عمر داوودزی رئیس دوره‌ای شورای رهبری مجمع ملی برای نجات افغانستان شد
عمر داوودزی، از مقام‌های ارشد حکومت پیشین افغانستان، از انتخاب خود به‌عنوان رئیس دوره‌ای شورای رهبری مجمع ملی برای نجات افغانستان خبر داد.
عمر داوودزی، از مقام‌های ارشد حکومت پیشین افغانستان، از انتخاب خود به‌عنوان رئیس دوره‌ای شورای رهبری مجمع ملی برای نجات افغانستان خبر داد.
آقای داوودزی روز دوشنبه، ۱۱ عقرب، در پیامی از اعضای شورای رهبری به‌دلیل اعتماد به او سپاسگزاری کرد و گفت که این مسئولیت را هم افتخار بزرگ و هم مسئولیتی سنگین در برابر کشور و مردمش می‌داند.
او ابراز امیدواری کرد که با مشورت و همکاری اعضای شورای رهبری، بتواند این مسئولیت را به‌درستی انجام دهد.
بر اساس ساختار اعلام‌شده شورا، شورای عالی بالاترین مرجع تصمیم‌گیری است و پس از آن شورای رهبری قرار دارد.
شورای رهبری از میان اعضای خود یک رئیس دوره‌ای برای مدت یک ماه انتخاب می‌کند. شورای اجرایی نیز مسئولیت امور روزمره و اجرای سیاست‌های شورا را برعهده دارد.
شورای ملی برای نجات افغانستان در ۱۵ قوس ۱۴۰۳، با حضور شماری از چهره‌های سیاسی و مقام‌های حکومت پیشین افغانستان اعلام موجودیت کرد.
این مجموعه شامل رهبران پیشین جهادی، مقام‌های حکومت جمهوری و شماری از چهره‌های سیاسی مخالف طالبان است.
احمد مسعود، عطامحمد نور، عبدالرشید دوستم، کریم خلیلی، صلاح‌الدین ربانی، محمد محقق، عبدرب‌الرسول سیاف، محمد یونس قانونی، سرور دانش و محمد عمر داوودزی از چهره‌های شناخته‌شده مرتبط با این ائتلاف هستند.
این ائتلاف در آغاز فعالیت خود ساختاری برای هماهنگی میان جریان‌های سیاسی مخالف طالبان اعلام کرد. در ۱۹ حمل ۱۴۰۴، افغانستان اینترنشنال گزارش داد که عمر داوودزی به‌عنوان رییس اجرایی این شورا انتخاب شده و با پیوستن ۳۴ عضو جدید، شمار اعضای آن به ۷۱ نفر رسیده است.
این شورا در حالی از چرخش ریاست در ساختار رهبری خود خبر می‌دهد که از زمان بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان، شماری از جریان‌ها و چهره‌های سیاسی حکومت پیشین تلاش کرده‌اند در قالب ائتلاف‌های سیاسی، موضع مشترکی در برابر طالبان شکل دهند.
سازمان خبرنگاران بدون مرز نام هبت‌الله آخندزاده و دونالد ترامپ را در فهرست ۳۳ فرد و نهادی قرار داده است که به گفته این سازمان، در سال ۲۰۲۶ آزادی رسانه‌ها را محدود کرده‌اند.
این سازمان از سیاست‌های سرکوبگرانه طالبان در افغانستان و محدودیت دسترسی خبرنگاران به نهادهای حکومتی در امریکا انتقاد کرده است.
سازمان خبرنگاران بدون مرز به مناسبت دوم نوامبر، روز جهانی پایان دادن به مصونیت از مجازات جرایم علیه خبرنگاران، گزارش سال ۲۰۲۶ خود را با عنوان «فهرست محدودکنندگان آزادی رسانه‌ها» منتشر کرد.
این سازمان در گزارش خود ۳۳ رهبر سیاسی، نهاد حکومتی، گروه تبهکار و شرکت فناوری را در پنج بخش سیاسی، امنیتی، قضایی، اقتصادی و اجتماعی دسته‌بندی کرده است.
یکی از نکات برجسته گزارش امسال، قرار گرفتن نام دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور امریکا در این فهرست پس از آغاز دور دوم ریاست‌جمهوری اوست.
