طالبان از روسیه خواست در افغانستان پالایشگاه‌های نفت بسازد
رئیس شورای تجاری همکاری با افغانستان در اتاق بازرگانی و صنایع روسیه اعلام کرد که اداره طالبان خواستار خرید فرآورده‌های نفتی از مسکو و مشارکت روسیه در ساخت پالایشگاه‌های کوچک نفت در افغانستان است.
دیمیتری آنتونوف که به همراه معاون نخست‌وزیر روسیه به کابل رفته است، گفت که اداره طالبان علاقه‌مند به تامین فرآورده‌های نفتی روسیه و همکاری در زمینه احداث پالایشگاه‌های کوچک در این کشور است.
وی همچنین از شرکت‌های روسی خواست در صنعت معدن افغانستان سرمایه‌گذاری کنند.
به گفته آنتونوف، طالبان از شرکت‌های روسی برای استخراج فلزات دعوت کرده و بهره‌برداری از این منابع معدنی غنی، به متوازن کردن تراز تجاری میان دو کشور کمک خواهد کرد.
معاون نخست‌وزیر روسیه روز پنجشنبه، ۲۱ عقرب در راس هیئتی وارد افغانستان شد و با اداره طالبان چندین قرارداد اقتصادی امضا کرد.
حمدالله فطرت، معاون سخنگوی طالبان اعلام کرد که ۱۵ تفاهم‌نامه همکاری اقتصادی به ارزش ۱۰۳ میلیون دالر میان اتاق‌های تجارت افغانستان و روسیه و شماری از شرکت‌های خصوصی دو کشور امضا شده است.
مسکو پس از به رسمیت شناختن طالبان مسیر گسترش تعاملات با این گروه را در پیش گرفته است. این روند با افزایش سفر مقام‌های طالبان به روسیه همراه بوده است.
با تشدید خشکسالی و کمبود آب در افغانستان، کشت درختان زیتون در ولایت ننگرهار به امید تازه‌ای برای کشاورزانی تبدیل شده است که می‌خواهند از خود در برابر پیامدهای تغییرات اقلیمی محافظت کنند.
درختان زیتون در برابر خشکسالی مقاوم‌اند، به آب کمتری نیاز دارند و می‌توانند منبع درآمد پایداری برای خانواده‌های روستایی باشند.
خبرگزاری فرانسه روز پنجشنبه در گزارشی از باغ‌های زیتون در شرق افغانستان نوشت که کمبود آب، شماری از کشاورزان را به کشت زیتون علاقه‌مند کرده است. درختان زیتون در مقایسه با گندم، برنج و پیاز به آب کمتری نیاز دارند.
عبدالله اورزلا حدود ۱۵ سال پیش نخستین درختان زیتون را در زمین خانوادگی‌اش در روستای سعیدان عربی ننگرهار کاشت. او می‌گوید که کشاورزان باید با توجه به منابع آب و تغییرات اقلیمی، محصول خود را انتخاب کنند. به گفته او، زیتون یکی از مقاوم‌ترین درختان جهان در برابر خشکسالی است.
سازمان خواربار و زراعت ملل متحد می‌گوید که درختان زیتون به بهبود خاک و جلوگیری از فرسایش آن نیز کمک می‌کنند. این ویژگی‌ها می‌تواند آسیب خشکسالی و تغییرات اقلیمی را برای کشاورزان کاهش دهد.
صدیق‌الله افغان، مسئول تولید در یکی از باغ‌های زیتون ننگرهار به خبرگزاری فرانسه گفت که گندم، برنج و پیاز آب بیشتری می‌خواهند، اما زیتون با آب کم هم رشد می‌کند. او افزود که به همین دلیل، مردم برای آینده به کشت این درختان روی آورده‌اند.
بازار زیتون رو به گسترش است
زیتون هنوز در دسترخوان افغان‌ها جای چندانی ندارد. تولید آن نیز در مقایسه با کشورهای بزرگ تولیدکننده اروپایی اندک است. با این حال، فروش زیتون و روغن آن به‌تدریج برای خانواده‌های روستایی درآمدزا شده است.
باشندگان روستای سعیدان عربی زیتون‌ها را با دست جمع‌آوری می‌کنند و سپس محصول در یک کارگاه به روش پرس سرد روغن‌گیری می‌شود.
صدیق‌الله افغان گفت که زیتون‌ها را بلافاصله پس از برداشت روغن‌گیری می‌کنند تا روغن باکیفیت‌تری به دست آید. این روغن در فروشگاه‌های محصولات ارگانیک کابل تا کیلویی هزار افغانی فروخته می‌شود.
اورزلا هزاران نهال زیتون دیگر را نیز در روستایی دیگر در ننگرهار کاشته است. کار در این دو باغ برای ۱۶ نفر شغل دایمی فراهم کرده است.
او در کودکی افغانستان را ترک کرد، در امریکا درس خواند و در سال ۲۰۰۳ به کشور بازگشت. اورزلا امیدوار است که یک کارگاه دایمی روغن‌گیری بسازد و محصولاتش را در سراسر افغانستان و بازارهای خارجی بفروشد.
احیای باغ‌ها و کارخانه زیتون
باغ‌های زیتون در مسیر جلال‌آباد تا مرز پاکستان چند دهه پیشینه دارند. این باغ‌ها در دهه ۱۳۴۰ خورشیدی ایجاد شدند. کارخانه روغن‌گیری ننگرهار نیز با کمک اتحاد شوروی ساخته شد و در سال ۱۳۶۴ به کار آغاز کرد.
جنگ‌های پی‌درپی نزدیک به نیمی از زمین‌های زیر کشت زیتون را از بین برد، اما این صنعت اکنون دوباره رونق می‌گیرد. ایتالیا در سال ۱۳۹۸ تجهیزات تازه‌ای به کارخانه روغن‌گیری ننگرهار داد. پس از بازگشت طالبان به قدرت در اسد ۱۴۰۰ نیز فعالیت این بخش گسترش یافته است.
اکنون حدود ۷۰ نفر در کارخانه زیتون ننگرهار کار می‌کنند. این کارخانه روغن زیتون خیلی اعلی و زیتون خوراکی تولید می‌کند.
اخترمحمد هاشمی، رئیس شرکت دولتی زیتون ننگرهار، به خبرگزاری فرانسه گفت که کارخانه در سال گذشته ۱۳۵ هزار لیتر روغن، معادل حدود ۱۲۴ تُن تولید کرده است. او پیش‌بینی کرد که تولید امسال به ۱۴۳ هزار تا ۱۶۵ هزار لیتر برسد.
به گفته هاشمی، تمام محصولات کارخانه در بازار داخلی فروخته می‌شود، اما شرکت امیدوار است که در آینده به بازارهای خارجی نیز راه پیدا کند.
دشواری صادرات
محدودیت‌های بانکی و انزوای دیپلوماتیک طالبان، فروش محصولات افغانستان در بازارهای جهانی را دشوار کرده است. تولیدکنندگان زیتون نیز با همین موانع روبه‌رو هستند.
بر اساس آمار شورای بین‌المللی زیتون، مصرف جهانی روغن زیتون در ۳۰ سال گذشته نزدیک به دو برابر شده است. با این حال، سهم افغانستان از تولید جهانی همچنان ناچیز است.
در داخل کشور، کشت زیتون در شرق و جنوب گسترش می‌یابد. سازمان خوراکی ملل متحد گفته است که ۳۸۱ هکتار زمین را زیر کشت زیتون برده تا خانواده‌های روستایی در درازمدت منبع درآمد داشته باشند.
در لغمان نیز بازرگانی به محمدنذیر احمدزی گفت که ۱۵ هزار نهال زیتون کاشته است. او زمین این باغ را از اداره طالبان اجاره کرده است.
صانع‌خان، کارگر ۲۰ ساله یکی از باغ‌های اورزلا، می‌گوید که مردم در آغاز به این درخت ناآشنا و میوه تلخش با تردید نگاه می‌کردند. به گفته او، مردم به‌تدریج دریافتند که زیتون در برابر کم‌آبی مقاوم است و می‌تواند از کوکنار هم درآمد بیشتری داشته باشد.
او گفت که اکنون مردم به آینده باغ‌های زیتون امیدوارند.
