درباره نقش مهاجران در اعتراض‌ها
در کنار دلایل اقتصادی و اجتماعی، برخی سیاست‌مداران راست‌گرا، از جمله دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور امریکا، تلاش کرده‌اند اعتراض‌ها و خشونت‌های اخیر به ویژه در فرانسه را به مهاجرت پیوند دهند.
ترامپ پس شدت اعتراضات در فرانسه در اظهاراتی مدعی شد که ریشه این ناآرامی‌ها نه مشکلات آموزشی، بلکه مهاجرت است و از دولت فرانسه خواست مرزهای خود را ببندد. او همچنین مدعی شد که مهاجران در حال تسلط بر فرانسه‌اند.
با این حال، این برداشت با انتقاد مقام‌های فرانسوی روبه‌رو شده است.
امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، اظهارات رهبران خارجی درباره اعتراض‌ها را محکوم کرد و گفت برخی می‌کوشند از این رویدادها برای اهداف سیاسی خود بهره‌برداری کنند.
دیگر مقام‌های فرانسه نیز مهاجران را مسئول خشونت‌ها معرفی نکرده‌اند.
آیا این اعتراض‌ها ادامه خواهد یافت؟
اعتراض‌ها در چندین کشور همچنان ادامه دارد و اتحادیه‌های کارگری و دانشجویی برای تجمع‌ها و اعتصاب‌های تازه در ماه نوامبر برنامه‌ریزی کرده‌اند. در اسپانیا، اتحادیه‌های بزرگ کارگری اعتصاب عمومی را برای ۱۱ نوامبر فراخوانده‌اند؛ در فرانسه نیز اتحادیه‌ها برای پنجم نوامبر برنامه اعتراضی دارند.
با این حال، هنوز روشن نیست که این اعتراض‌ها تا چه اندازه به تغییرات پایدار در سیاست‌های دولت‌ها منجر خواهد شد. تفاوت خواسته‌ها، نبود رهبری مشترک در سطح اروپا و محدودیت‌های اقتصادی دولت‌ها می‌تواند مانع شکل‌گیری یک پاسخ واحد شود.
آنچه روشن است، این است که اعتراض‌های کنونی پرسشی مهم را پیش روی دولت‌های اروپایی قرار داده است: آیا نسل جوان می‌تواند با تحصیل، کار و تلاش به آینده‌ای باثبات دست یابد، یا هزینه‌های فزاینده زندگی این مسیر را دشوارتر می‌سازد؟
برای بسیاری از معترضان، مسئله تنها افزایش کرایه خانه یا کمبود معلم نیست؛ بلکه نگرانی از آینده‌ای است که در آن داشتن شغل، تحصیلات و تلاش فردی دیگر به‌تنهایی تضمین‌کننده زندگی مستقل و بهتر نیست. همین نگرانی مشترک، با وجود تفاوت‌های سیاسی و اجتماعی کشورها، به یکی از محورهای اصلی اعتراض‌های پاییز امسال در اروپا تبدیل شده است.