خبرنگاران بدون مرز می‌گوید اقدامات دولت ترامپ علیه رسانه‌ها دیگر به حملات لفظی و موضع‌گیری‌های سیاسی محدود نمی‌شود و دولت او دسترسی خبرنگاران به نهادهای حکومتی و مراکز تصمیم‌گیری را نیز محدود کرده است.
براساس این گزارش، امریکا اکنون در رتبه شصت‌وچهارم شاخص جهانی آزادی رسانه‌ها قرار دارد.
تیبو بروتین، مدیرکل سازمان خبرنگاران بدون مرز، گفت که افراد و نهادهای معرفی‌شده در این فهرست با توسل به خشونت فیزیکی و لفظی، فشارهای قضایی و اقتصادی و دست‌کاری اطلاعات، فعالیت رسانه‌های مستقل را محدود می‌کنند و مانع دسترسی آزادانه شهروندان به اطلاعات می‌شوند.
هبت‌الله آخندزاده در فهرست رهبران محدودکننده آزادی رسانه‌ها
در بخش سیاسی این گزارش، نام هشت رهبر و مقام سیاسی آمده است که به گفته خبرنگاران بدون مرز، در سرکوب رسانه‌های مستقل و محدود کردن آزادی بیان نقش دارند.
هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان، در کنار ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور آذربایجان، الکساندر لوکاشنکو، رئیس‌جمهور بلاروس، دانیل اورتگا و روزاریو موریو، رهبران نیکاراگوئه، موهوزی کاینروگابا در اوگاندا و دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور امریکا در این بخش قرار گرفته‌اند.
برخورد خشونت‌آمیز با خبرنگاران
در بخش امنیتی، هشت فرد و نهاد به دلیل نقش داشتن در کشتار، حمله و بازداشت خبرنگاران معرفی شده‌اند.
نیروهای مسلح اسرائیل و حکومت بنیامین نتانیاهو به دلیل برخورد با خبرنگاران و رسانه‌ها در غزه، کرانه باختری و لبنان در این بخش قرار گرفته‌اند.
حزب کمونیست چین به رهبری شی جین‌پینگ نیز به دلیل زندانی کردن شمار زیادی از خبرنگاران در این فهرست قرار دارد. به گفته خبرنگاران بدون مرز، چین بیشترین شمار خبرنگاران زندانی را در جهان دارد.
این سازمان همچنین از کارتل‌های مواد مخدر مکسیکو، از جمله کارتل نسل جدید خالیسکو، نام برده است. براساس گزارش، گروه‌های تبهکار سازمان‌یافته در مکسیکو از آغاز سال ۲۰۲۶ تاکنون به‌طور میانگین ماهانه نزدیک به یک خبرنگار را کشته‌اند.
شورای نظامی حاکم بر بورکینافاسو، حکومت عربستان سعودی، عبدالفتاح السیسی، رئیس‌جمهور مصر، جنبش مسلح ۲۳ مارچ در جمهوری دموکراتیک کانگو و شورای نظامی حاکم بر گینه نیز در این بخش قرار دارند.
استفاده از دستگاه قضایی و فشارهای اقتصادی علیه رسانه‌ها
خبرنگاران بدون مرز در بخش قضایی، شش فرد و نهاد را به استفاده از دستگاه قضایی برای سرکوب خبرنگاران و محدود کردن فعالیت رسانه‌ها متهم کرده است.
برندن کار از امریکا، رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، جان لی کا-چیو، رئیس اجرایی هانگ‌کانگ، روسکوم‌نادزور، نهاد ناظر بر ارتباطات روسیه، گروه آدانی در هند و قاسم جومارت توقایف، رئیس‌جمهور قزاقستان، در این بخش قرار گرفته‌اند.
در بخش اقتصادی نیز شش فرد و شرکت به استفاده از ابزارهای مالی برای اعمال فشار بر رسانه‌ها و دخالت در استقلال تحریریه‌ها متهم شده‌اند.
شرکت‌های فناوری آلفابت و متا در امریکا، بیدزینا ایوانیشویلی در گرجستان، ونسان بولوره در فرانسه، ولادیمیر تاباک در روسیه و ویلیام روتو، رئیس‌جمهور کنیا، در این بخش معرفی شده‌اند.
حملات به اعتبار رسانه‌ها و گسترش بی‌اعتمادی
در بخش اجتماعی، نام هفت فرد و نهاد آمده است که به گفته خبرنگاران بدون مرز، با حمله به اعتبار رسانه‌ها و خبرنگاران، به گسترش بی‌اعتمادی عمومی نسبت به روزنامه‌نگاری کمک کرده‌اند.