فرانس ۲۴ با بررسی اعلامیه‌های مرگ اعضای لشکر فاطمیون و مکان‌یابی ویدیوهای منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی گزارش داده است که ایران پس از سقوط حکومت بشار اسد، شماری از جنگجویان افغان این گروه را در ساختار سپاه پاسداران ادغام کرده و در ولایت سیستان و بلوچستان مستقر کرده است.
این شبکه خبری روز پنجشنبه، در گزارشی تحقیقی نوشت که شماری از اعضای فاطمیون که در جریان جنگ سوریه از سوی ایران جذب و آموزش دیده بودند، پس از سقوط حکومت اسد در دسامبر ۲۰۲۴ از انظار عمومی ناپدید شدند، اما شواهد تازه از حضور دوباره آنان در ایران، به‌ویژه در مناطق مرزی با افغانستان و پاکستان حکایت دارد.
بر اساس این گزارش، برخی از اعضای فاطمیون پس از بازگشت از سوریه در ساختار سپاه پاسداران ادغام شده‌اند و حتی شماری از آنان به مقام‌های افسری رسیده‌اند. فرانس ۲۴ به‌طور مشخص از علی‌اکبر ساکت، دگروال سپاه پاسداران، نام برده که در حملات امریکا و اسرائیل به ایران کشته شده است.
فرانس ۲۴ می‌گوید خبرگزاری فارس، رسانه نزدیک به سپاه پاسداران، در ۳۰ اکتوبر از برگزاری مراسم یادبود علی‌اکبر ساکت و علیرضا فیضیان در بخش فاطمیون یک گورستان در مشهد خبر داده بود. این رسانه هر دو نفر را از کشته‌شدگان حملات امریکا و اسرائیل معرفی کرده بود. علیرضا فیضیان پیش از این نیز در جنگ سوریه زخمی شده بود.
ردیابی جنگجویان در سیستان و بلوچستان
یکی از مهم‌ترین یافته‌های گزارش فرانس ۲۴، شناسایی محل حضور جنگجویان فاطمیون در ولایت سیستان و بلوچستان ایران است. این منطقه با افغانستان و پاکستان مرز مشترک دارد و در سال‌های اخیر شاهد فعالیت گروه‌های مسلح، قاچاقچیان مواد مخدر و درگیری‌های امنیتی بوده است.
این شبکه خبری با بررسی و مکان‌یابی ویدیوهای منتشرشده از سوی رسانه حقوق بشری حال‌وش، دو محل را شناسایی کرده است که در آن‌ها افراد مسلح دیده می‌شوند.
در ویدیویی که در ۲۹ سپتامبر منتشر شده، دستکم ۱۳ مرد مسلح در یک منطقه کوهستانی در حال گشت‌زنی دیده می‌شوند. حال‌وش این افراد را اعضای فاطمیون معرفی کرده بود. فرانس ۲۴ با مقایسه تصاویر کوه‌ها با داده‌های ماهواره‌ای، محل ضبط این ویدیو را منطقه رودماهی، در نزدیکی کوه کلاپده و حدود ۸۰ کیلومتری غرب زاهدان، شناسایی کرده است.
در ویدیوی دیگری که در ۲۱ سپتامبر منتشر شده، چند مرد مسلح در داخل یک مکتب در حال آموزش نظامی دیده می‌شوند. فرانس ۲۴ محل ضبط این ویدیو را مکتب شبانه‌روزی متوسطه گشت، در نزدیکی سراوان و حدود ۲۱۵ کیلومتری جنوب زاهدان، شناسایی کرده است.
با این حال، این شبکه خبری تاکید کرده است که نتوانسته هویت و وابستگی افراد حاضر در ویدیوی دوم را به‌گونه مستقل تایید کند.
فرانس ۲۴ همچنین با استناد به اعلامیه‌های کانال‌های وابسته به فاطمیون و تصاویر مراسم تشییع جنازه، کشته شدن دو عضو این گروه را در سیستان و بلوچستان تایید کرده است.
بر اساس این گزارش، احمد یعقوبی در دوم اکتوبر در انفجار یک بمب دست‌ساز کشته شد و محمدرضا رحیمی نیز در ۱۳ اکتوبر در یک درگیری مسلحانه جان باخت. مراسم یادبود یعقوبی در پاکدشت، در نزدیکی تهران، برگزار شد و رحیمی در سروستان ایالت فارس به خاک سپرده شد.
خبرگزاری فارس نیز عکس‌های مراسم تشییع جنازه رحیمی را منتشر کرد و او را عضو فاطمیون معرفی کرد که در سیستان و بلوچستان کشته شده است.
چرا ایران جنگجویان فاطمیون را حفظ کرد؟
مهدی نخل احمدی، کارشناس مسائل سیستان و بلوچستان، به فرانس ۲۴ گفته است که حضور اعضای فاطمیون در این ایالت پیش از سقوط حکومت بشار اسد نیز گزارش شده بود، اما پس از پایان جنگ سوریه افزایش یافته است.
به گفته او، ایران پس از سال‌ها سرمایه‌گذاری برای جذب، آموزش و تجهیز این جنگجویان نمی‌توانست آنان را به‌سادگی رها کند. افزون بر این، هزاران جنگجوی آموزش‌دیده که برخی از آنان به مقام‌های ارشد فرماندهی رسیده و به اطلاعات حساس سپاه دسترسی داشتند، در صورت بیکاری و نداشتن درآمد می‌توانستند به تهدیدی امنیتی برای جمهوری اسلامی تبدیل شوند.
این کارشناس گفته است که سپاه پاسداران ابتدا تلاش کرد با پاکستان و مقام‌های افغانستان درباره استقرار جنگجویان فاطمیون در قلمرو این دو کشور برای مقابله با دشمنان مشترک مذاکره کند.
به گفته او، ایران پیشنهاد کرده بود که فاطمیون در افغانستان علیه داعش و در بلوچستان پاکستان علیه گروه‌های جدایی‌طلب بلوچ و گروه‌های مسلح اسلام‌گرا فعالیت کنند، اما هم طالبان و هم پاکستان این پیشنهادها را رد کردند.
نخل احمدی گفته است طالبان فاطمیون را تهدیدی بالقوه می‌دانستند، زیرا وفاداری اعضای این گروه به ایران بود، نه طالبان. به گفته او، حتی شماری از اعضای پیشین فاطمیون که به افغانستان بازگشته بودند، از سوی طالبان زندانی شدند.
او افزوده است که سپاه پس از رد این پیشنهادها، به استقرار جنگجویان فاطمیون در امتداد مرزهای ایران با افغانستان و پاکستان روی آورد. این افراد در ابتدا در پروژه‌های غیرنظامی تحت مدیریت سپاه کار می‌کردند، اما به‌تدریج در پایگاه‌های بسیج و قرارگاه‌های نظامی سپاه مستقر شدند و برای گشت‌زنی و حضور در ایست‌های بازرسی به کار گرفته شدند.
این کارشناس گفته است که بیشتر پایگاه‌های فاطمیون در منطقه‌ای در حدود ۲۰ کیلومتری جنوب سراوان قرار دارند، اما با افزایش فعالیت گروه‌های مسلح، حضور این نیروها به مناطق داخلی‌تر سیستان و بلوچستان نیز گسترش یافته است.
رد ادعای تلفات بیشتر از سوی یک گروه مسلح
در همین حال، جبهه رزمندگان خلق مسئولیت حملات بیشتری علیه نیروهای سپاه پاسداران و فاطمیون در سیستان و بلوچستان را بر عهده گرفته است. این گروه مدعی شده که در این حملات، جنگجویان بیشتری از فاطمیون کشته شده‌اند.
با این حال، فرانس ۲۴ گفته است که نتوانسته این ادعاها را به‌گونه مستقل تایید کند. همچنین در کانال‌های وابسته به فاطمیون اعلامیه‌ای درباره کشته شدن افراد بیشتر در این حملات منتشر نشده است.
لشکر فاطمیون یکی از بزرگ‌ترین گروه‌های شبه‌نظامی شیعه افغان مورد حمایت ایران است که در جریان جنگ داخلی سوریه برای حمایت از حکومت بشار اسد تشکیل و سازمان‌دهی شد. اعضای این گروه عمدتاً از میان شیعیان افغان، به‌ویژه مهاجران و پناهجویان ساکن ایران، جذب شده بودند.
برآوردها درباره شمار جنگجویان فاطمیون در سوریه متفاوت است و از هشت هزار تا ۵۰ هزار نفر را در بر می‌گیرد. بر اساس یکی از پژوهش‌های منتشرشده، حدود دو هزار عضو این گروه در جریان جنگ سوریه کشته شدند.
طالبان در قندهار و شماری از ولایت‌های دیگر، کار ساخت تونل در داخل کوه‌ها، انبارهای نظامی زیرزمینی و تأسیسات دفاعی را گسترش داده‌اند.
تحقیقات افغانستان اینترنشنال، بر پایه مصاحبه با کارگران، باشندگان محل و منابع نزدیک به طالبان و بررسی تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد که این تونل‌ها می‌توانند برای نگهداری سلاح و مهمات، پنهان‌کردن وسایط نظامی و پناه‌دادن به رهبران ارشد طالبان استفاده شوند.
در دامنه‌های کوهی در حاشیه شهر عینو مینه در شهر قندهار، توده‌های بزرگ خاک قرار دارند. از فاصله دور، در کنار این کوه نشانه‌های حفاری و راهی یا تونلی که به داخل کوه می‌رود نیز دیده می‌شود، اما رفتن به محل‌های حفاری تونل یا عکس‌گرفتن از آن‌ها، به دلیل محدودیت‌های امنیتی طالبان دشوار است.
منابع آگاه درباره فعالیت‌های طالبان در این منطقه به افغانستان اینترنشنال گفتند که کار ساخت و گسترش تونل‌ها حدود یک‌ونیم سال پیش آغاز شده است. در کنار ذخیره‌سازی سلاح در داخل کوه، کار ساخت برخی ساختمان‌های مجهز و امکانات دیگر نیز جریان دارد.
مردم محل، کارگران و منابع نزدیک به ساختارهای نظامی و اداری طالبان نیز به افغانستان اینترنشنال نیز تایید کرده‌اند که این گروه در داخل این تونل‌ها انبارهایی برای سلاح، مهمات و تجهیزات نظامی می‌سازد که در برابر حملات هوایی محفوظ باشند و هم‌زمان برای رهبران ارشد طالبان نیز پناهگاه باشند.
افغانستان اینترنشنال با چندین منبع معتبر و کارگرانی گفت‌وگو کرد که در حفاری تونل‌ها در مناطق مختلف قندهار سهم داشته‌اند. بر اساس اطلاعات آنان، این فعالیت‌ها از منطقه کوهستانی عینو مینه در شهر قندهار آغاز شده و تا خانه پیشین ملا محمد عمر، میدان هوایی قندهار، میوند، ژیری و ولسوالی سپین‌بولدک امتداد دارد.
در ولسوالی میوند، پیش از این نیز برخی گودال‌ها و تونل‌ها حفر شده بودند که بیشتر آن‌ها در زیر زمین قرار دارند و طالبان در سال‌های جنگ با حکومت افغانستان، ناتو و نیروهای امریکایی از این تونل‌ها استفاده می‌کردند.
گروه تحقیقی افغانستان اینترنشنال تصاویر ماهواره‌ای تونل‌های جدید را بررسی کرده است. این تصاویر نشان می‌دهند که در داخل کوه‌های منطقه عینو مینه در شهر قندهار حفاری‌هایی انجام شده و راهی دیده می‌شود که به این تونل منتهی می‌شود. همچنین توده‌های خاکی که از داخل کوه بیرون آورده شده‌اند، قابل مشاهده‌اند.
یک منبع که درباره فعالیت‌های طالبان در قندهار اطلاعات دارد، گفتند: «در داخل تونل، ساختمان‌های مجهزی برای سکونت و سایر نیازها ساخته شده‌اند.»
بر اساس اطلاعاتی که افراد آگاه از فعالیت‌های حفاری تونل با افغانستان اینترنشنال شریک کرده‌اند، این تونل‌ها از نظر ساختار، وسعت و کاربرد احتمالی با یکدیگر تفاوت دارند و عرض بخش‌های زیادی از آن‌ها بیش از دو متر است. ارتفاع تونل‌ها نیز به اندازه‌ای است که یک انسان می‌تواند به‌صورت ایستاده در آن‌ها رفت‌وآمد کند.
عینومینه؛ در مناطق کوهستانی آن، در مقایسه با سال گذشته، برخی حفاری‌ها، تونل‌ها و جاده‌های جدید ساخته شده‌اند.
برخی بخش‌های این تونل‌ها برای رفت‌وآمد عادی ساخته شده‌اند، اما بعضی قسمت‌های آن‌ها گسترده‌تر هستند. به گفته منابع، این بخش‌های گسترده برای نگهداری تجهیزات بزرگ نظامی و سلاح‌ها در نظر گرفته شده‌اند.
طالبان برای ساخت تونل‌ها، بیشتر از مناطق کوهستانی، تپه‌ای و دورافتاده استفاده می‌کنند. ساختار برخی تونل‌ها خام و بر پایه خاک و سنگ طبیعی است، اما در نقشه‌های ساختمانی بخش‌های دیگر، به استفاده از سیخ گول، سمنت، سنگ و گچ نیز اشاره شده است.
یکی دیگر از ویژگی‌های این تأسیسات زیرزمینی، سیستم تأمین هوا و برق است. به گفته منابع، برای جریان هوا در داخل تونل‌ها از لوله‌های ویژه استفاده می‌شود و برای تأمین برق، از باتری‌های پیشرفته لیتیومی استفاده می‌شود.
به گفته منابع، طالبان برای حفاری تونل‌ها بیشتر از نیروی انسانی کار می‌گیرند و حضور ماشین‌آلات سنگین ساختمانی در آن‌ها کمتر دیده دیده شده است. همچنین به دلیل محدودیت‌های امنیتی، رفت‌وآمد کارگران و روند فعالیت‌های ساختمانی بیشتر اوقات در شب برنامه‌ریزی می‌شود.
طالبان ملاصاحب سرای را دوباره بازسازی می‌کنند
خانه پیشین ملا محمد عمر در حوزه نهم قندهار که به نام «ملاصاحب سرای» شناخته می‌شود، به‌عنوان یکی دیگر از مناطق مهم حفاری‌های جدید طالبان یاد می‌شود.
«ملاصاحب سرای» از مکان‌های مهم در تاریخ جنگ‌های چند دهه اخیر افغانستان به شمار می‌رود.
در سال‌های پایانی نخستین دوره حاکمیت طالبان، این منطقه محل سکونت ملا محمد عمر، بنیان‌گذار طالبان بود. پس از سال ۱۳۸۰، نیروهای امریکایی این سرا را «کمپ گیکو» نام‌گذاری کردند. بعدتر، این کمپ به نام تامس ماهولیک، یکی از سربازان کشته‌شده ارتش امریکا، نام‌گذاری شد. از این کمپ، از عملیات قطعه صفر سه در ولایت‌های قندهار، هلمند و ارزگان پشتیبانی می‌شد.
برخی افسران پیشین قطعه صفر ۳ نیز می‌گویند که در این مرکز، تأسیسات پنهان و امن وجود دارد.
اکنون جنگجویان «قطعه عمری» طالبان در «ملاصاحب سرای» زندگی می‌کنند که افزون بر حفاظت از هبت‌الله، برای عملیات ویژه نظامی نیز استفاده می‌شوند.
در اول میزان سال جاری، هواپیماهای پاکستانی در یک دشت بایر در نزدیکی «ملاصاحب سرای» حملاتی انجام دادند که در نتیجه آن چند غیرنظامی کشته و زخمی شدند. طالبان هدف اصلی این حمله را اعلام نکردند، اما برخی مردم شک دارند که «شاید در این حمله تونل هدف قرار گرفته باشد».
اکنون کار ساخت تونل‌ها در فاصله میان همین سرا و کوهی که در کنار آن قرار دارد، جریان دارد.
در این تصویر، وضعیت سرای ملاصاحب در سال‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ خورشیدی مقایسه شده است. در فاصله یک سال، چندین ساختمان در بخش مرکزی آن ساخته شده‌اند.
یک منبع در منطقه به افغانستان اینترنشنال گفت: «برای حفاری تونل‌ها در منطقه ملاصاحب سرای، افراد زیادی استخدام شده‌اند. هر روز ده‌ها نفر با وسایل حفاری در این منطقه کار می‌کنند».