ایلان ماسک، میلیاردر امریکایی، خاویر میلی، رئیس‌جمهور آرژانتین، رابرت فیکو، نخست‌وزیر اسلواکیا، مارگاریتا سیمونیان، مدیر شبکه راشا تودی، نهاد «آنست ریپورتینگ» در اسرائیل، رسانه «اوپی‌ایندیا» در هند و یک سازمان دیگر در بورکینافاسو در این بخش قرار دارند.
براساس این گزارش، خاویر میلی تنها در فاصله ماه‌های اپریل و می ۲۰۲۶، طی ۴۷ روز، بیش از یک‌هزار و ۶۰۰ پیام علیه رسانه‌ها در شبکه اجتماعی اکس منتشر کرده است.
چه کسانی از فهرست امسال حذف شده‌اند؟
خبرنگاران بدون مرز در بخش پایانی گزارش به تغییرات فهرست امسال در مقایسه با سال گذشته پرداخته است.
براساس این گزارش، نام علی خامنه‌ای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی ایران، پس از کشته شدن در حملات امریکا در جریان جنگ با اسرائیل و ایالات متحده، از فهرست حذف شده است.
نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور پیشین ونزوئلا، نیز پس از بازداشت و انتقال به یک زندان فدرال در امریکا، دیگر در فهرست امسال حضور ندارد.
نام ویکتور اوربان، نخست‌وزیر پیشین هنگری، و الکساندر ووچیچ، رئیس‌جمهور صربستان، نیز به دنبال تحولات انتخاباتی و سیاسی از فهرست حذف شده است.
سازمان خبرنگاران بدون مرز می‌گوید این فهرست را براساس عملکرد افراد و نهادها در سال ۲۰۲۶ تهیه کرده است تا نقش و مسئولیت آنها در سرکوب رسانه‌ها و محدود کردن فعالیت خبرنگاران روشن شود.
شاهدان می‌گویند پولیس مرزی ترکیه شماری از پناهجویان افغان را پس از بازداشت، برهنه و لت‌وکوب کرده است. در ویدیویی که روز یکشنبه به افغانستان اینترنشنال فرستاده شد، چند مهاجر افغان با بدن‌های برهنه و زخمی دیده می‌شوند.
در این ویدیوی یک‌دقیقه‌ای، بیشتر جوانان زخمی‌اند و آثار کبودی گسترده بر بدن‌های شان دیده می‌شود. به گفته فرستنده ویدیو، این رویداد در هشتم عقرب اتفاق افتاده است.
فرستنده ویدیو که گفته است در منطقه ماکو و چالدران حضور دارد، در پیامی به افغانستان اینترنشنال، پولیس ترکیه را متهم کرد که مهاجران بازداشت‌شده را به‌شدت لت‌وکوب کرده و بر بدن برخی از آنان آب جوش ریخته است.
او خواستار رسیدگی به وضعیت این مهاجران شده است.
یک هفته پیش، در سوم عقرب نیز شماری از پناهجویان افغان در چالدران با فرستادن ویدیوهایی به افغانستان اینترنشنال، مرزبانان ترکیه را به شکنجه و بدرفتاری متهم کردند. یکی از این پناهجویان گفت که بیش از ۴۰ افغان زخمی در این منطقه حضور دارند که از بازداشتگاه‌های ترکیه اخراج شده‌اند.
این مهاجران گفتند که هفته‌ها در بازداشت بوده‌اند، غذای کافی دریافت نکرده‌اند و به کار اجباری در امتداد دیوار مرزی وادار شده‌اند. در ویدیوهای ارسالی، گروهی از مردان جوان زیر دو خیمه دیده می‌شوند که صورت و بدن شماری از آنان زخمی و خون‌آلود است.
پولیس ترکیه پیش از این نیز بارها به بدرفتاری با مهاجران افغان متهم شده است.
انجمن حقوق بشر ترکیه در گزارشی که ۲۳ عقرب سال گذشته منتشر کرد، اعلام کرد که در دوره مورد بررسی این نهاد، ۱۰۱ پناهجو هنگام بازداشت یا در مراکز رسمی نگهداری مهاجران، با شکنجه و بدرفتاری روبه‌رو شده‌اند.