یک باشنده محل می‌گوید که در مسیرهای منتهی به ملاصاحب سرای، لوحه‌های بزرگی نصب شده‌اند که روی آن‌ها نوشته شده است: «این منطقه امنیتی است و عکس‌گرفتن در آن ممنوع است.»
طالبان محدودیت‌های امنیتی این منطقه را آن‌قدر شدید کرده‌اند که مردم محل نیز نمی‌توانند آزادانه در اطراف آن رفت‌وآمد کنند.
به گفته باشندگان محل، پیش از این نیز در اطراف ملاصاحب سرای برای تأمین امنیت، حفاری‌هایی انجام شده بود. در این منطقه یک خندق بزرگ نیز حفر شده است که دسترسی به اطراف خانه و امکان حمله با موتر بمب را محدود می‌کند.
هزار افغانی دستمزد روزانه حفاری تونل
یک کارگر که نخواست نامش منتشر شود، به افغانستان اینترنشنال گفت که طالبان او و شماری دیگر از افراد را به ولسوالی شورابک قندهار منتقل کرده بودند تا در آن‌جا به حفاری تونل‌ها مشغول شوند.
در بدل کار، روزانه هزار افغانی به او پرداخت می‌شد. به برخی افراد دیگر نیز کار حفاری تونل‌هایی به طول ده یا بیست متر به‌صورت قراردادی سپرده شده بود.
او می‌گوید که حدود یک ماه در این پروژه کار کرد، اما به دلیل دشواری کار، آن را ترک کرد.
یک فرد دیگر که در حفاری تونلی در منطقه حوزه یازدهم، در حاشیه عینو مینه، کار کرده است، به افغانستان اینترنشنال گفت: «برای شکستن سنگ‌ها در داخل کوه از مواد انفجاری استفاده می‌شود». او افزود: «بخش‌های سنگی کوه با وسایل عادی شکسته نمی‌شوند و هنگام حفاری از باروت استفاده می‌شود. کار گسترش تونل در داخل کوه جریان داشت.»
این کارگر درباره هدف اصلی ساخت تونل اطلاعات کامل نداشت، اما نشانه‌هایی از کارهای ساختمانی برای تأمین آب، غذا و سایر امکانات ضروری دیده بود.
یک فرد دیگر که بخشی از تونل‌ها را از نزدیک دیده است، می‌گوید که در داخل کوه، مکان‌هایی شبیه اتاق برای سکونت ساخته شده‌اند.
یک نفر که در حفاری تونلی در منطقه حوزه یازدهم، در حاشیه عینو مینه کار کرده است، می‌گوید: «برای شکستن سنگ‌ها در داخل کوه از مواد انفجاری استفاده می‌شود.»
بر اساس روایت‌های حفاران تونل، برای ساخت برخی تونل‌ها، افراد را در شرایطی از یک محل به محل دیگر منتقل کرده‌اند که چشم‌های‌شان بسته بوده است.
یک کارگر که در تونل شورابک کار کرده بود، گفت: «هدف از بستن چشم‌ها این بود که کارگران محل کار و مسیرهای رفت‌وآمد را نشناسند و درباره موقعیت تونل‌ها اطلاعات به دست نیاورند.»
نشانه‌های حفاری تونل از میدان هوایی تا قول اردو
بر اساس اطلاعات گروه تحقیقی افغانستان اینترنشنال، در ولسوالی دامان قندهار، در اطراف قول اردوی ۲۰۵ البدر طالبان و میدان هوایی قندهار، نشانه‌هایی از فعالیت‌های نظامی و حفاری دیده شده است.
این منطقه از مراکز مهم نظامی و لجستیکی قندهار به شمار می‌رود، اما ماهیت حفاری‌های مشاهده‌شده و ارتباط آن‌ها با تأسیسات نظامی زیرزمینی هنوز تأیید نشده است.
پاکستان در اغازین روزهای ماه حمل سال جاری ادعاهایی درباره حملات هوایی به تأسیسات مختلف در قندهار مطرح کرد.
مقام‌های دولتی پاکستان در همین ماه گفتند که نیروهای این کشور به مرکز لوای قول اردوی ۲۰۵، انبارهای مهمات و یک تونل حمله کرده‌اند، اما ادعاهای پاکستان درباره ماهیت این اهداف و خسارات واردشده به‌گونه مستقل تأیید نشده‌اند.
منابع پاکستانی در ۲۲حوت ۱۴۰۴ نیز ادعا کردند که انبارهای نفت و تأسیسات لجستیکی در نزدیکی میدان هوایی قندهار را هدف قرار داده‌اند. سخنگوی طالبان بعدتر گفت که انبار نفت کام‌ایر در این حمله هدف قرار گرفته بود. یک مقام میدان هوایی نیز گفت که این انبار برای سوخت‌رسانی به هواپیماهای کام‌ایر و سازمان ملل متحد استفاده می‌شد.
بر اساس اطلاعات گروه تحقیقی افغانستان اینترنشنال، برخی منابع طالبان می‌گویند که پس از افزایش حملات هوایی پاکستان، توجه به ساخت تأسیسات زیرزمینی برای نگهداری امن سلاح‌ها و تجهیزات نظامی افزایش یافته است.
دو منبع در قندهار به افغانستان اینترنشنال گفتند که کار ساخت تونل‌ها پیش از حملات پاکستان آغاز شده بود، اما با افزایش تنش میان دو طرف، کار این پروژه‌ها سرعت گرفته است.
یک تونل طالبان در ولسوالی میوند که این گروه در گذشته نیز برای جنگ از آن استفاده می‌کرد.
هشدار ترامپ و حملات پاکستان
قندهار مرکز اصلی قدرت و تصمیم‌گیری هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان به شمار می‌رود.
پس از بازگشت طالبان به قدرت، هبت‌الله در قندهار باقی مانده و تصمیم‌های مهم رهبری سیاسی و مذهبی این گروه از همین محل اداره می‌شود.
برخی منابع مرتبط با طالبان به افغانستان اینترنشنال گفتند که مولوی هبت‌الله در اوایل سال دستور شفاهی داده بود که انبارهای سلاح از ولایت‌ها، از جمله کابل، به قندهار منتقل شوند و به مقام‌های طالب زیر دست خود توصیه کرده بود که برای حفاظت از آن‌ها، در کوه‌ها تونل و در زیر زمین انبار بسازند.
منابع این توصیه را با هشدارهای دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور امریکا، درباره زندان بگرام و بازپس‌گیری سلاح‌های امریکایی، هم‌زمان می‌دانند.
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور امریکا، در ۳۰جدی ۱۴۰۳ یک روز پیش از مراسم تحلیف خود، در جریان یک نشست در واشنگتن از طالبان خواست که تجهیزات نظامی باقی‌مانده در افغانستان پس از خروج نیروهای امریکایی را دوباره به ایالات متحده تحویل دهند. ترامپ هشدار داد که اگر طالبان این تجهیزات را پس ندهند، امریکا کمک‌های مالی خود به افغانستان را مشروط خواهد کرد.
ده روز پس از اظهارات ترامپ، در۱۰دلو ۱۴۰۳ وزارت امور خارجه پاکستان نیز موضوع سلاح‌های امریکایی را به‌گونه رسمی مطرح کرد. سخنگوی این وزارت گفت که سلاح‌های پیشرفته باقی‌مانده در افغانستان پس از خروج نیروهای امریکایی، برای امنیت پاکستان و حفاظت از شهروندان این کشور نگرانی جدی ایجاد می‌کنند.
موضوع سلاح‌های امریکایی به بخشی از فشار اسلام‌آباد بر طالبان نیز تبدیل شد.
پس از حمله امریکا در سال و ۱۳۸۰ ، نخستین حکومت طالبان سقوط کرد و رهبران و جنگجویان این گروه از شهرهای مهم و مراکز نظامی افغانستان خارج شدند و به پاکستان رفتند. اما شرایط وضعیت کنونی با آن زمان تفاوت دارد. پاکستان که پس از سقوط نخستین حکومت طالبان، محل مهم پناه‌گرفتن و تجدید سازمان بسیاری از رهبران و جنگجویان این گروه بود، اکنون با طالبان درگیر اختلاف است.