دیده‌بان حقوق بشر نیز در گزارش سالانه خود درباره ترکیه اعلام کرد که حکومت این کشور شرایط درخواست پناهندگی را برای افغان‌ها و شهروندان شماری دیگر از کشورهای غیراروپایی به‌شدت دشوار کرده است. به گفته این سازمان، ترکیه همچنان مهاجران را به‌صورت گروهی اخراج می‌کند یا از مرزهای خود به عقب می‌راند.
با این حال، پولیس ترکیه می‌گوید که رفتار مأموران این کشور با مهاجران مطابق قوانین داخلی و بین‌المللی است و کرامت انسانی آنان رعایت می‌شود. پولیس ترکیه همچنین تأکید دارد که برای مهاجران بازداشت‌شده غذا، آب و خدمات صحی فراهم می‌کند.
با وجود خطرهای مسیر مهاجرت و گزارش‌های مکرر از بدرفتاری با مهاجران، فشارهای اقتصادی و نگرانی‌های حقوق بشری در افغانستان همچنان بسیاری از جوانان را به ترک کشور وادار می‌کند. شماری از آنان تلاش دارند از مسیر ترکیه خود را به کشورهای اروپایی برسانند.
پس از توافق روسیه و طالبان برای همکاری نظامی و فنی، به گفته رسانه‌های روسی مقام‌های این کشور، ترمیم تجهیزات باقی مانده شوروی در افغانستان را در اولویت‌های قرار دادند. رئیس پیشین امنیت ملی نیز می‌گوید رهبر طالبان دستور داده کمبود تجهیزات سنگین با ترمیم این جنگ‌افزارها جبران شود.
اخیرا ویدیویی توسط روزنامه روسیسکایا گازتا منشتر شده که در آن شماری از تانک‌ها و زره‌پوش‌های شوروی را با رنگ تازه در نزدیکی یک ترمیمگاه در منطقه‌ای ناشناس نشان می‌دهد.
این تانک‌های تی۵۵ و تی۶۲ و زره‌پوش‌های بی‌ام‌پی۱ و بی‌ام‌پی۲ از نوع تانک‌های‌اند که در جنگ شوروی در افغانستان صدها نسخه از آنها وارد شهرهای مختلف شدند.
سایت «نخست تخنیک» روسیه ترمیم این تانک‌ها را به توافق نظامی و فنی روسیه با طالبان نسبت داده است.
ترمیم تجهیزات شوروی توسط طالبان، پیش از یک توافق پر سر و صدا با روسیه آغاز شده بود. در ماه عقرب ۱۴۰۳، وزارت دفاع طالبان، از ترمیم دو تی۵۵ و دو تی۶۲ توسط تیم‌های قول اردوی ۲۱۵ عزم خبر داد. سپس نشریه وزارت دفاع طالبان نیز درباره قول اردوی ۲۰۷ الفاروق، رقم مجموعی ۵۹ تانک روسی ترمیم‌شده در سه سال را گزارش داد.
روسیه و طالبان در ۶ جوزای سال جاری، در حاشیه نشست امنیتی در حومه مسکو توافق همکاری نظامی و فنی امضا کردند. ضمیر کابلوف، نماینده ویژه رئیس‌جمهور روسیه برای افغانستان، در ۱۱ جوزا در گفت‌وگو با ریانووستی گفت علاقه اصلی طرف طالبان، ترمیم و بازسازی تجهیزات روسی موجود است.
محمدیعقوب مجاهد، وزیر دفاع طالبان، پس از بازگشت از روسیه گفت تجهیزات روسی موجود در افغانستان به نگهداری، ارتقا و نظارت نیاز دارند.
حالا پس از از این توافق، روزنامه مشهور روسیسکایا گازتا نوشته است که بازسازی تجهیزات سنگین شوروی در افغانستان ادامه دارد. این روزنامه گفته است که توافق اخیر روسیه با طالبان زمینه همکاری برای ترمیم همین نوع تجهیزات را فراهم کرده است.
این گزارش به هلیکوپترهای می۱۷ و وسایط کاماز نیز اشاره دارد. یعنی دامنه همکاری ممکن است تنها به ترمیم تانک‌های باقی مانده در افغانستان محدود نشود.
از میدان جنگ تا انبار و آهن قراضه
پیشینه ورود این تجهیزات به افغانستان به سال‌های پیش از لشکرکشی شوروی می‌رسد.
مسکو در دهه‌های پیش از جنگ، تانک، هواپیما و دیگر جنگ‌افزارهای سنگین را به حکومت‌های افغانستان می‌داد و نظامیان افغان را برای استفاده از آنها آموزش می‌داد.
تجهیزات شوروی در جنگ‌های بعدی افغانستان میان نیروهای مختلف دست‌به‌دست شدند. بخشی تخریب شد و بخشی پس از سقوط نخست طالبان، در برنامه جمع‌آوری سلاح‌های سنگین به انبارهای دولتی انتقال یافت.
دیدی درکسن، پژوهشگر موسسه صلح امریکا، در تحقیق «سیاست خلع سلاح و مسلح‌سازی دوباره در افغانستان» نوشته است که تا پایان برنامه جمع‌آوری، ۱۲ هزار و ۲۴۸ سلاح سنگین گردآوری و در محل‌های مشخص نگهداری شد. این مجموعه شامل انواع سلاح سنگین بود.
چرا بازسازی تانک‌های روسی؟
طالبان ذخایر بزرگی از جنگ‌افزارهای ارتش پیشین را به دست آورد، اما نگهداری و فعال‌نگه‌داشتن آنها برای این گروه دشوار شده است. رویترز نیز با استناد به داده‌های موسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک، محدودیت دسترسی طالبان به پرزه، متخصص و خدمات نگهداری را از ضعف‌های نظامی این گروه می‌داند.
احمدضیا سراج، رئیس امنیت ملی حکومت پیشین در گفت‌وگو با روزنامه ایندیپندنت گفت که تجهیزات غربی پرهزینه‌اند و نگهداری آنها بدون پشتیبانی ناتو دشوار است. به گفته آقای سراج، رهبر طالبان به همین دلیل دستور ترمیم تجهیزات روسی را صادر کرده است.
آقای سراج گفت که طالبان کارشناسان فنی وزارت دفاع در حکومت‌های پیشین را برای بازسازی تانک‌ها و تجهیزات سنگین در قندهار گرد آورده، اما انجام این کار بدون خرید پرزه تازه از روسیه دشوار است.
علاوه بر توافق و دسترسی طالبان به روسیه، پرزه‌جات تجهیزات و متخصصان روسی، جنگ اوکراین نشان داد که تانک‌های تی۵۵ و تی۶۲ با وجود عمر طولانی، همچنان در جنگ‌ها استفاده می‌شوند.
سم کرنی ایوانز، پژوهشگر موسسه سلطنتی خدمات متحد، نوشته است که تانک‌های قدیمی در برابر نیروهای پیاده فاقد زره و سلاح ضدتانک، همچنان تهدید ایجاد می‌کنند.
تانک‌های تی۵۵ و تی۶۲ در دوره جمهوریت نیز برای جنگ با طالبان استفاده می‌شدند. روزنامه استارز اند استرایپس در گزارش ۲۶ اسد ۱۳۹۷ نوشت که شماری از این تانک‌ها در هلمند، قندوز، کاپیسا و بغلان مستقر بودند.
روسیه پس از به‌رسمیت‌شناختن طالبان، با این گروه توافق همکاری نظامی و فنی امضا کرد.
اکنون، در میانه تنش‌های طالبان و پاکستان و نیاز طالبان به تجهیزات آماده استفاده، اجرای این توافق نشان خواهد داد مسکو تا چه اندازه حاضر است برای بازسازی جنگ‌افزارهای فرسوده شوروی هزینه کند. تجهیزاتی که دهه‌ها از عمرشان گذشته و فعال‌نگه‌داشتن آنها به پشتیبانی مداوم نیاز دارد.
احمد شریف چودری، سخنگوی ارتش پاکستان هشدار داد که طالبان توان تحمل مجازاتی را که ارتش این کشور می‌تواند بر این گروه تحمیل کند، ندارد. او گفت پاکستان برای مقابله با تهدیدهای برخاسته از افغانستان، از جمله حملات پهپادی، آمادگی کامل دارد.
رسانه‌های پاکستانی روز یکشنبه گزارش دادند که شریف چودری در نشستی در راولپندی گفت ارتش این کشور توان مقابله با هرگونه تهدید احتمالی از سوی طالبان را دارد.
او هشدار داد: «فکر نمی‌کنم آنها توان تحمل مجازاتی را داشته باشند که ما می‌توانیم بر آنها تحمیل کنیم.»