درگیری‌های دو طرف در امتداد مرز دو کشور، حملات هوایی پاکستان و موضع سخت‌گیرانه اسلام‌آباد در برابر طالبان، این احتمال را کاهش داده است که طالبان مانند سال ۱۳۸۰ بار دیگر در پاکستان یا کشور دیگری یک جبهه عقب‌نشینی امن پیدا کنند.
شیرمحمد کریمی، لوی‌درستیز پیشین ارتش افغانستان به افغانستان اینترنشنال گفت: «اگر وضعیت طالبان و پاکستان به جایی برسد که دو طرف با یکدیگر روبه‌رو شوند، طالبان جز مقاومت راه دیگری نخواهند داشت».
کریمی می‌گوید که انبارها و پناهگاه‌های زیرزمینی در برابر سلاح‌های امروزی نقش دفاعی مهمی دارند. به گفته او، ساخت بلنداژ و مواضع دفاعی به نوع سلاح بستگی دارد. هرچه سلاح نیرومندتر باشد، این پناهگاه‌ها باید مقاوم‌تر ساخته شوند و هزینه بیشتری می‌برند.
او درباره تونل‌های طالبان که کار ساخت آن‌ها در شماری از مناطق آغاز شده است، گفت: «محرمانه‌بودن انبارها مهم است، زیرا همه نباید از آن‌ها خبر داشته باشند.» اما در عین حال افزود: «ممکن است یک دولت به‌جای انبارهای اصلی، در منطقه دیگری نیز طرحی برای استتار داشته باشد و انبارهایی ساخته شوند که در واقع از آن‌ها استفاده نمی‌شود، اما می‌توانند برای فریب دشمن به کار بروند».
انتقال تجربه‌های تونل‌سازی ایران
برخی منابع احتمال می‌دهند که طالبان در ساخت تونل‌ها از تجربه ایران استفاده می‌کنند.
ایران در چند دهه گذشته، بخش مهمی از استراتژی و بودجه نظامی خود را به ساخت تأسیسات زیرزمینی اختصاص داده است. این کشور در کوه‌ها و ساختارهای عمیق زیرزمینی، انبارها و تأسیسات گسترده‌ای برای موشک‌ها، هواپیماهای بدون سرنشین و تجهیزات نظامی ساخته است.
در جنگ ایران با اسرائیل و امریکا، نقش این تأسیسات تعیین‌کننده دانسته شده است. حملات هوایی امریکا و اسرائیل شماری از تأسیسات نظامی ایران را هدف قرار دادند، اما انبارها و تونل‌های زیرزمینی مانع نابودی کامل ظرفیت‌های نظامی ایران شدند.
از دید پژوهشگران نظامی، ممکن است رهبران طالبان تلاش کنند از این تجربه نظامی ایران درس بگیرند.
در شرایط کنونی افغانستان که طالبان در زمینه داشتن نیروی هوایی و سامانه‌های پیشرفته دفاع هوایی ظرفیت محدودی دارند، تأسیسات زیرزمینی می‌توانند یکی از گزینه‌های محدودی باشند که این گروه برای حفاظت از تجهیزات نظامی خود در برابر حملات هوایی احتمالی در نظر گرفته است.
جنرال کریمی این احتمال را رد نمی‌کند که طالبان از تاکتیک‌ها و عملکرد ایران الهام گرفته باشند، اما می‌گوید: «ایران دارای اقتصاد نیرومندی است و از گذشته این هدف راهبردی را داشت که با اسرائیل روبه‌رو خواهد شد و تأسیسات زمینی آن‌ها از گذشته و در مکان‌هایی قرار داشتند که هواپیماها نمی‌توانستند برای بمباران آن‌ها مسیر مناسبی پیدا کنند».
اما او مطمئن نیست که طالبان توان اقتصادی ساخت تأسیساتی مانند ایران را دارند یا نه.
به گفته او، انبارها و تونل‌های دفاعی در مناطق صعب‌العبور و دره‌های تنگ ساخته می‌شوند، از این رو ساخت انبار در زمین‌های صعب‌العبور در مقایسه با زمین‌های هموار و نرم، هزینه بیشتری دارد.
پیش از طالبان، مجاهدین پیشین نیز در مناطق مختلف افغانستان تونل‌ها و غارهایی ساخته بودند که مشهورترین آن‌ها غارهای تورابورا و ژوره بودند.
مخالفت مردم
در ۱۰میزان ۱۴۰۳، به توصیه سراج‌الدین حقانی، وزیر داخله طالبان، یک گروه بررسی برای بازسازی مراکز و غارهای قدیمی ژوره به ولسوالی گوربز خوست رفت و کار بررسی این منطقه و راه منتهی به آن را تکمیل کرد.
شرکت ملی توسعه طالبان نیز بررسی مسیر جاده‌ای را که قرار بود به مرکز ژوره ساخته شود، تکمیل کرد. این جاده قرار بود از منطقه دکان‌های شاوه‌ولی‌خان در نزدیکی گمرک غلام‌خان به سوی مرکز ژوره ساخته شود. اما به دلیل اختلاف با قبیله گوربز، کار ساخت غارها و جاده به تعویق افتاد.
پس از مخالفت مردم، ابراهیم حقانی، برادر جلال‌الدین حقانی، به این منطقه رفت و به مردم گفت: «جلال‌الدین حقانی (رهبر شبکه حقانی) در بدل این مراکز به مردم منطقه سلاح داده بود و باید مانع بازسازی آن‌ها نشوند.»
دو باشنده ولسوالی گوربز به افغانستان اینترنشنال گفتند که کار ساخت غارها و جاده به دلیل مخالفت مردم تاکنون به تعویق افتاده است؛ زیرا مردم منطقه نگران‌اند که این مراکز بار دیگر به میدان جنگ و پناهگاه جنگجویان خارجی تبدیل نشوند.
دهانه‌های غارهای ژوره در جریان حملات امریکا در سال ۲۰۰۱ بسته شده بودند، اما در این اواخر دوباره باز شده‌اند.
در این مراکز، در سال‌های ۱۳۵۹ و ۱۳۶۰ گروهی از جنگجویان افغان و عرب به نام حضرت عمر مستقر بود که بعدها به نام گروه ژوره مشهور شد. این گروه چهار تولی پیاده‌نظام و یک تولی محافظ داشت و بخش‌های استحکامات، دفاع هوایی، مخابرات، راکت، توپچی و صحی نیز در آن فعال بودند. این گروه از مجهزترین و نیرومندترین گروه‌های مجاهدین افغان به شمار می‌رفت.
هزینه کارهای ساختمانی و ساخت تونل‌های ژوره را عرب‌های ثروتمند و اسامه بن لادن بر عهده گرفته بودند. قرار بود این غارها بر اساس نقشه پیشین دوباره بازسازی شوند و خاکریزها و دیوارهای استنادی داشته باشند.
طالبان افزون بر ساخت تونل‌ها و غارها، حفر خندق‌ها را نیز در ولایت‌های جنوب‌شرقی افغانستان آغاز کرده‌اند.
در ماه جوزای سال جاری، منابع به افغانستان اینترنشنال گفتند که این گروه کار حفر گودال‌ها در امتداد سرحد، در اطراف پاسگاه‌های امنیتی خود در ولایت‌های خوست، پکتیا و پکتیکا را آغاز کرده است. این گودال‌ها در ولسوالی‌های زازی میدان، علیشیر، گوربز، تنی و سپیره حفر شدند. همچنین حفر گودال‌های مشابه در قندهار و هلمند نیز در نظر گرفته شده است.
چند نفری که در حفر این گودال‌ها سهم دارند، گفتند که طالبان این کار را برای ایجاد راه‌های امن اکمالاتی به پاسگاه‌های خود انجام می‌دهند، زیرا در جریان درگیری‌ها با پاکستان، شماری از پاسگاه‌های امنیتی آنان به دلیل مشکلات اکمالاتی آسیب دیده و «حتی تخلیه شده بودند».
یک منبع نزدیک به روند حفر این گودال‌ها، بدون افشای نامش، به افغانستان اینترنشنال گفت: «در گام نخست، برنامه این است که این گودال‌ها با عرض حدود یک متر حفر شوند تا جنگجویان و حیواناتی که برای انتقال سلاح و اکمالات استفاده می‌شوند (خر، اسب و قاطر) بتوانند آزادانه در آن‌ها رفت‌وآمد کنند.»
به گفته این منبع، در گام دوم قرار است در مناطق هموار خندق‌هایی به اندازه دو متر و بیست سانتی‌متر ساخته شوند تا موترها نیز بتوانند به‌گونه امن در آن‌ها رفت‌وآمد کنند.
سفر هیئت بلندپایه روسیه به کابل با حضور نمایندگان ۷۰ شرکت و امضای ۱۵ تفاهم‌نامه اقتصادی همراه بود. اما در پس این تحرک تجاری، مسکو اهداف سیاسی و امنیتی گسترده‌تری را در افغانستان و منطقه دنبال می‌کند.
الکسی اوورچوک، معاون نخست‌وزیر روسیه، روز پنجشنبه، ۲۱ عقرب، در رأس هیئتی بزرگ از مقام‌ها و نمایندگان بخش خصوصی این کشور به کابل سفر کرد.
اوورچوک در میدان هوایی کابل از سوی امیرخان متقی، وزیر خارجه اداره طالبان، استقبال شد. او در جریان این سفر با مقام‌های ارشد طالبان، از جمله حسن آخند، رئیس‌الوزرا، و عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی ریاست‌الوزرا، دیدار کرد. نمایندگان حدود ۷۰ شرکت و نهاد بخش خصوصی روسیه نیز او را همراهی می‌کردند.
امیرخان متقی از معاون نخست‌وزیر روسیه در میدان هوایی کابل استقبال کرد.
هیئت تجاری روسیه در هوتل سرینا با نمایندگان بخش خصوصی افغانستان دیدار کرد. در جریان این سفر، ۱۵ تفاهم‌نامه میان اداره طالبان، نهادهای روسی و شرکت‌های خصوصی دو کشور امضا شد که ارزش مجموعی آن‌ها بیش از ۱۰۰ میلیون دالر اعلام شده است.
این تفاهم‌نامه‌ها حوزه‌هایی چون تجارت دوجانبه، سرمایه‌گذاری مشترک، استخراج معادن، صنایع تولیدی، زراعت، ترانزیت و تسهیل روابط تجاری را در بر می‌گیرد. دارو، انرژی، گندم، روغن نباتی، آرد، نوشابه‌های غیرالکولی، میوه تازه و روغن گل آفتاب‌پرست از جمله کالاهای مورد بحث در این همکاری‌ها بوده‌اند.
عبدالغنی برادر از شرکت‌های روسی دعوت کرد در بخش استخراج معادن، ساخت و توسعه کارخانه‌های صنعتی، ایجاد مناطق ویژه اقتصادی و اجرای پروژه‌های زیربنایی در افغانستان سرمایه‌گذاری کنند. او همچنین از روسیه خواست در زمینه ساخت سرک، راه‌آهن و تونل‌ها، به‌ویژه تونل دوم سالنگ، مشارکت کند.
برادر گفت که طالبان انتظار دارد حجم روابط تجاری دو کشور دو برابر شود. او ارزش کنونی این مبادلات را بیش از ۳۰۰ میلیون دالر عنوان کرد.
اوورچوک نیز، براساس بیانیه اداره طالبان، گفت که «افغانستان برای روسیه کشور مهمی است و مسکو به بهبود روابط با کابل اهمیت می‌دهد.»
به گفته او، مبادلات تجاری دو کشور در هشت ماه نخست سال ۲۰۲۶ بیش از دو برابر افزایش یافته و از ۳۴۹ میلیون دالر فراتر رفته است.
ناظران باور دارند که مقدم بر مسایل اقتصادی، روسیه در پی گسترش نفوذ در افغانستان، تامین اهداف ژئوپولتیک و امنیتی خود است.
محاسبات ژئوپولیتیکی مسکو
محمد عمر نثار، رئیس مرکز افغانستان معاصر در مسکو، سفر اوورچوک را از نظر ژئوپولیتیکی مهم می‌داند. او به افغانستان اینترنشنال گفت که این نخستین سفر یک مقام بلندپایه روسیه به افغانستان پس از به‌رسمیت‌شناختن اداره طالبان از سوی مسکو است.
او گفت: «نخست، این اولین سفر یک مقام بلندپایه روسیه به افغانستان پس از به‌رسمیت‌شناختن اداره طالبان به‌عنوان حکومت قانونی این کشور است. دوم، این سفر توجه کشورهای همسایه، به‌ویژه پاکستان را جلب خواهد کرد. گفت‌وگوهای آینده روسیه با اسلام‌آباد، تا اندازه‌ای به نتایج این سفر بستگی خواهد داشت.»
او در این زمینه توضیح بیشتری ارایه نکرد. اما روسیه پیشتر خواستار کاهش تنش‌ها و میانجیگری میان دوطرف شده بود. پس از نشست فارمت مسکو، رسانه‌های پاکستانی روسیه را به جانب‌داری از طالبان متهم کرده بودند.
به باور نثار، در حالی که گسترش تجارت و افزایش صادرات برای طالبان اهمیت زیادی دارد، روسیه بیشتر به پروژه‌های زیربنایی و ترانزیتی علاقه‌مند است.
او استخراج معادن، ساخت راه‌آهن و خطوط انتقال گاز را از جمله حوزه‌های مورد توجه روسیه برشمرد. با این حال، به گفته او، اجرای چنین پروژه‌هایی به تأمین امنیت، دسترسی به انرژی، ایجاد زیرساخت‌های مناسب و فراهم‌شدن شرایط لازم برای سرمایه‌گذاری نیاز دارد.
نثار گفت که نباید انتظار داشت همه این مشکلات به‌سرعت حل شوند. او همچنین یادآوری کرد که اوورچوک در ساختار حکومت روسیه مسئولیت حوزه ترانسپورت و ترانزیت را بر عهده دارد، موضوعی که می‌تواند در توضیح تمرکز این سفر بر اتصال منطقه‌ای و زیرساخت‌ها اهمیت داشته باشد.
این کارشناس امور روسیه گفت که افغانستان با توجه به رشد جمعیت، به بازاری جذاب برای مصرف شماری از کالاهای روسی تبدیل شده است.
به گفته او، آرد و روغن نباتی در صدر کالاهایی قرار دارند که افغانستان به آن‌ها نیاز دارد. فرآورده‌های نفتی نیز از نیازهای مهم این کشور است و روند واردات محصولات دارویی از روسیه به افغانستان در حال شکل‌گیری است.
با این حال، نثار معتقد است که موانع ساختاری همچنان ظرفیت گسترش تجارت میان دو کشور را محدود می‌کند.
او گفت: «مهم‌ترین مانع، نبود روابط مستقیم بانکی است. افزون بر این، مشکلات موجود در بخش انتقال کالا باید حل شود. برخی کالاهای روسی به دلیل هزینه‌های حمل‌ونقل، توان رقابت خود را از دست می‌دهند. مسیرهای چندوجهی انتقال کالا، از جمله مسیرهای عبوری از ایران، باید بهینه‌سازی شوند.»
به باور او، «روسیه در چشم‌انداز درازمدت افغانستان را بخشی از یک دهلیز ترانزیتی می‌بیند که می‌تواند مسیرهای شمال به جنوب و جنوب به شمال را به هم وصل کند.»
اما تشدید تنش‌ها و درگیری‌ها میان طالبان و پاکستان، یکی از موانع جدی در برابر تحقق این طرح‌ها است. نثار می‌گوید که اهمیت روابط کابل و اسلام‌آباد در این زمینه تعیین‌کننده است، زیرا تقریباً تمامی پروژه‌های ترانزیتی که از افغانستان عبور می‌کنند، به نحوی با مسیرهای پاکستان ارتباط دارند.
اهرم نفوذ و مسیر جایگزین
در کنار رقابت بر سر مسیرهای ترانزیتی، جایگاه کشورهای آسیای مرکزی در محاسبات روسیه و طالبان نیز اهمیت دارد.
لطف‌الرحمن رحیمی، پژوهشگر اقتصادی، معتقد است که اهمیت اقتصادی روابط روسیه و طالبان نباید بیش از اندازه ارزیابی شود. او با اشاره به آنچه ناکامی آخرین نشست فارمت مسکو خواند، گفت که روسیه در پی جبران موقعیت خود در مناسبات منطقه‌ای است.