سخنگوی ارتش پاکستان در پاسخ به پرسشی درباره توانایی طالبان در استفاده از پهپادها گفت که این گروه فناوری ساخت پهپاد را در اختیار ندارد و تجهیزات مورد استفاده‌اش را حامیان آن فراهم می‌کنند.
او هند را «بزرگ‌ترین حامی تروریسم» علیه پاکستان خواند و مدعی شد که طالبان و گروه‌های مسلح مخالف پاکستان به نیابت از هند فعالیت می‌کنند.
آقای چودری بار دیگر طالبان را به پناه دادن به رهبران گروه‌های تروریستی و فراهم کردن زمینه فعالیت گروه‌های مسلح علیه پاکستان متهم کرد.
او گفت اسلام‌آباد قصد منزوی کردن افغانستان را ندارد و همچنان با کابل در تماس است، اما انتظار دارد طالبان مانند یک حکومت مسئول رفتار کند و اجازه ندهد گروه‌های تروریستی از خاک افغانستان علیه پاکستان فعالیت کنند.
سخنگوی ارتش پاکستان هشدار داد: «اگر چنین کاری کنید، باید بهای آن را بپردازید. ما توان و برنامه مشخصی برای وادار کردن شما به پرداخت این بها داریم.»
او همچنین مدعی شد که افغانستان به محل فعالیت چندین گروه مسلح تبدیل شده است.
آقای چودری در عین حال اتهام‌های مربوط به پناه دادن یا همکاری پاکستان با مخالفان طالبان را رد کرد.
سخنگوی ارتش پاکستان: افغانستان تنها تروریسم و مواد مخدر تولید می‌کند
سخنگوی ارتش پاکستان از جامعه جهانی و کشورهای منطقه خواست با طالبان تعامل کنند و از این گروه بخواهند مسئولیت‌های خود را به‌عنوان یک حکومت انجام دهد. او مدعی شد: «افغانستان در حال حاضر فقط دو محصول دارد: تروریسم و مواد مخدر.»
به گفته او، هر دو برای کشورهای منطقه و جامعه جهانی تهدید به شمار می‌روند.
آقای چودری تأکید کرد که پاکستان قصد دخالت در شیوه اداره افغانستان را ندارد و تصمیم‌گیری درباره آینده این کشور به مردم افغانستان مربوط می‌شود.
با این حال، او گفت هیچ کشوری نمی‌تواند حضور و فعالیت گروه‌های مسلح، شبه‌نظامیان و جنگجویان مزدور را در همسایگی خود تحمل کند.
سخنگوی ارتش پاکستان در بخش دیگری از سخنانش به تغییر شیوه‌های جنگ اشاره کرد و گفت ارتش این کشور توانایی‌های خود را برای مقابله با تهدیدهای نوظهور، از جمله حملات پهپادی و جنگ سایبری، گسترش می‌دهد.
او گفت استفاده روزافزون گروه‌های غیردولتی از فناوری‌هایی که امکان حمله بدون درگیری مستقیم را فراهم می‌کنند، کشورها را وادار کرده است در ساختارهای دفاعی و استراتژی‌های امنیتی خود بازنگری کنند.
آقای چودری افزود: «ما از انواع فناوری‌ها استفاده می‌کنیم. ارتش ما با فناوری‌های پیشرفته آشناست.»
اسناد رسیده به افغانستان اینترنشنال نشان می‌دهد که نصب ترازوی وزارت فواید عامه طالبان در نقطه صفری بندر شیرخان، مشکلات جدیی برای بازرگانان ایجاد کرده است.
اظهارات بازرگانان نیز از توقیف یک‌ماهه موترها برای ۵۰ کیلو اضافه بار و انحراف مسیر ترانزیت به اوزبیکستان و ترکمنستان پرده برمی‌دارد.
بر بنیاد اسناد رسمی که نسخه‌ای از آن در اختیار افغانستان اینترنشنال قرار گرفته است، «اتحادیه تجار بندر شیرخان» با همراهی ده‌ها شرکت ترانزیتی و ترانسپورتی، مکتوب و عریضه‌ای رسمی عنوانی «مقام ولایت قندوز» طالبان ارسال کرده‌اند.