رحیمی گفت که در شرایط کنونی، یکی از مهم‌ترین اهرم‌های منطقه‌ای در اختیار روسیه، اوزبیکستان است، کشوری که روابط اقتصادی و تجاری آن با اداره طالبان گسترش یافته است.
او گفت: «اداره طالبان و اقتصاد افغانستان وابستگی زیادی به اوزبیکستان و مرزهای این کشور پیدا کرده است. اوزبیک‌ها به‌گونه غیررسمی در واشنگتن نیز نمایندگی و میانجیگری طالبان را انجام می‌دهند.»
به گفته این پژوهشگر، مقام‌های اوزبیکستان در تلاش‌اند در کشورهای غربی از جانب طالبان سخن بگویند، اما طالبان از چنین نقشی نگران است و تمایلی ندارد که اوزبیکستان به نمایندگی از این گروه موضع‌گیری کند.
ارزش روابط تجاری طالبان با اوزبیکستان از یک میلیارد دالر فراتر رفته است. طالبان در سال‌های اخیر تلاش کرده است از اوزبیکستان و دیگر کشورهای آسیای مرکزی به‌عنوان مسیرهای جایگزین برای کاهش وابستگی به گذرگاه‌های پاکستان استفاده کند.
این تلاش در شرایطی اهمیت بیشتری یافته است که تنش‌های مرزی و بسته‌شدن گذرگاه‌های تجاری میان طالبان و پاکستان، تجارت و ترانزیت افغانستان را با اختلال روبه‌رو کرده است. سطح روابط تجاری افغانستان وپاکستان به پایین‌ترین سطح در چند دهه گذشته رسیده است. اخیرا وزارت تجارت پاکستان گفت که به دلیل بسته‌شدن گذرگاه‌های مرزی با افغانستان تجارت این کشور ۱.۳ میلیارد دالر آسیب دیده است.
اولویت امنیتی، نه اقتصادی
در کنار منافع تجاری و ترانزیتی، شماری از ناظران معتقدند که اولویت اصلی روسیه در تعامل با طالبان، مسایل امنیتی و جیوپولیتیکی است.
یکی از معاونان پیشین وزارت خارجه افغانستان به افغانستان اینترنشنال گفت که مسکو تلاش دارد طالبان را در محور سیاسی و امنیتی خود نگه دارد و از گسترش نفوذ کشورهای غربی در افغانستان جلوگیری کند.
ملا حسن رئیس وزرا طالبان نیز با معاون نخست‌وزیر روسیه دیدار کرد.
به گفته این دیپلومات پیشین، روسیه در پی تقویت «فارمت مسکو» و تبدیل آن به چارچوب اصلی تعاملات سیاسی درباره افغانستان است؛ چارچوبی که مسکو می‌خواهد در برابر روند دوحه و آنچه نسخه غربی حل بحران افغانستان می‌داند، قرار دهد.
او که خواست نامش در گزارش ذکر نشود، گفت که روسیه در تلاش است با ارائه طرحی متفاوت، نقش خود و متحدان منطقه‌ای‌اش را در آینده افغانستان افزایش دهد.
این دیپلومات پیشین افزود که مسکو طرحی را به طالبان ارائه کرده که محور اصلی آن مسائل سیاسی و امنیتی است. به گفته او، یکی از اهداف این طرح جلوگیری از نزدیک‌شدن بیش از اندازه طالبان به امریکا، بریتانیا و دیگر کشورهای غربی است.
با این حال، نگرانی‌های امنیتی روسیه تنها به رقابت با غرب محدود نمی‌شود. فعالیت گروه‌های مسلح وابسته به جریان‌های افراطی آسیای مرکزی و قفقاز نیز از موضوعات مهم در مناسبات مسکو و طالبان است.
این دیپلومات گفت که روسیه از طالبان می‌خواهد مانع فعالیت گروه‌هایی شود که برای امنیت آسیای مرکزی و قفقاز تهدید تلقی می‌شوند. او در این زمینه به گروه انصارالله، تحریک اسلامی اوزبیکستان، جنگجویان اویغور و نیروهای چچنی مرتبط با جریان‌های افراطی، از جمله داعش خراسان، اشاره کرد.
به گفته او، قاچاق مواد مخدر نیز یکی دیگر از نگرانی‌های امنیتی روسیه است. مسکو از طالبان می‌خواهد شبکه‌هایی را مهار کند که مواد مخدر را از مسیر آسیای مرکزی به روسیه انتقال می‌دهند.
این دیپلومات پیشین گفت که در این میان، همکاری اقتصادی نیز مطرح است، اما این بخش برای طالبان اهمیت بیشتری دارد تا روسیه.
او همچنین مدعی شد که روسیه در زمینه همکاری‌های دفاعی و نظامی با طالبان گام‌هایی برداشته و در بخش تجهیزات نظامی و ساخت رادار به این گروه کمک می‌کند.
روسیه و طالبان توافقی برای همکاری دفاعی امضا کرده‌اند که بازسازی و استفاده از تجهیزات نظامی فرسوده بخشی از آن است.
این مقابق سابق وزارت خارجه افغانستان همچنین ادعا کرد که یک تیم فنی روسیه برای همکاری در زمینه نصب رادار به افغانستان اعزام شده و این تجهیزات در جلال‌آباد و کنر مستقر شده‌اند.
این ادعاها به‌گونه مستقل تأیید نشده‌اند.
با وجود این، این دیپلومات پیشین معتقد است که نزدیکی طالبان به روسیه به معنای قرارگرفتن کامل این گروه در محور مسکو نیست.
او گفت که روسیه در موقعیتی نیست که بتواند نیازهای اقتصادی طالبان را برآورده کند و این گروه همچنان به کمک‌های اقتصادی امریکا وابسته است. از این رو، طالبان خطر قطع کامل روابط با غرب و وابستگی انحصاری به روسیه را نمی‌پذیرد.
محمد عمر نثار نیز معتقد است که سفر اوورچوک، با وجود ترکیب اقتصادی هیئت، اهداف سیاسی روشنی دارد.
تفاهم‌نامه‌ها و واقعیت‌های اجرایی
سفر اوورچوک به کابل در ادامه روندی انجام شد که پس از به‌رسمیت‌شناختن اداره طالبان از سوی روسیه، روابط دو طرف را وارد مرحله تازه‌ای کرده است.
طالبان و روسیه ۱۵ تفاهم‌نامه در زمینه تجارت و سرمایه‌گذاری امضا کردند.
روسیه نخستین و تاکنون تنها کشوری است که اداره طالبان را به‌رسمیت شناخته است. پیش از این نیز مقام‌های ارشد امنیتی روسیه، از جمله رئیس سازمان استخبارات خارجی و دبیر شورای امنیت این کشور، به افغانستان سفر کرده بودند.
این رفت‌وآمدها نشان می‌دهد که مسکو برای حفظ و گسترش حضور خود در افغانستان، تنها به مناسبات دیپلوماتیک بسنده نکرده و هم‌زمان به دنبال ایجاد پیوندهای اقتصادی، امنیتی و منطقه‌ای با طالبان است.
با این حال، امضای تفاهم‌نامه‌ها لزوماً به معنای اجرای پروژه‌ها نیست. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که بسیاری از طرح‌های اقتصادی میان طالبان و کشورهای منطقه، به دلیل نبود منابع مالی، مشکلات بانکی، محدودیت‌های فنی و شرایط نامساعد امنیتی، در مرحله توافق باقی می‌مانند.
شش خانواده افغان می‌گویند که فرزندان‌شان هنگام تلاش برای عبور از ایران به ترکیه ناپدید شده‌اند و با گذشت چند روز، هنوز از سرنوشت آنان اطلاعی در دست نیست.
بستگان این شش جوان به افغانستان اینترنشنال گفتند که آخرین تماس یا پیام آنان زمانی بوده که قصد داشتند از مسیرهای مرزی وارد ترکیه شوند. خانواده‌ها می‌گویند با وجود تلاش برای یافتن نشانی از فرزندان‌شان، هنوز نمی‌دانند آنان زنده‌اند یا جان باخته‌اند.
نگرانی این خانواده‌ها پس از آن تقویت شده‌است که در چند روز گذشته گزارش‌هایی درباره پیدا شدن اجساد مهاجران افغان در مرز ایران و ترکیه منتشر شده و نگرانی‌ها درباره امنیت پناهجویان در این مسیر را افزایش داده است.
فرهاد، ۲۲ ساله
نام یکی از گمشده‌ها فرهاد است. فریدون، برادر وی، روز پنجشنبه از ولسوالی بتی‌کوت ننگرهار به افغانستان اینترنشنال گفت که حدود یک هفته است از فرهاد خبری ندارد.
به گفته او، فرهاد شام جمعه، هفتم عقرب به قصد عبور از دیوار مرزی به سمت ترکیه حرکت کرد، اما پس از آن هیچ تماسی با خانواده‌اش نگرفت.
فریدون گفت خانواده‌اش در روزهای گذشته از راه‌های مختلف تلاش کرده‌اند اطلاعاتی درباره سرنوشت فرهاد به دست آورند، اما تلاش‌های آنان تاکنون نتیجه‌ای نداشته است.
فرهاد ۲۲ ساله، ناپدید شده در مرز ترکیه
نورمل غفاری، ۲۱ ساله
بشرمل غفاری، پدر نورمل، روز پنجشنبه از کابل گفت که پسرش شام جمعه، چهاردهم عقرب از ایران به سمت ترکیه حرکت کرده است.
او گفت از آن زمان تاکنون هیچ اطلاعی از زنده یا مرده بودن پسرش دریافت نکرده است.
اسناد هویتی که افغانستان اینترنشنال مشاهده کرده، نشان می‌دهد نورمل در ۱۹ سرطان ۱۳۸۴ متولد شده است.
نورمل غفاری جوان ۲۱ ساله ناپدید شده در مرز ایران و ترکیه
نورالله عزیزی، ۲۵ ساله
نورالله عزیزی، جوانی از تالقان در ولایت تخار، نیز از جمله افرادی است که خانواده‌اش از ناپدید شدن او در مسیر ترکیه خبر داده‌اند.
عنایت‌الله عزیزی، برادر نورالله گفت که آخرین تماس او با برادرش روز یکشنبه، دهم عقرب بود. به گفته او، نورالله در آن تماس از تصمیم خود برای ترک خاک ایران و ورود به ترکیه خبر داده بود.
عنایت‌الله گفت از آن زمان تاکنون خانواده‌اش نتوانسته‌اند با او تماس بگیرند یا اطلاعاتی درباره محل حضورش به دست آورند.
نورالله عزیزی ۲۵ ساله، ناپدید شده در مرز ترکیه.
سلیمان خالقی، ۲۲ ساله
نعمت‌الله خالقی، پدر سلیمان روز پنجشنبه از ننگرهار به افغانستان اینترنشنال گفت که پسرش در مرز ترکیه ناپدید شده است.
به گفته او، آخرین تماس سلیمان با خانواده‌اش ساعت هشت صبح جمعه، پانزدهم عقرب انجام شد. سلیمان در آن تماس گفته بود که قصد دارد شب از دیوار مرزی به سمت شهر وان ترکیه عبور کند.
اسناد هویتی ارائه‌شده از سوی خانواده نشان می‌دهد که سلیمان در چهارم سنبله ۱۳۸۳ متولد شده است. خانواده او اصالتاً اهل ننگرهارند و در کابل زندگی می‌کنند.
سلیمان خالقی ۲۲ ساله ناپدید شده در مرز ترکیه
ضمیر احمدی، ۲۸ ساله
خوشدل احمدی، پدر ضمیر گفت حدود یک هفته است که در جستجوی نشانی از پسرش است، اما هنوز نتوانسته دریابد که او زنده است یا نه.
به گفته پدرش، ضمیر آخرین بار شام جمعه در پیامی از طریق واتس‌اپ به یکی از اعضای خانواده‌اش در کابل نوشت: «همین حالا ماشین آمد، ما را سمت مرز بار می‌زند. دعای تان به کار است. خداحافظ!»
این پیام آخرین نشانه‌ای است که خانواده از او دریافت کرده است. ضمیر در شانزدهم سرطان ۱۳۷۷ در بازارک پنجشیر متولد شده است.
ضمیر احمدی ۲۸ ساله ناپدید شده در مرز ایران و ترکیه.
نجیب‌الله اکبری، ۱۸ ساله
عصمت اکبری، برادر نجیب‌الله گفت از روز جمعه تاکنون هیچ خبری از برادرش دریافت نکرده است.
او گفت خانواده در یک هفته گذشته تلاش کرده‌اند از محل حضور نجیب‌الله یا وضعیت او اطلاعی به دست آورند، اما تاکنون موفق نشده‌اند.
بر اساس اطلاعات درج‌شده در پاسپورت نجیب‌الله، او در شانزدهم ثور ۱۳۸۷ در ولایت قندوز متولد شده است.
نجیب ۱۸ ساله ناپدید شده در مرز ترکیه
مرگ مهاجران در مرز
اطلاعات ناپدید شدن این شش جوان در حالی منتشر می‌شود که در روزهای اخیر، خانواده‌های چند مهاجر افغان دیگر از مرگ بستگان‌شان در مرز ایران و ترکیه خبر داده‌اند.
در یکی از این موارد، اجساد هشت مرد جوان در نزدیکی منطقه اوزالپ در ولایت وان ترکیه، در فاصله حدود سه کیلومتری مرز ایران پیدا شد. خانواده‌های محمد یاسین خاکسار، ۲۵ ساله و رضا نظری، نوجوان ۱۶ ساله اهل بامیان در گفت‌وگو با افغانستان اینترنشنال هویت آنان را در میان این اجساد شناسایی کردند.
رسانه‌های ترکیه گزارش داده‌اند که سرمای شدید ممکن است در مرگ این افراد نقش داشته باشد، اما علت دقیق مرگ آنان هنوز به‌طور مستقل تأیید نشده است.
کانون وکلای وان نیز اعلام کرده که این پرونده را پیگیری می‌کند و تحقیقات درباره هویت قربانیان و علت مرگ ادامه دارد. فرمانداری وان ترکیه اطلاعات مربوط به این پرونده تحت دستور محرمانگی قرار داده است.
افزایش آمار جان‌باختگان
بررسی‌های افغانستان اینترنشنال نشان می‌دهد که ممکن است آمار جان‌باختگان بیشتر از چیزی باشد که تاکنون در رسانه‌ها اعلام شده است.
در پرونده‌ای جداگانه، خانواده ایاز مومند، جوان ۱۹ ساله اهل ننگرهار گفتند که او در منطقه چالدران در مرز ایران و ترکیه جان باخته است. خانواده‌اش تصویری از جسد او که در میان برف است، در اختیار افغانستان اینترنشنال گذاشتند.
همچنین منیر خان صافی به افغانستان اینترنشنال گفت که برادرش حامد صافی، ۲۲ ساله و اهل امام‌صاحب قندوز، در منطقه مرزی جان باخته و جسدش در سردخانه دولتی چالدران ایران نگهداری می‌شود.
این مورد نیز جدا از پرونده هشت جسد پیدا شده در ولایت وان است.
یک جوان افغان به نام جنید که گفته است همراه حامد بود، مدعی شد که نیروهای مرزی ترکیه پس از بازداشت آنان، با آن‌ها بدرفتاری کرده و سپس از طریق دیوار مرزی به ایران اخراج کردند. او گفت که حامد پس از این رویداد جان باخت.
افغانستان اینترنشنال نتوانسته است این روایت یا علت دقیق مرگ حامد را به‌طور مستقل تأیید کند.
یک مقام وزارت خارجه طالبان پیشتر به افغانستان اینترنشنال گفت که این وزارتخانه برای دریافت اطلاعات درباره قربانیان از ایران و ترکیه درخواست کرده، اما هنوز اطلاعات دقیقی دریافت نکرده است.
با افزایش گزارش‌ها از ناپدید شدن و مرگ مهاجران افغان در این مسیر، خانواده‌های افراد ناپدیدشده اکنون در انتظار دریافت اطلاعات از مقام‌های ایران و ترکیه هستند. آنان می‌گویند مهم‌ترین نگرانی‌شان این است که ندانند فرزندان‌شان در کجا و در چه وضعیتی به سر می‌برند.
تا زمان انتشار این گزارش، اطلاعات مستقلی درباره محل حضور این شش جوان یا سرنوشت آنان در دست نیست. همچنین شمار دقیق افرادی که در روزهای اخیر در مسیر مرزی ایران و ترکیه ناپدید شده‌اند، روشن نشده است.