موضوع محوری این سند، درخواست فوری اصناف برای انتقال ترازوی وزن‌کشی وزارت فواید عامه از نقطه صفری به بیرون از محوطه اصلی گمرک است. این عریضه رسمی پس از امضای ده‌ها شرکت معتبر بازرگانی، به ثبت و تایید رسمی ادارات محلی طالبان شامل «شاروالی بندر شیرخان، مدیریت استخبارات بندر شیرخان، کمیساری بندر شیرخان و ریاست گمرک» ولایت قندوز طالبان رسیده و مهرهای رسمی این نهادها در پای سند درج شده است.
محتوای عریضه و اسناد رسمی
استقرار ترازوی وزن‌کشی وزارت فواید عامه طالبان در دهانه نقطه صفری و مدخل اصلی ورود و خروج مرز میان افغانستان و تاجیکستان، گلوگاه ترانزیتی بندر شیرخان را به حالت نیمه‌تعطیل درآورده است.
در متن این دادخواست رسمی تشریح شده که دور زدن موترها در ساحه تنگ ورودی گمرک، ازدحام سنگینی ایجاد کرده و توقف‌های فرسایشی، بازرگانان منطقه‌ای را ناچار ساخته تا کالاهای خود را از مسیرهای بدیل در کشورهای ترکمنستان و اوزبیکستان عبور دهند؛ روندی که درآمدهای گمرکی دولت را به‌شدت کاهش داده و صدها جوالی، موتروان و کارگر روزمزد را با بیکاری مطلق روبه‌رو ساخته است.
همچنین استاندرد دوگانه در رابطه به وزن موترهای بابری و عبور آنها از مرز توسط کارمندان این ترازوی وزارت فواید عامه در نظر گرفته می‌شود، تا جایی که بازرگانان چینی و تاجیکستانی از مرز اوزبیکستان کالاهای خود را به افغانستان صادر می‌کنند.
شیر احمد شینواری (نام مستعار) یکی از بازرگانان فعال در بندر شیرخان در گفت‌وگو با افغانستان اینترنشنال با تأکید بر این بن‌بست اداری گفت: «مشکلات از حد گذشته است؛ کارمندان ترازوی فواید عامه در نقطه صفری هیچ تسهیلی برای تجارت ایجاد نکرده‌اند و برخوردهای غیرفنی آنان سبب شده تا شرکت‌های ترانزیتی از این گذرگاه فاصله بگیرند و کسب‌وکار در قندوز فلج شود».
فرار بازرگانان چینی به حیرتان
فشارهای ناشی از توقف‌های طولانی‌مدت و جریمه‌های سنگین مأموران ترازو، روند ورود محموله‌های بازرگانان بین‌المللی از مسیر تاجیکستان به افغانستان را مختل کرده و مراودات خارجی این گذرگاه را با ریزش بی‌سابقه‌ای روبه‌رو ساخته است.
بازرگانان در شیرخان‌بندر به افغانستان اینترنشنال فاش کردند که به دلیل رفتارهای انعطاف‌ناپذیر و موانع ایجادشده از سوی کارمندان ترازوی فواید عامه، تمام تاجران کشور چین فعالیت‌های خود را در این بندر متوقف کرده و مسیر واردات کالاهایشان را به بندر حیرتان در ولایت بلخ تغییر داده‌اند؛ چرا که مأموران ترازو در برابر تاجران و رانندگان خارجی هیچ‌گونه تعامل و مدارایی نداشتند و موترها را گاهی به خاطر تنها ۵۰ کیلوگرم وزن اضافی، یک ماه تمام در مرز توقیف می‌کردند.
دوگانگی قانون در بنادر شمال
اعمال سلیقه‌ای مقررات و استندردهای اوزان در بنادر مختلف تحت کنترول طالبان، نارضایتی عمیقی را در میان شرکت‌های ترانسپورتی به وجود آورده و پرسش‌های جدی را پیرامون حاکمیت یک قانون واحد در گمرکات کشور مطرح کرده است.
احمد حارث سمیر (نام مستعار) بازرگانی دیگر در شیرخان بندر در گفت‌وگو با افغانستان اینترنشنال تصریح کرد که عین همان موتر و محموله‌ای که کارمندان ترازوی فواید عامه در شیرخان‌بندر اجازه ورود به آن را نمی‌دهند، از طریق بندر حیرتان با همان وزن و تناژ وارد خاک افغانستان می‌شود و حتی بار خود را تا فیض‌آباد بدخشان انتقال می‌دهد؛ اگر قانون یکی است، چرا در یک کشور این دوگانگی و دورنگی آشکار میان بنادر وجود دارد؟
توقیف ماشین‌آلات معیاری و سنگین
سخت‌گیری‌های بدون مبنای فنی در ترازوی نقطه صفری، مانعورود ماشین‌آلات ساختمانی و عمرانی معیاری شده که برای پروژه‌های توسعه‌ای و زیربنایی کشور از مسیر آسیای میانه وارد می‌شوند.
رفیع محمدی (نام مستعار)، یک متصدی ترانسپورتی در گفت‌وگو با افغانستان اینترنشنال در این باره گفت «چندی پیش یک موتر نوع لوبد حامل یک دستگاه اسکواتور از کشور چین بارگیری شده و پس از طی خاک تاجیکستان وارد مرز شد. وزن این اسکواتور کاملاً معیاری و استندرد بود، اما ترازوی فواید عامه به بهانه این‌که جاده تخریب می‌شود، اجازه ورود به گمرک را نداد؛ آیا چین و تاجیکستان سرک و استندرد ندارند که این موتر مسیر طولانی آنها را بدون مشکل طی کرد، اما در نقطه صفری شیرخان متوقف شد»؟
واسطه‌بازی با احکام وزیر
منابع می‌گویند وجود مجاری غیررسمی و صدور احکام ویژه برای افراد مشخص، بستر مناسبی برای دور زدن قوانین وزن‌کشی ایجاد کرده و رانندگان بدون پشتوانه را در معرض بیشترین آسیب و جریمه قرار داده است.
در ادامه آقای شینواری مدعی شد: «اگر فردی مکتوب و حکم ویژه وزیر فواید عامه طالبان را داشته باشد، موترش با ۱۰، ۱۵ یا ۲۰ تُن اضافه بار به راحتی از روی پل مرزی می‌گذرد؛ اما رانندگان و بازرگانان عادی برای ۲۰۰ یا ۳۰۰ کیلوگرم وزن اضافه، یک ماه در مرز سرگردان و توقیف می‌شوند.» او افزود که پل مرزی شیرخان در گذشته عبور محموله‌های سنگین ۵۰ تا ۱۲۰ تُنی را بدون آسیب دیدن تحمل کرده است، اما مأموران این بهانه‌ها را وسیله‌ای برای تحمیل فشار ساخته‌اند.
خسارت سنگین به محموله‌های زراعتی
نحوه بارگیری و توقف‌های مکرر در نقطه صفری، بیشترین آسیب مالی را متوجه محموله‌های زراعتی فاسدشدنی نظیر سبزیجات و میوه‌جات تازه کرده که نیازمند عبور سریع از مرز هستند.
نظیف بدخشی (نام مستعار) یکی از بازرگانان محصولات زراعتی در گفت‌وگو با افغانستان اینترنشنال تشریح کرد: «بارهای ترکاری معمولاً از دو موتر هینو در ولایات جمع‌آوری شده و داخل یک موتر بزرگ ترانزیتی تاجیکستان بارگیری می‌شود. با آن‌که ظرفیت موتر ۳۲ تُن است، در صورت داشتن ۵۰۰ کیلوگرم اضافه بار، مأموران مانع تردد می‌شوند. تخلیه ۵۰۰ کیلوگرم سبزی در نقطه صفری ناممکن است و در نتیجه، بار در داخل گمرک می‌گندد و تاجر علاوه بر نابودی سرمایه‌اش، باید هزینه‌های سنگین دموراژ را نیز بپردازد».
رویه نظارت بر تردد موترها در گذرگاه شیرخان در دوره‌های پیشین تفاوتی چشمگیر با وضعیت کنونی داشته و هرگز مانعی در برابر تشریفات عمومی گمرک ایجاد نمی‌کرده است.
این ترازو نخستین بار در سال ۱۳۸۸ خورشیدی نصب شد و تنها ۱۰۰ افغانی حق‌العبور ثابت از تانکرهای تیل می‌گرفت و کاری به کالاهای صادراتی یا وارداتی نداشت. در سال ۱۳۹۰ متوقف و در سال‌های ۱۳۹۱ و ۱۳۹۲ کاملاً بسته بود، اما پس از بازگشت طالبان به قدرت، مأموران بر خلاف گذشته تفتیش‌های سخت‌گیرانه‌ای را بر تمامی محموله‌ها تحمیل کرده‌اند.